جاز جايناتىپ, كۇن كۇلدىرىپ...

«بيىل مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ 233-ءى «التىن بەلگىگە», ال 328 وقۋشى «ۇزدىك اتتەستات» الۋعا ۇمىتكەر», دەيدى وب­لىس­تىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايگۇل مىڭباەۆا. 28 مامىر مەن 11 ماۋسىم ارالىعىندا وتەتىن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ سىناعىنا 5 627 وقۋشى قاتىسۋعا نيەت بىلدىرگەن. تۇلەكتەرگە اتتەستات تابىس­تاۋ ءراسىمى «جولىڭ بولسىن, جاس تۇلەك!» دەگەن اتاۋمەن 14 ماۋسىم كۇنى وتەدى.

وڭىردە وقۋشىلاردىڭ جازعى دەمالىسىن, بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋ جانە ساۋىقتىرۋ ماقساتىندا ادەتتەگىدەي كەشەندى ءىس-شارا جوسپارلانعان. جازعى لاگەرلەردىڭ كۇنتىزبەلىك جوسپارى مەن باعدارلاماسى ازىرلەندى. سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ باسقارماسى ماماندارى لاگەرلەردى ارالاپ, دايىن­دىعىن تەكسەرىپ جاتىر. جازعى دەمالىستى ۇيىمداستىرۋ, بالالاردى ساۋىقتىرۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءبىلىم بولىمدەرىنىڭ جاۋاپتى ماماندارى, قالا سىرتىنداعى لاگەر باسشىلارى باس قوسىپ, سەمينار-كەڭەس وتكىزدى. ءبىلىم باسقارماسى الداعى جازدا 106 935 وقۋشى نەمەسە بارلىق شاكىرتتىڭ 94,7%-ى دەمالىس­پەن, جۇمىسپەن, ساۋىقتىرۋ شارالارىمەن قامتىلادى دەپ وتىر.

– بيىل جازدا وڭىردە 619 لاگەر جۇ­مىس ىستەيدى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. ونىڭ 18-ءى – قالا سىرتىنداعى لاگەر, 268-ءى – مەكتەپ جانىنداعى تاماقتانۋى ۇيىمداستىرىلاتىن لاگەر, 327-ءسى – مەكتەپ جانىنان اس بەرىلمەيتىن لاگەر جانە بەيىندىك الاڭدار, سونداي-اق 6 شاتىرلى لاگەر بولماق, – دەيدى ايگۇل ادىلگەرەيقىزى.

وبلىستا جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قام­قورلىعىنسىز قالعان وتباسىنان شىق­قان جانە از قامتىلعان وتباسىنان شىق­قان بالالار تولىعىمەن, مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى بالالاردىڭ 94%-ى, دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىقتى وقۋشىلاردىڭ 98,2%-ى جاز­عى دەمالىسپەن تەگىن قامتىلعالى وتىر.

«وڭىردە 109 494 وقۋشى جۇمىسپەن قامتىلادى», دەيدى باسقارما باسشىسى. سونىڭ ىشىندە 15 640 وقۋشى ەڭبەكپەن, 6 101 وقۋشى تۋريستىك ساياحاتپەن, 53 851 وقۋشى شىعارماشىلىق, 33 163 وقۋشى ينتەللەكتۋالدىق, 739 وقۋشى حالىقارالىق ءىس-شارالارمەن قامتىلماق.

«قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورى بيىل دارىندى اۋىل بالالارىنىڭ ينتەل­لەكتۋالدىق, شىعارماشىلىق قابى­لەتىن جەتىلدىرۋ جانە قولداۋ كورسەتۋ ماق­ساتىندا «QH جازدىق جولداما» قايى­­رىم­دىلىق جوباسىن باستاعان ەكەن. وسى جوبا اياسىندا 5-8-سىنىپتا وقي­تىن اۋىل بالا­لارىن ساۋىقتىرۋ ءۇشىن 829 وقۋشىعا كۆوتا بەرىلگەن. «قازىر دا­يىن­دىق جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر», دەيدى ايگۇل ادىلگەرەيقىزى.

بيىل باتىس قازاقستان وبلىسىندا سۋ تاسقىنىنا بايلانىستى توتەنشە جاعداي جاريالانعان بولاتىن. وسىعان وراي تاسقىنن­ان زارداپ شەككەن وتباسىنىڭ 183 بالاسى ءساۋىر ايىندا ءتۇرلى ساۋىقتىرۋ لاگەرلەرىندە دەمالىپ قايتتى.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى بەكىتكەن كۆوتاعا سايكەس «بالداۋرەن» رەسپۋب­ليكا­لىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ فيليال­دارىنا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن 160 وقۋشى مامىر ايىندا ساۋىق­تى­رۋعا جىبەرىلدى.

