«ەر تۋعان جەرىنە» دەگەن قاناتتى ءسوزدىڭ استارىنداعى مازمۇندى گەرمانيادان تۋعان جەرىنە قونىس اۋدارعان كريۆوشەەۆ-كلەۋستەر وتباسىنىڭ تاعدىرىمەن تانىس بولعان كەزدە جەتە تۇسىنگەندەيمىن.
بوزبالا مەن بويجەتكەن ەۆگەني مەن ەلەنا 2002 جىلى اتا-انالارىمەن بىرگە گەرمانياعا قونىس اۋدارىپتى. بريۋگگەن قالاسىندا تۇرعان. وسى جەردە ەكى جاس ءبىر-بىرىمەن تانىسىپ, ءدام-تۇزدارى جاراسىپ, شاڭىراق كوتەرگەن. يت باسىنا ىركىت توگىلگەن مولشىلىق, ءتورت قۇبىلاسى تەگىس باقۋاتتى ءومىر, الەۋمەتتىك تۇرمىستىق جاعدايى ايتا قالارلىقتاي. ايتسە دە, جاتسا دا, تۇرسا دا جاندارىنا جاي تاپقىزباعان ءبىر ۋايىم بار. ول ۋايىم كىر جۋىپ, كىندىك كەسكەن قاسيەتتى توپىراعى – قازاق دالاسى. سالقىن سامال ەسكەن, تابيعاتى تامىلجىعان ساندىقتاۋ ولكەسى. جاز بولسا جاسىل جەلەگى جايقالىپ, يت تۇمسىعى وتپەس قالىڭ ورماننىڭ قويناۋىنداعى مىڭ سان قۇس بار دالانى كۇيگە بولەپ, تەبىرەنە تەربەلىپ جاتار ەدى. جالاۋلى جاسىل دۇنيەدە سارىتاپ ساعىنىشتان قۇدىرەتتى ەشتەڭە جوق-اۋ, ءسىرا. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە وزدەرى ەلىم دەپ سانايتىن, جەرىم دەپ قادىرلەيتىن ارمانداي الىس قازاق دالاسىنىڭ ءبىر قيىرىنداعى سىرلى ولكە ساندىقتاۋعا جەتىپ جىعىلماق بولىپ شەشكەن. ەۆگەني بولسا بالكاشين سەلوسىندا تۋعان, ال ەلەنا قاراعاندىنىڭ قىزى. بۇلاردىڭ ءبىرجولا قونىس اۋداراتىنىن ەستىگەن اتا-انا باسۋ ايتقان. «سەندەر كەلگەلى دە اتتاي جيىرما جىل ۋاقىت ءوتتى. ۇيرەنەتىن كەزدەرىڭ بولدى ەمەس پە؟ بار اعايىن-تۋىسىڭ وسىندا» دەسە كەرەك ولار.
اتا-انانىڭ تىيىمىنان تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىش الدەقايدا كۇشتى بولىپ شىعىپتى. قازىر ەگىز پەرزەنتتەرى نيك پەن ميشەل بالكاشين سەلوسىنداعى №1 ورتا مەكتەپتىڭ 8-سىنىبىن جاقسى اياقتادى. بىرنەشە ءتىلدى بىلەتىن بالالار ەندى قازاق ءتىلىن تەرەڭىرەك وقىپ ۇيرەنىپ ءجۇر. قولدارى قالت ەتسە, ەلدى مەكەننىڭ ىرگەسىندەگى سىرلى ساندىقتاۋدىڭ قويناۋىن ارالاپ, ساف اۋاسىن جۇتىپ, سىرعا بوككەن ساندىق تاستارىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, راحاتقا باتادى. اتا-اناسى دا ءماز-مەيرام. گەرمانيادا كەمدىك كورگەن جوق ەدى. ءوز وتباستارىنا تابىستارى جەتىپ ارتىلاتىن. ەۆگەني پلاستيكالىق تەرەزە مەن ەسىك سالۋمەن اينالىستى. تابىسى ءتاپ-ءتاۋىر. باسپانالى بولدى, جاڭا كولىك ساتىپ الدى. ال ەلەنا بولسا قوعامدىق تاماقتاندىرۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەدى. ايتسە دە, ەس ءبىلىپ ەتەك جاپقالى سانالارىنا سىڭگەن قازاقى سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرىپ بالالاردى ءوسىرىپ جەتىلدىرۋ ءۇشىن الدەقايدا ءتيىمدى ءتارىزدى.
