كەيبىر قۇستىڭ اتاۋىن بىلسەك تە, ولاردىڭ ايرىقشا جاراتىلىسىنا قانىق ەمەسپىز. ماسەلەن, قۇس اتاۋلىنىڭ اراسىندا كيۆي عانا ءوزىنىڭ دەنەسىنەن ۇلكەن جۇمىرتقا جۇمىرتقالايدى. ونىڭ ەرەكشەلىگى تەك بۇل ەمەس.
قاناتى بار قۇستىڭ ءبارى ۇشا بەرمەيتىنىن جاقسى بىلەمىز. كيۆي دە ءدال سونداي جاراتىلىس. سويتە تۇرا ول ءبىر تۇندە بىرنەشە شاقىرىمدى باعىندىرا الادى. تۇندە دەپ وتىرعانىمىز دا بەكەر ەمەس. ويتكەنى ولار كۇندىز ناشار كورەدى ءارى كوزدەرى وتە كىشكەنتاي. قاناتتارى تولىسپاعان, كوزدەرى ءالسىز, قۇيرىعى تىپتەن جوق بۇل قۇس 50-60 جىل ءومىر سۇرەدى. ەڭ عاجابى, كيۆي – جاڭا زەلانديانىڭ ۇلتتىق ءرامىزى. ول اتالعان مەملەكەتتىڭ اقشاسىندا, ەلتاڭباسىندا بەينەلەنگەن.
كوليبري
الدەبىرەۋ كوليبري دەگەن ءسوزدى ايتا قالسا, ويىمىزعا ەڭ كىشكەنتاي قۇس دەگەن انىقتاماسى قاتار كەلەدى. بىراق سول كىشكەنتاي قۇستىڭ 350 ءتۇرى بار.
كوليبريدىڭ ەڭ ۇلكەنى وڭتۇستىكامەريكالىق اند 22 سانتيمەتر بولسا, ەڭ كىشكەنتايى 6 سانتيمەترگە جەتەدى. سونداي-اق تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, كوليبري – ارتقا ۇشا الاتىن جالعىز قۇس. بۇدان بولەك ول ارالار سياقتى كوپتەگەن وسىمدىك ءتۇرىن توزاڭداندىرادى, سونىمەن بىرگە گۇل شىرىندارىمەن قورەكتەنەدى. تابيعاتقا زيانىنان گورى پايداسى كوبىرەك تيەتىن كوليبريدى دە ادامدار سۇلۋلىعى مەن سۇيكىمدىلىگى ءۇشىن اۋلاپ, كەيىنگى جىلدارى سانى ازايىپ, حالىقارالىق تابيعات قورعاۋ وداعىنىڭ «قىزىل كىتابىنا» ەنگىزىلگەن.
ۇكى
جاپالاق تۇقىمىنا جاتاتىن قۇستاردىڭ ىشىندە تەك ۇكى عانا «قىزىل كىتاپقا» ەنگىزىلگەن.
ۇكىلەر ءيىستى ناشار سەزەدى. ونىڭ ەسەسىنە كورۋ جانە ەستۋ قابىلەتى وتە جاقسى دامىعان. كوزىنىڭ قىراعىلىعى سونشالىق, جەمىن تۇندە اۋلايدى. ءبىر قىزىعى, ۇكى باسىن وڭعا دا, سولعا دا 135˚ بۇرا الادى. سوندا باسى 270˚ بۇرىلادى دەگەن ءسوز. مۇنىڭ سەبەبى مويىن ومىرتقاسى باسقا قۇستار سەكىلدى 7 ەمەس, 14 سۇيەكتەن تۇرادى. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, قۇلاعىنىڭ ەستۋ مۇمكىندىگى ادامنان 50 ەسە جوعارى.