اۋدانداعى العاشقى تاۋىق فەرماسىن اشتى
بۇرىنعى جەزقازعان وبلىسى جاڭاارقا اۋدانى «جەڭىس» كەڭشارىندا سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى ساتان ىسقاقوۆ دەگەن اتاقتى شوپان بولدى. ول كەزدە قۇرمەتتىڭ ءبارى شوپاندا. قارا «ۆولگا» ءمىنىپ جۇرەتىن سيديعان ۇزىن كىسىنى كورگەندە تۋعاننان سونداي سۋىق ءتۇستى كىسى مە دەپ قالاتىن ەدىك. بالامىز عوي.
كەيىن ەستىدىك. مەكتەپ ديرەكتورى وسپان جۋانىشباەۆ اعامىزدان. ساكەڭمەن, ساتانمەن بىرگە ءوسىپتى. اكە-شەشەدەن ەرتە ايىرىلعان سيديعان سارى بالا ناۋا باسىنان شولىركىگەن مال كورسە ءارى قاراي ءبىر قادام اتتامايدى ەكەن.
ءوزىنىڭ مالى جوق. بىرەۋدىكى. اق تەر-كوك تەرى شىعىپ قاۋعا تارتىپ سۋارادى. ءتامام بالا كۇلەدى ەكەن. كۇلە بەرىڭدەر, دەيدى ەكەن جارىقتىق. شولدەگەن مىنا مالدان وبال عوي.
سول ەڭبەگى قايىرىن بەرىپ ەلدىڭ الدى بولدى. ەل اعالارىنىڭ دارگەيىندە ءجۇردى. قاتارلاستارى اۋداننان اسا الماي جاتقاندا ماسكەۋ باردى.
شىلىك اۋىلىنان اۋداندا العاشقى بولىپ قۇس فەرماسىن اشقان وجەت ايەل, گۇلسارا اپشە دە جاس كەزىندە ساتان جارىقتىقتاي بولىپتى. ەڭبەكتەن ەش ەرىنبەيدى ەكەن.
قوساعى قۇدىرەت ەكەۋى بۇگىندە ءبىر اۋىلدىڭ بەتكە ۇستار كاسىپكەرى بولىپ وتىر. كەزىندە تۇرعانباي داتقانىڭ ءىزى قالعان, اتاقتى ءيمانجۇسىپتىڭ ارقا مەن شىلىكتىڭ ورتاسىن قارا جول قىلعان اۋىلدا شاعىن دۇكەن ۇستاپتى. ەل قاتارلى مال ۇستاعان. كوزى قارايىپ جىعىپ جەي بەرمەپتى. كوبەيتىپتى. كەلە-كەلە تۇيە باعىپ, قىمىران اشىتقان. وتىراردىڭ دالاسىنىڭ ءشوبى اششى, جۋساندى. گۇلسارا اپشەنىڭ قىمىرانىنىڭ بابىنىڭ كەلىسەتىندىگى سونشالىق, شۇبات ەمەس قايماق ءىشىپ وتىرعانداي بولاسىز. شاعىن ناۋبايحاناسى بار. باياعىدا, بالا كەزىمىزدە شەشەمىز شوققا كومىپ تابا نان پىسىرەر ەدى. العاشقىسىن تابادان ج ۇلىپ الارداي ەدىك. قولىڭ كۇيىپ تۇرىپ ورتاسىن اشىپ سارىماي سالساڭ ءاپ-ساتتە ەرىپ كەتەتىن. اۋزىڭ كۇيگەنىنە قاراماي بۇرالاي سوعاسىڭ. كەيدە تابا ناندى ۇساقتاپ تۋراپ, سارى مايعا ارالاستىرىپ بىلعايتىن. مىجىما دەيدى. سوڭىنان ءبىر كارلەن كەسە ايران ءىشىپ, كەشكە دەيىن ءۇي كورمەي ويناساڭ دا قارنىڭ اشپايدى. سول, شەشەمىز بەرگەن ءدام, ىستىق تابا نان گۇلسارا اپشەنىڭ ناۋبايحاناسىندا دا پىسىرىلەدى. قالادا التىن تاباقپەن اس ءىشىپ جۇرسە دە قاباعى قىرجيىپ وتىراتىندار گۇلسارا اپشەنىڭ ىستىق تابا نانىن ءۇزىپ سارى مايعا بىلعاپ جەپ, ساپ-سارى ىرىمشىك, تارىدان جاسالعان تالقان, سۇتتەن جاسالعان ۇزبەسىن, كۇركەتاۋىقتان جاسالعان قۋىرداعىن سوعىپ جەپ, سوڭىندا ماڭدايىنىڭ تەرىن اق ورامالمەن ءسۇرتىپ وتىرىپ, «اپشە, قۇداعي, ءبىر-ءبىر ۇزىمنەن سالىپ بەرەسىز بە, بالالارعا ءدام تاتىرايىن» دەپ قيىلىپ تۇراتىن.
ال, ەندى بۇل كىسىنىڭ قوناق كۇتىسى, ول ەندى ءبىر تاڭدىق اڭگىمە. ءۇيىنە العاش رەت كەلىپ تۇرساڭىزدا التى اي كورمەگەن تۋعان باۋىرىنا جاساعانداي ىقىلاسىنا قۇلايسىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ناعىز قازاق ايەلى.
تاۋىق فەرماسىن اشپاسا دا جاعدايى جاقسى ەدى. گۇلسارا سەيىتجانوۆا باسقاراتىن «جاڭا جەر» شارۋا قوجالىعىندا 25 گەكتار سۋارمالى جەرى, 920 گەكتار جايىلىمدىلىق جەرى, ونى يگەرەتىن بىرنەشە تەحنيكاسى بار. ءمۇيىزدى ءىرى قارادان 190 باس, تۇيە 155, ۇساق مال باسى 1450, ونشاقتى جىلقىسى بار.
