قۇندىلىقتاردىڭ قۇنى قانداي؟

وتباسى – باستى قۇندىلىقتىڭ ءبىرى

 

ايسۇلۋ ەرنيازوۆا,

«جاستار» عزو ديرەكتورى:

– ءبىز 10 جىلدان استام ۋاقىت بويى «قازاقستان جاستارى» باعدارلاماسىن ازىرلەپ كەلەمىز. بىلتىرعى زەرتتەۋلەرگە يەك ارتساق, ەلىمىزدەگى جاستار ءۇشىن باسىم قۇندىلىقتار قاتارىن وتباسى – 72,6%, دوستىق – 32,3%, دەنساۋلىق – 29,9%-دى قۇرايدى. سونىمەن بىرگە سەنىم, ءدىن (18,7%) مەن جان تىنىشتىعى (17,5%) سياقتى قۇندىلىقتار ءوز ماڭىزىن ساقتاپ قالدى. بۇلاردى جەكە جانە ۇجىمدىق نانىمدار مەن قاجەتتىلىكتەر كونتەكسىندەگى قۇندىلىقتار دەپ قاراۋعا بولادى. قازاق جاستارىنىڭ قۇندىلىق باعىت-باعدا­رى زيالىلىق قۇندىلىقتاردان گورى ءداس­تۇر­لى قۇندىلىقتاردىڭ ءسال باسىمدى­عى, تۇتاستاي العاندا بەيتاراپتىلىققا جاقىن دەپ سيپاتتالدى.

جاس بويىنشا جۇرگىزىلگەن تالداۋ «وتباسى» نۇسقاسىنىڭ باسىمدىعى بار­لىق جاس توپتارى اراسىندا بىردەي ەكەنىن كورسەتتى (60%-دان استام). ورتا جاس توپتارىندا كورسەتكىش 19-23 جانە 24-28 جاس توپتارى 75,7-76,9%-عا دەيىن وسكەن. دوستىق قۇندىلىعى 29-34 جاس اراسىندا بارىنشا وزەكتى (54,4%). جاستاردىڭ كىشى توپتارىندا «دەنساۋلىق» قۇندىلىعىنىڭ ورنى ەرەكشە – 33,9%-دى قۇرايدى. ءدىن مەن سەنىم ماڭىزدى قۇندىلىق رەتىندە رەسپوندەنتتەردىڭ جاسى ۇلكەيۋىمەن تو­مەندەۋ ءۇردىسىن كورسەتەدى. 14-18 جاس­تاعىلاردىڭ ۇشتەن ءبىرى ءدىن مەن نانىم­دى ماڭىزدى دەسە, 29-34 جاس ارا­لىعىنداعىلاردىڭ ءار ونىنشىسى عانا سونداي پىكىردە. جان تىنىشتىعى بارلىق جاس توپتارى ءۇشىن بىردەي دەڭگەيدە باسىمدىققا يە. بۇل قاتاردان 24-28 جاس توبى ەرەكشەلەنىپ تۇر, ولاردا كورسەتكىش – 12,1% عانا. ءتۇرلى جاس توپتارىندا مەي­لىنشە تومەن باعالانعان قۇندىلىقتار ءوزىن-ءوزى دامىتۋ مەن باعالاۋ, قىزىقتى جۇمىس پەن كاسىپ بولدى.

 

اتا-انا مەيىرىمىن ەشنارسە الماستىرا المايدى

 

