يندەر مەن ماحامبەت اۋدانىندا جايىق وزەنىندەگى سۋ دەڭگەيى تومەندەپ, جازىق دالاعا جايىلىپ جاتىر. كەشە تۇسكى مەزگىلدە يندەربور كەنتىنىڭ تۇسىندا 1 سانتيمەترگە ازايىپ, 9 مەتر 47 سانتيمەتردى قۇرادى. ال ماحامبەت اۋدانىندا 10 مەتر 14 سانتيمەتر بولدى.
مۇنايلى شاھار اتىراۋدا وزەن ارناسى 28 مامىردان بەرى كوتەرىلگەن جوق. جايىق وزەنىنىڭ دەڭگەيى ءۇش كۇن قاتارىنان 6 مەتر دەڭگەيىندە ساقتالىپ تۇر. بۇل – قاۋىپتى شەكتەن 50 سانتيمەترگە كوپ. وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان شاريەۆتىڭ پىكىرىنشە, بۇل – ءالى شارىقتاۋ شەگى ەمەس. ويتكەنى مول سۋ جايىق وزەنىنىڭ شاھار اۋماعىنداعى بولىگىنە ءالى كەلىپ جاتىر.
«ماحامبەت اۋدانىنان بەرى اققان سۋ جايىق وزەنىنىڭ اتىراۋ قالاسىنا دەيىنگى بولىگىن تولتىرىپ, سوكولوك جانە سارىوزەك كانالدارىنا قۇيىلىپ جاتىر. قازىر سۋ كانالداردىڭ ارناسىنا سىيماي تۇر. ازىرگە اتىراۋ قالاسىندا سۋ تاسقىنى باستالاتىن ۋاقىتتى ناقتى بولجاي المايمىز. سۋ دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى اتىراۋ قالاسىنىڭ ماڭىنداعى 1–5-ۋچاسكەلەر قاۋىپتى اۋماقتا قالىپ وتىر. سول سەبەپتەن وزەن جاعالاۋىنداعى ەلدى مەكەندەردە تاۋلىك بويى كەزەكشىلىك جۇرگىزۋ قولعا الىندى. قازىر سۋ ايدىنىنىڭ جاعالاۋىنداعى قورعانىس بوگەتى شيفەرمەن قوسىمشا بەكىتىلىپ جاتىر. جاعاداعى دامبى بيىكتەتىلىپ, كانالدار تەرەڭدەتىلدى. اعىنى قاتتى تاسقىن سۋ اتىراۋ قالاسىنىڭ سولتۇستىك بولىگىندە ورنالاسقان بارلىق ەلدى مەكەنگە قاۋىپ بار», دەيدى ر.شاريەۆ.
سول سەبەپتەن اتىراۋ قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان ەرمۇحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىنداعى قاۋىپتى اۋماقتار باقىلاۋعا الىنىپ وتىر. اسىرەسە قايىرشاقتى, ەركىنقالا, المالى اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە وزەن جاعالاۋىنداعى بوگەتكە كۇنى-ءتۇنى كەزەكشىلىك ۇيىمداستىرىلعان. ويتكەنى اتالعان وكرۋگتەردەگى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ يەلىگىندەگى جەر تەلىمى تاسقىن سۋدىڭ استىندا قالعان.
«اتىراۋ قالاسىنىڭ اۋماعىندا 265 شارۋا قوجالىعى تىركەلگەن. قازىر 37 شارۋا قوجالىعىنىڭ 3 120 گەكتار جەرىن سۋ باستى. ونىڭ ىشىندە 18 شارۋا قوجالىعى سوكولوك كانالىنىڭ ماڭىندا مال وسىرەدى. ال 19 شارۋا قوجالىعى المالى مەن ەركىنقالا اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە ەگىن شارۋاشىلىعىن قولعا العان ەدى. جەر تەلىمىن سۋ باسقان شارۋا قوجالىقتارىنداعى مال قاۋىپسىز اۋماققا كوشىرىلدى. شارۋا قوجالىقتارىندا ادام شىعىنى مەن تۇرعىن ۇيلەردى سۋ باسۋ دەرەگى تىركەلگەن جوق. الايدا «التىن سازان» دەمالىس ورنى مەن «اداي» دۇكەنى زارداپ شەكتى. اكىمدىك تاراپىنان قيىن جاعدايدا قالعان شارۋا قوجالىقتارىنا تەحنيكا, جانار-جاعارماي, قۇرال-جابدىقتار, بوگەت سالۋ جانە مالعا قاجەتتى جەم-ءشوپ تۇرىندە كومەك كورسەتىلىپ وتىر», دەدى ن.ەرمۇحانوۆ.
اكىم ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, قالا ماڭىنداعى سۋ باسۋ قاۋپى باسىم قايىرشاقتى, ەركىنقالا, المالى اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە 180 شارۋا قوجالىعى ورنالاسقان. اۋىل شارۋاشىلىعىنا كەلگەن شىعىندى وتەۋ ماقساتىندا قالالىق كوميسسيانى قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. كوميسسيانىڭ قورىتىندىسىمەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ يەلەرىنە وتەماقى تولەۋ كوزدەلگەن.
