«استانا نان» جشس كاسىپورنىنىڭ 49,3 مىڭ شارشى مەتردى الىپ جاتقان 6 وندىرىستىك كورپۋسىندا 13 وندىرىستىك جەلى جۇمىس ىستەيدى. زاۋىتتا گەربيتسيدتىڭ 29, ينسەكتيتسيدتىڭ 11, فۋنگيتسيدتىڭ 6, تۇقىم وڭدەۋگە قاجەتتى ءدارى-دارمەكتىڭ 7 ءتۇرى وندىرىلەدى.
سەرىكتەستىك اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن وتە قاجەتتى حيميالىق ءدارى-دارمەك وندىرۋمەن اينالىسادى. ۋاقىت سىناعىنان وتكەن ءونىم ديقاندار تاراپىنان ءبىرشاما جوعارى باعاعا يە بولعاننان كەيىن ءوز ءونىمىن وتكىزۋ گەوگرافياسى دا كەڭەيە تۇسكەن. ناقتىراق ايتقاندا, كەڭ-بايتاق ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن تۇكپىرىندەگى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى وسى زاۋىتتىڭ ساپالى ونىمدەرىن كادەگە جاراتىپ ءجۇر. 15 جىل بويى ۇزدىكسىز ءونىم ءوندىرىپ, ارتىقشىلىعىنىڭ ارقاسىندا يمپورتپەن باسەكەدە جەڭىسكە جەتىپ كەلەدى.
دامۋدىڭ داڭعىل جولى تۋرالى ايتا كەتۋ دە ارتىق بولماس. وتپەلى كەزەڭدە ەكونوميكالىق بايلانىستار ءۇزىلىپ, جەر قۇنارى ازايىپ, القاپتاردى ءارامشوپ باسىپ كەتكەندە, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى تىعىرىققا تىرەلگەن. شەتەلدىك ءدارى-دارمەكتىڭ قۇنى تىم قىمبات, ونىڭ ۇستىنە قاسقالداقتىڭ قانىنداي قات. ەل داستارقانىنىڭ بەرەكەسىن كەتىرمەس ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىن وسى ءبىر قىستالاڭ ساتتەگى قيىندىقتان الىپ شىعۋ كەرەك بولدى. «استانا نان» جشس ءدال وسى كەزدە اۋاداي قاجەتتىلىكتى تامىرشىداي تاپ باسىپ, جاڭا دۇنيەنى قولعا الدى.
ىرىزدىقتى ەسەلەۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن ۇمتىلىس تۇپتەپ كەلگەندە اۋىل شارۋاشىلىعىنا عانا ەمەس, كاسىپورىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامدار ءۇشىن دە ايتا قالارلىقتاي جاقسىلىق بولدى. ويعا العان شارۋا وڭىنان وڭعارىلعاندا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. حيميالىق ءدارى-دارمەكتىڭ قۇنى ارزاندادى. بۇل تاراپتا مەملەكەتتىڭ ناقتى قولداۋ-كومەگى دەم بەرگەندىگىن دە اتاپ ايتقان ءلازىم.
جاڭا كاسىپورىن ەلىمىزدەگى يمپورت الماسۋ باعىتىنداعى العاشقى قارلىعاشتاردىڭ ءبىرى ەدى. شىنتۋايتىندا, سوناۋ 2001–2002 جىلدارى سەرىكتەستىك وندىرەتىن حيميالىق ءدارى-دارمەكتىڭ ساپاسىنا كۇمانمەن قارايتىندار دا تابىلاتىن. تاجىريبەدەن وتكىزۋ كەرەك ەدى. سەكەمشىل كوڭىلدى سەندىرۋ ءۇشىن. مىنە, وسى ساتتە تسەلينوگراد اۋدانىنداعى «رودينا» اگروفيرماسى» جشس-دان جالعا الىنعان تسەحتا قاجەتتى قۇرىلعىلاردى ورناتىپ, «پرەميس-25» تۇقىم وڭدەيتىن العاشقى ءونىمىن شىعاردى. استىقتى القاپتاعى ءارامشوپتىڭ تامىرىن قۇرتۋ ءۇشىن قاجەتتى «بارس سۋپەر» گەربيتسيدى دە وندىرىلەتىن بولدى.