ءاسيا سەرىكوۆا,

پسيحولوگ

– قازىر وتباسىنداعى ءاربىر ادامدا ءبىر-ءبىر گادجەتتەن بار. جاسى دا, جاسامىسى دا تەلەفونعا ۇيىرسەك بولىپ الدى. سالدارىنان كۇيبەڭ تىرشىلىكتىڭ قامىن كۇيتتەگەن اتا-انا بالاسىنىڭ قانشا ۋاقىت تەلەفونعا تەلمىرىپ وتىراتىنىن اڭعارمايدى. دەگەنمەن بالاعا ءتارتىپ پەن شەكتەۋ قاجەت. مەيلىنشە سپورتتىق سەكتسيالار مەن ۇيىرمەلەرگە بەرىپ, زە­يىنىن اۋدارۋ كەرەك. سونداي-اق ۇنەمى تىلدەسىپ, ونىڭ جان قالاۋىن انىقتاپ وتىرۋ ماڭىزدى. بالا جاس شىبىق سياقتى, قالاي وسسە, سول باعىتتا تامىرىن كەڭگە جايادى. سول سياقتى ءار جاستىڭ وزىن­دىك قيىندىعى بولادى. ماسەلەن, وتباسىندا زورلىق-زومبىلىق كورگەن بالا كومپيۋتەرلىك ويىندى الدانىش كورەدى. ياعني ۇيدە ۇرىس-كەرىس بولعان جاعدايدا ول قورعانىش ەسەبىندە تىنىش اتموسفەرا قالىپتاستىرۋعا تىرىسادى. وسىلاي تەلەفونعا اۋەستىگى قالىپتاسادى.

قازىر قوعامدا جاستار اراسىندا بۋك­مەكەرلىك كەڭسەلەر مەن كازينو سىندى قۇمار ويىنعا ەلىكتەۋشىلىكتى ءجيى بايقاۋ­عا بولادى. وعان ىشكى ىستەر مينيسترلىگى­نىڭ ستاتيستيكاسى دا دالەل. وڭاي جولمەن كەلەتىن اقشاعا قىزىعۋشىلىق 25-40 جاس ارالىعىنداعى ەر ادامدار ارا­سىندا باسىم. ال كومپيۋتەرلىك ويىن­دارعا 10-20 جاس ارالىعىنداعى بالالار جاقىن. سەبەبىن ىزدەپ, استارىنا ۇڭىلسەك, اركىمگە ءارتۇرلى جاعداي اسەر ەتەدى. بىرەۋگە اتا-اناسىنىڭ مەيىرىم-ماحابباتى, ال ەندى بىرىنە ەموتسيا مەن سەنىمدىلىك جەتىسپەگەننەن ويىنعا باسىمەن كىرىپ كەتەدى.

الەمدىك زەرتتەۋلەر دەرەكتەرىن باع­دار­لاساق, قۇمار ويىنعا تاۋەلدىلىك­تىڭ سە­بە­بىنەن سۋيتسيد 15 ەسە ارتقان. ال ەلىمىزدە بىلتىر بار-جوعى سەگىز ايدىڭ ىشىندە 2 620 ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ فاك­تىسى تىركەلگەن. ونىڭ 2080-ءى ەر بولسا, ­540-ى ايەل, ال 139-ى كامەلەتكە تولما­عان جەتكىنشەك ەكەن. بۇل دا قوعامداعى قور­دا­لانعان وتكىر ماسەلە.

 

بارلىق ماسەلە تاربيەدەن باستالادى

 

امانگەلدى مامىت,

ج.تاشەنوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت­تىڭ  دەكانى, فيلولوگيا عىلىم­دارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت:

– جاس ۇرپاقتىڭ ادال ازامات بولىپ قالىپتاسۋى الدىڭعى بۋىن – زيالى قا­ۋىم­عا تىكەلەي بايلانىستى. بۇعان نازار اۋدارعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ: «اعا بۋىن جاس ۇرپاققا جول نۇسقاپ, باعىت-باعدار بەرۋى كەرەك. ەلىمىزدە كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, ويى ۇشقىر, ءبىلىمدى جاستار كوپ. ءبىز ولاردىڭ بويىنا اسىل قاسيەتتەردى ءسىڭىرۋىمىز قا­جەت. ۇلى ابايدىڭ ء«بىرىڭدى قازاق, ءبى­رىڭ دوس, كورمەسەڭ, ءىستىڭ ءبارى بوس» دەگەن ءسوزى ءالى دە وزەكتى بولىپ تۇر. مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ءبىر-بىرىنە ءاردايىم تىلەكتەس بولعانىن قالايمىن», دەدى.