– ماسەلەن, – دەيدى ەۆگەني, – شەتەلدەگى تۇسىنىك باسقا. ەركىندىك بولعانىمەن, ءبىزدىڭ اقىلعا سىيمايتىن ەركىندىك. ءبىزدىڭ تۇسىنىكتە ار-ۇيات, ادەپ ارناسىنا سىيمايتىن قالىپتا كەزدەسەدى. باۋىر ەتى بالالارىمىزدى تاربيەلەپ ءوسىرۋ ءۇشىن بىزگە وسىنداي ورتا كەرەك.
شىن مانىندە, تۋعان ەلىنە بالالارىنىڭ قالاۋىنا بايلانىستى ورالىپتى. اسىرەسە ەگىزدەر. نيك پەن ميشەل بالكاشينوعا مەيمان بولىپ ءبىر كەلگەنىندە تۇمسا تابيعاتتىڭ تۇنىعىنا تاڭىرقاعان. بالكىم, قانمەن بەرىلەتىن قاسيەت بولار, اكەلەرىنىڭ ومىرگە كەلگەن وتانىن قۇلاي ءسۇيىپ قالعان. ءبىر وكىنىشتىسى, 17 جاستاعى قىزى ەميلي جەرسىنبەي, قايتا كەتىپ قالىپتى.
كىشى قىزدارى ميشەلدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بالكاشينوداعى ءومىر تىم جاقسى, وزىنە ۇنايدى. ال انا جاقتا ۇدايى قاداعالاۋ, قيىس باسسا ايىپپۇل ارقالاتاتىن تار شەڭبەردەگى ءومىر. اكەسىنىڭ ەلىنە تاستاي باتىپ, سۋداي ءسىڭىپ كەتكەن جايى بار. قۇربىلارىمەن دە تانىسىپ, ەتەنە جاقىن ارالاسىپ, دوستاسىپ كەتىپتى. نەمىس, اعىلشىن, ورىس تىلدەرىندە ەركىن سويلەيتىن ميشەل قازاق ءتىلىن دە ەركىن مەڭگەرگىسى كەلەدى. مۇنداعى مەكتەپتە جاقسى دەگەن باعا الىپ ءجۇر.
– گەرمانيا – دامىعان مەملەكەت, – دەيدى ەۆگەني. – ايتسە دە مەنى قازاقستاننىڭ قازىرگى تىنىس-تىرشىلىگى, بەت الىسى قۋانتادى. سوناۋ 2002 جىلى ءبىز كوشكەن كەزدە قيىنشىلىق بولىپ ەدى. كوشەدە شامدار دا جانبايتىن, جول دا بۇزىلىپ جاتتى. كوپقاباتتى ۇيلەردى قيراتىپ, قابىرعالارىن سوگىپ, بۇزىپ الا باستادى. اتا-انامىز ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدى ويلاعان بولۋى كەرەك. گەرمانياعا قونىس اۋداردى. ەندى ءبىز بالالارىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن تۋعان ولكەمىزگە كەلىپ, قازىعىمىزدى قاعىپ وتىرمىز. قازىر بۇرىنعى كوڭىلىڭدى تۇسىرەتىن كورىنىس جوق. جاڭا ۇيلەر, ءتۇزۋ جول سالىنىپ جاتىر. قاي تاراپقا قاراساڭ دا العا باسۋشىلىق بايقالادى. تسيفرلاندىرۋ دا جاپ-جاقسى دەڭگەيگە كوتەرىلىپ قالىپتى. ال ەل پەيىلى بۇرىنعىسىنشا, ەڭ ىستىعى دا سول.
وتاعاسى قازىر قۇجاتتارىن راسىمدەپ بولعان سوڭ جۇمىس ىزدەمەك. تابىلاتىنىنا سەنىمدى. تۋعان توپىراعىن اڭساپ كەلگەن اپتال ازاماتتىڭ ەڭبەكسىز قاراپ وتىرا المايتىنى بەلگىلى.
اقمولا وبلىسى,
ساندىقتاۋ اۋدانى