سان-قيلى قيىن كەزەڭدەردىڭ كۋاسى بولعان, كەڭ جازيرالى قازاق دالاسى – ءتۇبى ءبىر تۇركى حالىقتارىنىڭ اتا قونىسى, ىنتىماق پەن تاتۋلىقتىڭ تۋى تىگىلگەن قۇتتى مەكەن! تاريحتا نەبىر تار زاماندى باسىنان كەشىرگەن ارعى بابالارىمىزدىڭ تاتقان اۋىرتپالىعى از ەمەس. سول الماعايىپ زاماندا دا كۇلتوبەنىڭ باسىندا كۇندە كەڭەس قۇرعان باتىر بابالارىمىز ءۇشىن ەل بىرلىگى مەن ىنتىماعى اۋاداي قاجەت بولدى. سول سەبەپتى دە, ماڭگىلىك ەل بولۋدى اڭساعان اتا-بابالارىمىزدان «التاۋ الا بولسا, اۋىزداعى كەتەدى. تورتەۋ تۇگەل بولسا توبەدەگى كەلەدى» دەگەن ءمانى تەرەڭ ءسوز قالعان.
قازاقستان الەمدە كارتاسىندا ەڭ كوپ ەتنوس وكىلدەرىنەن قۇرالعان مەملەكەت رەتىندە ەرەكشەلەنەدى. سوعان قاراماستان, سوناۋ 20-شى عاسىردا دامىعان مەملەكەتتەردىڭ باسى قازاق دالاسىندا 2010 جىلى وتكىزىلگەن استانا سامميتىندە قوسىلىپ, قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋى – تورگە شىققانمەن پارا-پار. 1995 جىلى نەگىزى قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا كەلەسى جىلى وتىز جىل تولادى. ەل تاۋەلسىزدىگىمەن ەتەنە وسى ارالىقتا الەمدىك ارەنادا ءوز ورنىن قالىپتاستىرا بىلگەن جاڭا قازاقستاننىڭ الداعى مەجەسى – جاھاندانۋ جاعدايىنداعى جارقىن بولاشاعىن ايقىنداۋ. ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىن قالىپتاستىراتىن ويى وزىق, قيالى ۇشقىر, جالىندى دا جاسامپاز جاس بۋىننىڭ توبىن قالىپتاستىرۋ.
كوڭىلى دارحان, پەيىلى كەڭ, قازاق حالقىنىڭ تابيعاتىندا ءجون سۇراعان جولاۋشىنى «قۇتتى قوناق» دەپ ءتور اسىراتىن جاقسى قاسيەت بار. ءاۋ باستان اتادان بالاعا جالعاسىپ كەلە جاتقان سول قوناقجايلىلىق, باۋىرمالدىق سەكىلدى اسىل قۇندىلىقتارىمىز ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق ىنتىماق پەن اۋىزبىرشىلىكتى ۇيىستىرۋمەن كەلەدى. جەر بەتىندەگى 256 ۇلت وكىلدەرىنىڭ 50%-ى قازاق دالاسىندا تاتۋ-ءتاتتى دە جاراسىمدى عۇمىر كەشىپ كەلە جاتقاندىعى سونىڭ بىردەن-ءبىر ايعاعى.
2024 جىلى 15 ناۋرىزدا اتىراۋ قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى: «ۇلت ساپاسىن جاقسارتامىز دەسەك, ءبىر ەل بولىپ جاڭا قۇندىلىقتار جۇيەسىن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت. ... اعا بۋىن جاس ۇرپاققا جول نۇسقاپ, دۇرىس باعىت-باعدار بەرۋى كەرەك...», دەپ جاستاردىڭ تاربيەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن ايتقان ەدى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنتتىڭ توراعالىعىمەن 2024 جىلعى 25 ساۋىردە وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءحححىىى سەسسياسىندا قوعامدى ۇيىستىراتىن ۇلى باستامالار كۇن تارتىبىنە شىققان.