راسىندا, ەلدەگى بەرەكە-بىرلىكتىڭ ­باس­تاۋى – زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ­دا­­نا­­لىعىنا كەلىپ تىرەلەدى. بۇعان حح عا­سىر باسىنداعى الاش ارداقتىلارى­نىڭ ەلدى ۇيىستىرۋداعى ارەكەتتەرى انىق دالەل بولا الادى. بۇل – كەيىنگى بۋىن­عا ۇلگى-ونەگە.

بۇگىندە جاستاردىڭ ناشاقورلىققا, نەشە ءتۇرلى قۇمار ويىنعا تاۋەلدىلىگى­نىڭ ارتۋى, زورلىق-زومبىلىقتىڭ بالا­باقشادان باستاپ كورىنىس تابۋى – كۇن تارتىبىندەگى وتكىر ماسەلەلەر. نەگىزى ءار نارسە تاربيەدەن باستاۋ الادى. ال قازىرگى ۇرپاقتى ينتەرنەت تاربيەلەپ وتىر دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. جەڭىل اقشا تابۋ, زاڭسىز جولمەن بايۋ جولدارى الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءجيى ناسيحاتتالادى.

پرەزيدەنتتىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايدا جۇكتەگەن مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – ادال ەڭبەك ادامىن قالىپتاستىرۋ. مەملەكەت باسشىسى الدىمەن جامان ادەتتەن اۋلاق بولۋدى ۇسىنادى: «ناشاقورلىق, اسى­رەسە بالالار اراسىندا تەز تارالىپ, جاستارىمىز ۋلانىپ جاتىر. ەسىرتكىمەن كۇرەس بەلسەندى جۇرگىزىلمەسە, ەرتەڭ ءبارى كەش بولۋى مۇمكىن. قازىر ەسىرتكى سات­قان قىلمىسكەر قاتاڭ جازاعا تارتىلادى. مەنىڭ ۇسىنىسىم: ەسىرتكى زاتتارىن وندى­رەتىن ادامداردىڭ جازاسىن بارىنشا قاتايتۋ كەرەك. ونى ەڭ اۋىر قىلمىستارعا تەڭەستىرۋ قاجەت. پارلامەنتتى بۇل باستامانى قولداۋعا شاقىرامىن».

بۇگىنگى قوعام شىن مانىندە قاتى­گەزدەنىپ بارادى. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ تاربيە­سىندە كەتكەن كەمشىلىك زورلىق-زوم­بىلىقتىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن تۋدىرىپ ءجۇر. سول سەبەپتى جامان ادەتتەن ارىلۋ ءۇشىن وعان قارسى قوعام بولىپ جۇمىلىپ كۇرەسۋ كەرەك.

 

جاستاردى جەتىلدىرەتىن باعدارلاما قاجەت

 

اينۇر كارىبوزوۆا,

Maqsut Narikbayev University باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى:

– مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى زاڭعا سايكەس جاس بولىپ تانىلۋ شەگى 35 جاسقا دەيىن ۇزارتىلىپ, ەلى­مىز­دەگى جاستار سانى بۇرىنعى 3,7 ميل­ليوننان 6 ميلليونعا جۋىقتادى. وسى­لايشا, جاستار ساناتىندا 14 پەن 35 جاس ارالىعىنداعىلار سانالادى. ياعني وسى ساناتتا ورتا مەكتەپ دەڭگەيىندە كەيىنگى كەزدە ەل بويىنشا جاپپاي بۇقاراعا جەتكىزىلىپ جاتقان ورەسكەل بۇزاقىلىق, زورلىق-زومبىلىق فاكتورلارى دا بار. ەلىمىزدىڭ جاسوسپىرىمدەرى اراسىنداعى بۇزاقىلىق, تارتىپسىزدىك, تاربيەسىزدىك, زورلىق-زومبىلىق كەيىن­گى كەزدە عانا ءورشىدى مە؟ الدە بۇل بۇ­رىن­نان بار جاعداي, تەك قازىرگى تاڭدا الەۋ­مەتتىك جەلىلەر كومەگىمەن اشىلىپ جاتىر ما؟