العاشقى ءونىمنىڭ مولدىعى حيميالىق ءدارى-دارمەكتىڭ ساپاسىن قولمەن قويعانداي كورسەتىپ بەردى. وسى ساتتەن باستاپ كاسىپورىننىڭ ورلەۋ جولى باستالدى. 2003 جىلى «گەربيتسيد», «پروگرەسس سەلحوزحيم» جشس-مەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ستەپنوگور قالاسىنداعى «پروگرەسس» كاسىپورنىنىڭ وندىرىستىك الاڭىندا ىرگە تەپكەن سەرىكتەستىك بۇل تاراپتاعى بار شارۋاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن ايتارلىقتاي ءتيىمدى ەكەنىنە ءبىرجولا كوزدەرىن جەتكىزىپ, جاڭا بيىكتەردى باعىندىرۋعا بەت الدى. ارادا از عانا ۋاقىت وتكەن سوڭ, گەربيتسيدتىڭ بىرنەشە ءتۇرىن وندىرە باستادى. ول ءۇشىن الەمدەگى عىلىمي جەتىستىكتەردى, وزىق ۇلگىلەردى مۇقيات زەرتتەپ, زەردەلەۋ قاجەت ەدى. سول ءۇشىن كاسىپورىن بيولوگيا جانە حيميا ونەركاسىبىنىڭ ماماندارىن جۇمىسقا تارتتى. ۋاقىت وتە كەلە تاجىريبە تولىسىپ, ەڭ ۇزدىك ناتيجەلەرگە قولجەتكىزۋ مۇمكىندىگى ارتتى. وندىرىستىك جەلىلەر كوبەيتىلىپ, ءونىم تۇرلەندىرىلىپ, ساپاسىنا ايرىقشا كوڭىل بولىنە باستادى. وتاندىق ءوندىرىستىڭ ايى وڭىنان تۋعاننان كەيىن «استانا نان» سەرىكتەستىگى ءوز ونىمدەرىنىڭ جيىرمادان استام ءتۇرىن وزدەرىنىڭ ساۋدا ماركاسىمەن شىعاراتىن بولدى. العاشقىدا ءوندىرىس ەگىستىك القاپتاعى ءارامشوپتى جوياتىن ءدارى-دارمەك شىعارسا, بۇگىنگى كۇنى ءارتۇرلى زيانكەستەن, اۋرۋدان قورعايتىن ءونىمدى دە وندىرەدى.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى, كاسىپورىن ءونىمى كەڭ-بايتاق ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنە جارامدى. ءار وڭىردە اۋا رايى, سۋ ساپاسى, وسىرەتىن داقىل ءتۇرى ءار الۋان ەكەنى بەلگىلى. ايتسە دە, ساپالى ءونىم قاي جەردە بولماسىن قولدانۋعا جارامدى. كاسىپورىن قازىر تۇتىنۋشىلاردىڭ تالاپ-تىلەگىنە وراي سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتە الادى. گەربيتسيد, ينسەكتيتسيد, پەستيتسيد القاپقا سەبىلەر الدىندا تىرەك شارۋاشىلىقتاردا تاجىريبەدەن وتكىزىلەدى. ال مۇنداي ورىندار ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىسىندا بار. وسىلايشا, ءوز ىسىنە مەيلىنشە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان كاسىپورىن تۇپكى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا جانە زاماناۋي تەحنولوگيالارعا سۇيەنە وتىرىپ, وزدەرى وندىرەتىن حيميالىق ءدارى-دارمەكتىڭ تيىمدىلىگىنە باسا نازار اۋدارىپ كەلەدى.
ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ – بۇگىنگى كۇنى باستى نازاردا. مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا وسى ماسەلەگە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, ء«بىر گەكتار جەردەن 10 تسەنتنەر ءونىم الۋ – ەلىمىز ءۇشىن ماقتاناتىن كورسەتكىش ەمەس» دەگەن بولاتىن. ال جوعارى ونىمگە قولجەتكىزۋ ءۇشىن قۇنارى كەمىگەن القاپتاردى تىڭايتۋ وتە قاجەت.
«جومارت جەر وتپەلى كەزەڭدە قاتتى توزدى, – دەيدى زەرەندى اۋدانىنداعى «قۇلان» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ماعجان بولاتوۆ. – باپتاماسا بەرەكەنىڭ ازاياتىنى بەلگىلى. اسىرەسە ارامشوپتەن كەلەتىن زيان كوپ. بۇل زاۋىتتىڭ ءونىمى ءبىزدىڭ وڭىردە كەزدەسەتىن ءارتۇرلى ارامشوپتەن ارىلۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ تۇر.
قازىر كاسىپورىندا 300-دەن استام ادام ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ اراسىندا عالىمدار, ينجەنەرلەر بار. ورتاشا جالاقى 400 مىڭ تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە. ۋاقىت وتكەن سايىن ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋدى ماقسات ەتكەن كاسىپورىن وزدەرى عانا دامۋمەن شەكتەلمەي, ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ العا باسۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ جاتىر.
اقمولا وبلىسى,
ستەپنوگور قالاسى