اسسامبلەيا توراعاسىنىڭ نەگىزگى تاپسىرمالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە بىزدەرگە «ەل بولامىن دەسەڭ بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەندەي, ەل اراسىنداعى رۋحى بيىك, ساناسى تۇنىق, بارلىق ەتنوس جاستارى اراسىنان «پاراساتتى دا ادال ازاماتتاردى» تاربيەلەپ شىعارۋ جاۋاپكەرشىلىگى جۇكتەلىپ وتىر. بۇگىندە رۋحى بيىك, ساناسى تۇنىق ءارى قيالى ۇشقىر جاسامپاز جاستار ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى قابىرعاسىندا ءبىلىم الۋمەن قاتار تاربيەلەنىپ جاتىر. جوعارى ءبىلىم مەن سانالى تاربيە الىپ شىققان جاستار قاناتىن سەرپىپ, ۇلكەن ومىرگە جول تارتادى. بالاپاننىڭ ۇيادا نە كورسە ۇشقاندا سونى ىلەتىنى زاڭدىلىق. سوندىقتان, جاس ۇرپاق الدىنداعى ۇلى مىندەت رەتىندە «اتا كورگەن وق جونار, انا كورگەن تون پىشەر» دەگەندەي, قازىرگى زامان قاعيدالارىنا ساي اقساقالدار كەڭەسى مەن انالار كەڭەسىن قۇرىپ, جاستارىمىزدىڭ ساناسىنا «ادال ادام», «ادال ەڭبەك», «ادال تابىس» ۇستانىمىن سىڭىرە بىلۋگە ءتيىسپىز.
ءال-فارابي بابامىز تاربيەنى ءبىلىمنىڭ الدىنا قويعان بولسا, دانا حالقىمىز «تاربيە تال بەسىكتەن» دەپ تۇيگەن. ال حاكىم اباي ءوز زامانىندا جاستار تاربيەسىنە وراي, «... بەس دۇشپانىڭ بىلسەڭىز!, بەس اسىل ءىس كونسەڭىز!» - دەپ, «تولىق ادام» كونتسەپتسياسىن وسيەت ەتىپ وتكەن بولاتىن. ءمان بەرگەن ادامعا سول بەس دۇشپان بۇگىنگى كۇندە دە جاستاردىڭ جاعاسىنا جارماسىپ, جارعا جىعىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. وسى ورايدا پرەزيدەنت توقاەۆ: قازىرگى جاستاردى تۋرا جولدان اداستىرىپ جاتقان «5 كەسەل» دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. اباي اتامىز ايتقان بەس دۇشپان (ناشاقورلىق, لۋدومانيا, ۆانداليزم, بۋللينگ, ىسىراپشىلدىق.) بۇگىندە بەس كەسەلگە اينالىپ, جاستارىمىزدى ازعىرىپ وتىر.
2024 جىلعى 22 مامىردا «تىرەگىمىز تاۋەلسىزدىك», «بايلىعىمىز بىرلىك», «ماقساتىمىز ورلەۋ» تاقىرىبىندا شىمكەنت قالالىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ V سەسسياسى ءوتتى. سەسسيا وتىرىسىندا ەل بولاشاعى جولىندا قىزمەت ەتەتىن «ادال ازاماتتاردى» ءوسىرىپ شىعارۋ ماسەلەسى كوتەرىلىپ, ول ءۇشىن كەلەسى شارالاردى قولعا الۋ كەرەكتىگى ۇسىنىلدى.
جاستاردىڭ «قۇقىقتىق», «قارجىلىق», «اقپاراتتىق», ء«دىني» ساۋاتتىلىعىن قالىپتاستىرۋ. جاستاردى عىلىمعا قۇشتار, ونەرگە اۋەس, سپورتقا بەيىم ەتىپ تاربيەلەۋ. ەلىمىزدەگى بارلىق ۇلت وكىلدەرى جاستارىنا قازاق ءتىلى مەن قازاق حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرىن ۇستانۋدى ناسيحاتتاۋ. قازاق تىلىندە ەركىن سويلەپ, ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتا بىلگەن وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قولداۋ كورسەتۋ. القالى جيىندا اتالمىش ۇسىنىستار بويىنشا كەشەندى جۇمىس باعدارلاماسىن ازىرلەۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.قورىتا كەلگەندە, قازىرگى جاھاندانۋ جاعدايىندا ۇلت رەتىندە ەلدىگىمىزدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىن قۇراۋشى جاس بۋىننىڭ بويىنا رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدى ءسىڭىرۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ مەجەسى بولىپ تابىلادى.
عالىمجان بيتۇرسىن,
جۇمابەك تاشەنەۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پرورەكتورى