ەلىمىز جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى ­سۋيتسيد جونىنەن الەمدە العاشقى ون­دىق­تان كوپ جىل قاتارىنان تۇسپەي كەلەدى. سونىڭ ىشىندە 9-14 جاس ارالىعىندا­عى بالالار مەن 15-24 جاس ارالىعىندا­عى جاستار ءسۋيتسيدى بويىنشا 6-ورىن­دا تۇر­مىز. وسى جاس ارالىعىنداعى سۋيتسيدكە بارۋ­دىڭ باستى سەبەبى مەكتەپتەگى بۋللينگ, زورلىق-زومبىلىق پەن وتباسىندا­عى زورلىق-زومبىلىق ەكەنى ايتىلادى.

جەتكىنشەكتەر تاربيەسىندەگى ورەس­كەل قاتەلىكتەرمەن جۇمىسقا قوعام بولىپ كىرىسۋىمىز كەرەك. ءداستۇرلى «كىم كىنالى؟» دەگەن سۇراقتى قويۋ قازىر ورىنسىز. بالا, اتا-انا, سىنىپ جەتەكشىسى, مۇعالىمدەر, مەكتەپ, قورشاعان ورتا – قاتى­گەزدىككە جول بەرگەننىڭ ءبارى كىنا­­لى. نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ بالالار تار­بيە­سى ماسەلەسى جونىنەن تەرەڭ زەرتتەۋ ناتي­جە­سىندە دايىندالعان كەشەندى ەلدىك باع­دارلاما قاجەت.

حح عاسىردىڭ 80-90-جىلدارى يسلان­ديا جەتكىنشەكتەرى اراسىندا بۇزا­قى­لىق, ەسىرتكى, ىشىمدىككە سالىنۋ ورشى­گەن ەكەن. ەڭ الدىمەن, ەل بويىنشا جاس­وسپى­رىمدەر اراسىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالناما ناتيجەسىندە بالالاردىڭ مۇنداي مىنەز-قۇلقىنىڭ باستى سەبەبى رەتىندە اتا-انانىڭ بالا ومىرىنە قاتىسپاۋى نە از بولۋى انىقتالادى. ەلدىڭ باس قا­لاسى رەيكياۆيكتەن باستاپ اتا-انالار قاۋى­مىمەن, ۇكىمەتپەن كەشەندى شارالار قولعا الىنىپ, قازىر ەۋروپانىڭ بىرقاتار قالاسى يسلانديا ۇلگىسىمەن جاستار تاربيەسى رەفورماسىن جۇرگىزىپ جاتىر. مىسالى, يسلانديادا اتا-انا بالالارىمەن مۇمكىندىگىنشە كوبىرەك بىر­گە ۋاقىت وتكىزۋى ءۇشىن ولاردىڭ جۇمىس­تان ەرتەرەك ۇيگە قايتۋىنا جاعداي جاسال­عان. اتا-انا ۇيىنە 4-5-كە دەيىن ورالۋعا تىرىسىپ, بالالارىمەن 8-گە دەيىن ۋاقى­تىن وتكىزۋگە تىرىسقان. رەفورما قولعا الىنعان كەزەڭدە جەتكىنشەكتەردىڭ تۇنگى 10-نان كەيىن دالادا, قوعامدىق ورىنداردا جۇرۋىنە تىيىم سالىنعان. اتا-انالار كەشكى ۋاقىتتا جاڭا ءتارتىپتىڭ قاتاڭ ساقتالۋى ءۇشىن ەرىكتىلىك نەگىزىندە تۇنگى كەزەكشىلىك پەن رەيدتەر جۇرگىزگەن. جەتكىنشەكتەر بوس ۋاقىتىن مەيلىنشە سپورت, ونەرمەن اينالىسۋى ءۇشىن جىلىنا ءار جاسوسپىرىمگە 500 دوللار بولىنگەن. رەيكياۆيك مەرى كەزىندە چەمپيوناتتا انگليانى جەڭۋىمىزدىڭ باستى سەبەبى دە وسى رەفورما دەيدى.