وبلىستىق جەدەل شتابتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, جايىق وزەنىنىڭ اتىراۋ قالاسىنداعى جاعالاۋى 113 ۋچاسكەگە ءبولىنىپ, بوگەت تۇرعىزۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. ءالى دە 24 گيدروبەكەتتە سۋدىڭ دەڭگەيى باقىلاۋعا الىندى. ءساۋىر – مامىر ايلارىندا وبلىستىڭ سۋ باسۋ قاۋپى جوعارى ەلدى مەكەندەرىندە بيىكتىگى 8–11 مەتر بولاتىن 523 شاقىرىم بوگەت سوعىلدى.
سونىڭ ىشىندە 8,6 شاقىرىم بوگەتى المالى اۋلىندا سالىنعان. وسى اۋىلداعى ۇيلەستىرۋشى نۇرجاۋعان تولەۋوۆانىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, جايىق وزەنىنىڭ تاسقىن سۋى المالى اۋلىن ءۇش جاعىنان قورشاپ تۇر. وكرۋگتە تىركەلگەن 8 شارۋا قوجالىعىن اۋىلمەن بايلانىستىراتىن جولدى سۋ شايعان. بۇل شارۋالارعا قيىندىق كەلتىرىپ تۇر. سول سەبەپتەن ۋاقىتشا سالىنعان اينالما جولدى, بوگەتتىڭ كەيبىر تۇسىن جىرۋ قولعا الىنعان.
بىرنەشە كۇننەن بەرى اتىراۋ قالاسىنا جايىق وزەنىنىڭ قوس جاعالاۋىمەن كەلەتىن ەكى جولدىڭ ماڭى تاسقىن سۋعا تولدى. ەندى اتىراۋ قالاسىنان ماقات اۋدانىنداعى دوسسور باعىتىنا قاتىنايتىن جولداعى كوپىردىڭ استىن كەڭەيتۋ قاجەتتىگى تۋىندادى. ويتكەنى قازىر اتالعان جولداعى كوپىر جايىق وزەنىنەن سوكولوك كانالىنا قۇيىلعان مول سۋدىڭ وتۋىنە كەدەرگى كەلتىرىپ تۇر. وسىعان بايلانىستى سول ماڭداعى 112-ۋچاسكەدەگى جۇمىستىڭ ۇيلەستىرۋشىسى الىبەك سەمعاليەۆ ارنايى كوميسسياعا كوپىردىڭ استىن كەڭەيتۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتى.
«جولدا ۇستىندەگى كوپىردىڭ استىمەن مول سۋدىڭ ءوتۋى قيىندادى. سول سەبەپتى سۋ جازىققا جايىلىپ جاتىر. قازىرگى كەزدە سۋ اتىراۋ قالاسىنىڭ ماڭىنداعى بىرلىك ەلدى مەكەنى مەن جۇلدىز-1, جۇلدىز-2 شاعىن اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى بىرىگىپ سالعان بوگەتكە تىرەلىپ تۇر. وسىعان بايلانىستى كوميسسيانىڭ قاراۋىنا كوپىردىڭ استىن كەڭەيتۋ تۋرالى ۇسىنىس بەردىك. كوميسسيا وڭ شەشىم شىعارسا, دوسسورعا قاتىنايتىن جولداعى كوپىردىڭ استى كەڭەيتىلەدى. وسىلايشا, سۋدىڭ كەدەرگىسىز وتۋىنە مۇمكىندىك جاسالادى. ازىرگە ەلدى مەكەندەرگە تونەتىن قاۋىپ جوق. سوعان قاراماستان بوگەتتىڭ وسال تۇستارىن نىعايتۋ جۇمىسىن باستادىق», دەيدى ءا.سەمعاليەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ۋچاسكەدە 15 ادام 8 ارنايى تەحنيكامەن بوگەتتى نىعايتۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. ويتكەنى اعىسى قاتتى تاسقىن سۋ بوگەتتى جارىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس.
وڭىردە تاسقىن سۋدىڭ قۇربانى بولعاندار بار. ماسەلەن, يندەر اۋدانىندا 28 مامىردا ءبىر توپ ءجاسوسپىرىم جايىقتىڭ جازىققا جايىلعان سۋىنا شومىلۋعا بارعان. وكىنىشكە قاراي, 15 جاستاعى ءجاسوسپىرىم قاپيادا سۋعا باتىپ, كوز جۇمعان.
سول كۇنى ماحامبەت اۋدانىندا اقجايىق اۋلىندا تۇراتىن 26 جاستاعى جىگىت ورىسكە مال ايداپ شىعىپ, حابار-وشارسىز كەتتى. توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ جەدەل قۇتقارۋ جاساعى, جەرگىلىك اتقارۋشى ورگاننىڭ قىزمەتكەرلەرى جوعالعان جىگىتتى ءبىر كۇن ىزدەدى. جازىقتاعى تاسقىن سۋدان مۇردەسىن تاپتى.
اتىراۋ وبلىسى