تۇيە, سيىر ساۋدىرادى. مال باسى جەتەدى. سۋارمالى جەردە باقشالىعى بار. باۋىرى, مەتسەنات-كاسىپكەر سەرىكجان سەيىتجانوۆ «ساۋتس-ويل» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى. وڭتۇستىكتەن بولەك قىزىلوردا, جامبىل وبلىستارىنداعى كاسىپورىندارىن قوسقاندا 5 مىڭعا تارتا ادامعا جۇمىس بەرىپ وتىر.
وسى گۇلسارا اپشە اپتا سايىن شىلىك پەن قىزىلوردانىڭ ورتاسىن الا شاڭ قىلىپ, ءوزىنىڭ ءونىمىن تاسيدى. ءبىر مىڭنان استام جۇمىسشىنىڭ ەت, ءسۇتى, قىمىرانى, باقشالىق ونىمدەرى گۇلەكەڭنىڭ موينىندا. جۇمىسشىلار سۇراعان سوڭ جۇمىرتقا ساتىپ الىپ تا اپارادى ەكەن.
«قۇس فەرماسىن سالساڭىزشى, وتكىزەتىن جەرىڭىز بار. اۋدانعا دا جامان بولماس ەدى. ءسىز باستاساڭىز باسقالار دا ءوز قابىلەتىنە سەنىپ ىسكە كىرىسەر. تاۋەكەل دەسەڭىزشى».
ايتقان اۋدان اكىمى سالىحان پولاتوۆ.
گۇلەكەڭ اۋەلدە ءبىر مىڭ تاۋىق اسىراپ كورمەكشى بولادى. شىمكەنتتەگى كاسىپكەرلىك ورتالىعىنا بارعاننان كەيىن شەشىمىن بىردەن وزگەرتكەن. بەس مىڭ «نەسۋشكا» تاۋىققا تاپسىرىس بەرگەن دە كەلگەن.
ەندى, اۋىل جۇمىرتقانىڭ استىنا قالدى. ءبىر كۇندە 4-4,5 مىڭ دانا جۇمىرتقانى ءبىر اۋدان جەپ ۇلگەرمەيدى ەكەن. ءونىم قىزىلورداداعى «ساۋتس-ويل» كومپانياسىنا جونەلتىلەدى. اۋداننان قالعانى شىمكەنتتەگى بازارعا كەتەدى. باعا قونىمدى. كوتەرمە باعادا 13 تەڭگە, ساتىلىمدا 15 تەڭگە.
«ارزان جۇمىرتقاعا قارىق بولىپ قالدىق» دەيدى اۋىل تۇرعىندارى ريزالىقپەن. قالادان اكەلىنگەن ەمەس. تاۋىقتىڭ قاي كۇنى تۋعانى دا بەلگىسىز ەمەس. جاڭا تۇقىم.
«جاڭا جەر» شارۋا قوجالىعىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا اۋىل اقساقالدارى, تۇرعىندارىنان بولەك ەل اۋزىندا «وبلىستىڭ باس قۇسشىسى» اتانىپ كەتكەن, وسى كاسىپكە قىرىق سەگىز جىلدان استام ۋاقىتىن بەرگەن بەلگىلى كاسىپكەر, «قۇس باتارەياسى» سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى ابىلقاسىم دوسبولوۆ, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, ءبىر ميلليونعا جەتىپ جاتقان شاھارعا «Rixos Khadisha Shymkent» قوناقۇيىن سالىپ بەرگەن كاسىپكەر سەرىكجان سەيىتجانوۆ ارنايى كەلدى. اۋدان اكىمى سالىحان پولاتوۆ ۇشەۋى قۇس فەرماسىنىڭ لەنتاسىن قيدى. اتالى سوزدەر, جاقسى تىلەكتەر ايتىلدى.
قازاقتىڭ ىسكەر ايەلى, اۋىلدا تۇرسا دا ۇلكەن كاسىپتىڭ قۇلاعىن وتباسىمەن دوڭگەلەتىپ وتىرعان گۇلسارا سەيىتجانوۆا وسىمەن توقتايىن دەپ وتىرعان جوق. ءىرى قارا سوياتىن قاساپحانانىڭ جۇمىسىن اياقتاپ قالدى. ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەيتىن تسەح اشقالى جاتىر.
گۇلسارا اپشەنى كورگىڭىز كەلسە, ۇنەمى ك ۇلىپ جۇرەتىن, جۇزىندە بولدىم-تولدىم دەگەن مەنمەنشىل پيعىل تانىلمايتىن, قول ەڭبەگى دەسە جانىپ كەتەتىن, ءسىزدىڭ ءىسىڭىزدى ءوز جۇمىسىنداي كورىپ كىرىسىپ كەتەتىن قايراتتى قازاق ايەلىن كورەسىز. ول ەڭبەكتەن ەشقاشان قاشقان ەمەس. ەڭبەكقور وتباسىعا ەڭبەك باق بولىپ كىردى.
– ەلباسىمىز ەڭبەك ادامدارىنا بارلىق جاعدايدى جاساپ جاتىر. سوندىقتان, قازاقتىڭ كەدەي بولارداي حاقىسى جوق. «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەدى عوي اباي اتامىز. مەملەكەتتىڭ داۋلەتى دە ورتاشا شارۋادان كوتەرىلەدى.
بۇل اۋىلدا تۇرىپ تا ءىرى كاسىپكەر بولاتىندىعىن دالەلدەگەن قايراتتى انانىڭ ءسوزى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.