ارينە, بىزگە يسلانديا رەفورماسىن اينىتپاي قايتالاۋدىڭ قاجەتى جوق. بىراق سول ىسپەتتەس وڭ ناتيجە بەرگەن ۇزدىك ۇلگىلەردى زەرتتەپ, ءوزىمىزدىڭ ەرەكشەلىكتەرىمىزدى ەسكەرۋ ارقىلى جاس­تار تاربيەسى باعدار­لاماسىن قابىلداعان ءجون. قازىرگى زامان تىيىمدار زامانى ەمەس, بىراق ۇلت كەلە­شەگى – جاستار وسىنداي نادان, كورگەنسىز, ءتارتىپسىز, تاربيە­سىز, سوتقار, بۇزاقى بول­سا, ناقتى ءبىر وڭ ناتيجەگە جەتكەنشە قاتاڭ شارالار كەرەك تە شىعار...

 

بىلىمگە سەنەر زاماندا قاپى قالمايىق

 

ابىلايحان ءابدىراش,

«مەديتسينا جاستارى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى توراعاسى, «Alayaq.net» جوباسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى:

– ءار ۇرپاقتىڭ ءوز تۇسىنىك-كوزقاراسى بارىن ەشكىم جوققا شىعارا الماي­دى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرە­گىنە زەيىن سالساق, ەگەر 2010 جىلى جاراتىلىستانۋ, عىلىمي جانە ينجەنەر­لىك ماماندىقتار بويىنشا وقيتىن ستۋ­دەنتتەردىڭ ۇلەسى 46,2%-دى قۇراسا, 2020 جىلعا قاراي ول 38,7%-عا دەيىن تومەندەگەن. سونداي-اق بيزنەس, باسقارۋ جانە قۇقىق سياقتى باعىتتار سول كەزەڭدە 27,3%-دان 35,4%-عا دەيىن وسكەن.

ەگەر وتكەن عاسىردىڭ 50-60-جىلدارىندا جاستار عالىم نەمەسە عارىشكەر بولۋدى بەدەل تۇتىپ, ارمانداسا, قازىرگى بۋىندى IT سالاسىنىڭ ماماندىقتارى كوبىرەك قىزىقتىرادى. ونىڭ ۇستىنە بلوگەر, تابىس كوپ اكەلەتىن فريلانس ماماندىقتارىن تاڭداپ جاتادى. ساۋالنامالارعا سايكەس 18-29 جاس ارالىعىنداعى جاستاردىڭ شامامەن 60%-ى ومىردە تابىسقا جەتۋ ءۇشىن ىرگەلى عىلىمي بىلىمگە تەرەڭىرەك ۇڭىلۋدەن گورى كاسىپكەرلىك جانە تەحنولوگيالىق داعدىلاردى دامىتۋ ماڭىزدىراق دەپ سانايدى. بۇل قازىرگى جاستاردىڭ قۇندى­لىق باعدارلارىنىڭ وزگەرگەنىن اڭعارتا­دى. سايكەسىنشە, ماتەريالدىق ءال-اۋقات پەن جىلدام مانساپتىق ءوسۋ ءبىرىنشى ورىن­عا شىعىپ وتىرعان سەكىلدى. سەبەبى جاس بۋىن­نىڭ باسىم بولىگى جەڭىل اقشا تابۋ­دى ارماندايدى جانە تەز بايۋعا ۇم­تىلادى.

ۇلتتىق بانك مالىمەتىنشە, قارجى پيراميدالارىنان جانە باسقا دا الاياقتىق سحەمالاردان زارداپ شەككەندەردىڭ جالپى سانىنىڭ شامامەن 20%-ى – 18-29 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار. دەمەك جاستار – ءارتۇرلى الاياقتاردىڭ وڭاي ولجاسى. سودان بولار, كەيىنگى جىلدارى «ينفوبيز­نەس» سالاسىنىڭ تانىمالدىلىق ءباسى ارت­تى. سوندىقتان ساراپشىلار جاس­تار دامۋى مەن ولاردىڭ داعدى, بىلىك­تىلىكتەرى­نىڭ قالىپتاسۋىندا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى­نىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنىن ايتادى.