بۇدان باسقا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن وتباسىنىڭ بالالارى اۋداندىق, قالالىق, قالا سىرتىنداعى جانە مەكتەپ جانىنداعى لاگەرلەرمەن قامتاماسىز ەتىلمەك. سونداي-اق باسقا وڭىرلەردەگى, مىسالى, بۋراباي لاگەرىنە جانە استانا, تۇركىستان قالالارىنا ەكسكۋرسيالارعا جولداما بەرۋ قاراستىرىلعان.

– ءوڭىردىڭ ءبىلىم سالاسىندا قولعا الىن­عان ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار از ەمەس. وقۋ جىلى اياقتالىسىمەن, مامىر ايىنىڭ اياعىن­دا 4 ءبىلىم بەرۋ نىسا­نىنىڭ كۇردەلى جون­دەۋ جۇمىسىن باستايمىز. وبلىس بو­يىن­شا قازىرگى تاڭدا 8 مىڭنان استام بالا­نى قامتيتىن بارلىعى 12 مەكتەپتىڭ قۇرى­لىسى ءجۇرىپ جاتىر, – دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان نارىم­بەتوۆ.

ايتا كەتەيىك, بيىل وڭىردەگى ىرگەلى ءبىلىم وردالارىنىڭ ءبىرى – دارىندى بالا­لارعا ارنالعان س.سەيفۋللين اتىن­داعى №11 مەكتەپ-ينتەرناتى عاسىرلىق مەرەيتويىن, دينا نۇرپە­يىسوۆا اتىنداعى مۋزىكا مەكتەبى – 90 جىلدىعىن اتاپ ءوتىپ جاتىر. وسىعان وراي بۇل مەكتەپتەردىڭ عيماراتى جازدا كۇردەلى جوندەلەتىن بولدى. سونداي-اق ورال قالاسىندا 1 800 بالا وقىپ جاتقان №17 مەكتەپ پەن قۇرىلىسشى شاعىن اۋدانىنداعى 2 مىڭ بالا ءبىلىم الاتىن №9 مەكتەپ عيما­رات­تارىنا دا كۇردەلى جوندەۋ جاسالادى. بۇل جۇمىستار قپو كومپانياسىنىڭ الەۋمەتتىك ينۆەستيتسيالارى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلماق.

«بۇعان قوسا جاڭاقالا اۋدانىنداعى كارمانوۆكا مەكتەبىن «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىندا كۇردەلى جوندەۋگە قارجى ءبولىندى. ال پرەزيدەنت باستاماسىمەن قولعا الىنعان «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق قاناتقاقتى جوباسى اياسىندا وڭىردە 9 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر», دەيدى باقىتجان حابەر ۇلى.

وسىنىڭ ىشىندە 3 مەكتەپ ورال قالا­سىندا سالىنادى. ولار – بالاۋسا شاعىن اۋدانىندا 1 500 ورىندىق, دەركول كەنتىندە 1 500 ورىندىق, مەدكوللەدج اۋماعىندا 600 ورىندىق مەكتەپ. اقساي قالاسىندا دا 300 جانە 900 ورىندىق ەكى مەكتەپ سالىنادى. ءبورلى اۋدانىنىڭ پۋگاچەۆ اۋىلىندا – 300 ورىندىق مەكتەپ, بايتەرەك اۋدانىنىڭ بايقونىس اۋىلىندا – 600 ورىندىق, دوستىق اۋىلىندا – 1 200 ورىندىق مەكتەپ سالىنادى. تەرەكتى اۋدانىنا قاراستى پودستەپنوە كەنتىندە 1 200 ورىندىق مەكتەپ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. سونداي-اق ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن قولداۋ قورى ەسەبىنەن ورال قالاسىندا 400 ورىندىق №31 مەكتەپ قۇرىلىسى باستالىپ كەتتى.

ءبورلى اۋدانىنىڭ جارسۋات اۋىلىندا, قازتالوۆ اۋدانىنىڭ سارالجىن اۋىلىندا قپو كومپانياسىنىڭ الەۋمەتتىك ەسەبىنەن شاعىن جيناقتى مەكتەپ قۇرى­لىسى ءجۇرىپ جاتىر. قىركۇيەك اۋىلىندا العاشقى قوڭىراۋ سوعىلماق.

باتىس قازاقستان وبلىسى