مەن جاستارمەن تىعىز جۇمىس ىستەي­مىن. ءبارى بىردەي ناشاقورلىققا, تاربيە­سىزدىككە, بىلىمسىزدىككە بوي الدىرىپ ءجۇر دەپ ايتا المايمىز. تەرەڭ ىرگەلى ءبىلىم الۋعا, يننوۆاتسيالىق يدەيالاردى دا­­مىتۋعا جانە قوعامنىڭ وزەكتى ماسە­لە­لەرىن شەشۋگە ۇمتىلاتىن جاس بۋىن بار. قازىرگى زامان تالابىنا ساي جاس­تار بۇرىنعىداي ءبىلىمدى تەك مەكتەپتەن نەمەسە جوعارى وقۋ ورنىنان عانا ەمەس, ءوز بەتىنشە الۋعا دا قاۋقارلى. بۇل اسىرەسە جاڭا تەحنولوگيالار, الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك, كرەاتيۆتى يندۋستريا سالالارىندا بايقالادى.

ءارى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى­نىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس ءتۇرلى عىلىمي زەرت­تەۋ كونكۋرستارى مەن وليمپيادالارعا قاتىساتىن جاس وتانداستارىمىزدىڭ سانى جىل سايىن 7-10%-عا ءوسىپ وتىر. ولار­دىڭ كوپشىلىگى بولاشاقتا تابىس­تى عالىم­دار, ينجەنەرلەر جانە تەحنيكا سالاسىنداعى كاسىپكەرلەر بولاتىنى­نا سەنىمدىمىن. تەك جاستاردىڭ قۇندىلىقتار جۇيەسىن قا­لىپتاستىرۋدا مەملەكەت ولاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا, ەڭبەكقورلىق, جاۋاپ­كەرشىلىك, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىن ­بويلارىنا سىڭىرۋگە جانە ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆالى عىلىمي جانە ينجەنەر­لىك كاسىپتەردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋعا كۇش سالۋى قاجەت.

وسىنداي باعىتتاردىڭ ءبىرى – جاس­تارعا تاجىريبەلى ماماندار مەن يننو­ۆاتسيالىق كاسىپورىنداردىڭ قولداۋى­نا سۇيەنە وتىرىپ مانساپتىق جو­لىن سانا­لى تۇردە تاڭداۋعا مۇمكىندىك ­بە­رە­تىن ەرتە كاسىپتىك باعدارلاۋ جانە تالىم­گەرلىك باعدارلامالارىن دامى­تۋ. سونداي-اق تاجىريبەگە سىني ويلاۋ­دى جەتىلدىرۋگە ارنالعان زاماناۋي وقى­تۋ ادىستەمەلەرىن ەنگىزۋ. بۇل جاستاردى جاڭا عىلىمي جانە تەحنولوگيا­لىق شىڭ­داردى باعىندىرۋعا شابىتتاندىرادى. سوندىقتان حان ابىلاي ايتقانداي:

«بىلەككە سەنگەن زاماندا ەشكىمگە ەسە بەرمەدىك,

بىلىمگە سەنەر زاماندا قاپى قالىپ جۇرمەلىك».

 

بايقاپ, باعدارلاعانىمىز, رۋحاني جاڭعىرۋ يدەياسى بۇگىنگى ۋاقىت تالابىنان تۋىنداپ وتىر. قازىرگى جاس بۋىنعا ۇلتتىق قۇندىلىق اياسىنداعى تاربيە كەرەك. بۇل – ءبىر عانا وتباسى ينستيتۋتىنىڭ ەمەس, ءدۇيىم قوعامنىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەت. ويتكەنى تۇپتەپ كەلگەندە تاربيەگە جەتكىلىكتى كوڭىل بولمەۋ مەملەكەت مىنبەرىندەگى وتكىر ماسەلەلەردىڭ تۋىنداۋىنىڭ ءبىر سەبەبى بولىپ تۇر. 

 

دايىنداعان –

زەيىن ەرعالي,

«Egemen Qazaqstan»