اۋىلعا نازار اۋىپ تۇر

سەناتتىڭ اگرارلىق ماسە­لە­­لەر, تابيعاتتى پاي­دالانۋ جانە اۋىل­دىق اۋماقتاردى دامىتۋ كومي­تەتىنىڭ توراعاسى ءالي بەكتاەۆ­تىڭ اي­تۋىنشا, وندىرىلگەن ءونىمدى قايتا وڭدەپ, ولاردى ەكسپورتقا شى­عارۋ­دى ۇلعايتۋ ارقىلى يمپورتتالاتىن تاۋاردى ءوز ونىمىمىزبەن الماس­تىرماي, باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرۋ مۇمكىن ەمەس.

«اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2021-2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ولار وڭدەۋشى كاسىپورىنداردى بارىنشا پايدالانۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جۇيەلى شارالارىن قامتاماسىز ەتۋگە, اۋىل شارۋا­شى­لىعى شيكى­زاتىن وڭدەۋ ۇلەسىن ارتتىرۋعا, وتاندىق ءونىمنىڭ ىشكى جانە سىرتقى نارىقتاعى باسە­كەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا قاجەت. اعىمداعى قولداۋ شارالارىنا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ بويىنشا وندىرىستەردى قۇرۋ جانە جاڭعىرتۋ كەزىندە 25%-ى ينۆەستيتسيالارعا جۇمسالعان شىعىنداردى وتەۋ, نەسيەلەر بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى سۋبسيديالاۋ, شارۋاعا شيكىزاتتى جەت­كىزۋ كەزىندە شىعىنداردىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ كىرەدى. سونىمەن قاتار قايتا وڭدەۋ بويىنشا نەگىزگى جانە اينالىم كاپيتالىن تولىق­تىرۋعا جانە كرەديتتەر بويىن­شا سىياقى مولشەرلەمەسىن سۋبسي­ديا­لاۋ­عا جەڭىلدىكتى نەسيەلەر كولە­مىن ۇلعايتۋ, شيكىزات پەن دايىن ءونىم­دى ەكسپورتتاۋ كەزىندە ققس بويىن­شا سارالانعان قايتارۋدى ەنگىزۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار قاراس­تىرىلعان», دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى باعلان بەكباۋوۆ.

اۋىل شارۋاشىلىعى ونىم­دەرىن وڭدەۋدى تۇراقتى دامى­تۋ­دىڭ نەگىزگى شارتتارىنىڭ ءبىرى – وڭدەۋشى كاسىپورىنداردى جەت­كىلىكتى كولەمدە جوعارى ساپالى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ. وسىمدىك شيكىزاتى ءوندى­رىسىن ۇلعايتۋ ءۇشىن بيداي مونو­كۋلتۋراسىنىڭ, سونداي-اق سۋدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىل القاپ­تارىن قىسقارتۋ جانە بالاما­لى جوعارى رەنتابەلدى داقىل­­داردى كەڭەيتۋ ەسەبىنەن ەگىس القاپتارىنىڭ قۇرىلىمىن ءارتاراپ­تاندىرۋ بويىنشا جۇمىس­تار جۇرگىزىلىپ جاتىر. بيىل بيداي ەگىستىگى كولەمىن – 13,3 ملن گەكتارعا (430 مىڭ گك-عا قىسقارتۋ), ماقتا القاپ­تارىن – 105 مىڭ گەكتارعا (11 مىڭ گك-عا قىسقارتۋ), كۇرىش القا­­بىن 94,2 مىڭ گەكتارعا دەيىن قىس­­قارتۋ جوسپارلانىپتى. ال ماي­لى داقىلدار القابىن 380 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتۋ ويلاستىرىلىپ­تى. سونىمەن قاتار شيكىزات قۇنىن تو­مەندەتۋ ءۇشىن شارۋالارعا وڭدەۋگە ۇسى­نىلعان شيكى ءسۇت, ەت, ءداندى جانە مايلى داقىلدار, قانت قىزىلشاسى سۋبسيديالانىپ جاتىر.

«بىلتىر اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 3,8 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرىلىپ, 275,6 ملرد تەڭگە بولاتىن 289 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە استى. مال شارۋاشىلىعى ونىم­دەرىن قايتا وڭدەۋ تۇرعىسىندا 103,5 ملرد تەڭگەگە 29 جوبا, وسىم­دىك شارۋاشىلىعىندا 19 جوبا ەل يگىلىگىنە بەرىلدى. بيىل 11 ين­ۆەس­تيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ باس­تالدى. ولاردىڭ قاتارىندا اس­تىق­تى تەرەڭ وڭدەۋ بويىنشا ەكى ءىرى جوبا بار», دەدى مينيسترلىك وكىلى.

بەس جىل ىشىندە جالپى سوماسى شامامەن 300 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن قايتا وڭدەۋ بويىنشا 50-دەن استام ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپاردا بار. بىلتىر اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى 5,35 ملرد دوللاردى قۇرادى. بۇل رەتتە ونىمدەردىڭ جالپى ەكسپورت كولەمىندەگى قايتا وڭدەۋ ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى 42,6%-عا جەتىپ, 2,28 ملرد دوللارعا تەڭ بولعان. بيىل وسى كورسەتكىشتى 45 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن.

قىتاي, ەۋرووداق جانە ورتا­لىق ازيا ەلدەرىنە ۇن مەن جار­ما, ەت جانە تاعامدىق ەت سۋب­ونىم­دەرىن, وسىمدىك مايلارىن, اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىن تەرەڭ­دەتىپ وڭدەۋ, سونداي-اق ورگاني­كا­لىق ونىمدەردى ەكسپورتتاۋدى ودان ءارى ارتتىرۋعا زور الەۋەت بار.

سەناتور زاكىرجان كۋزيەۆ ازىق-ت ۇلىكتىڭ يمپورتتالاتىنىن, ال وتان­دىق ونىمدەردىڭ 80 پايىزى شيكىزات تۇرىندە, ياعني وڭدەۋسىز ەكسپورتتالاتىنىن ايتتى.

«مەملەكەت باسشىسى اتاپ وت­كەندەي, «اگروونەركاسىپ كەشەنىن دا­­م­ى­تۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن ماسەلە بار­شاعا بەلگىلى, سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ وتكىرى – سالانىڭ سوزىلمالى جەت­كىلىكسىز قارجىلاندىرىلۋى». ينۆەس­تيتسيالاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحني­كا­سىنىڭ توزۋىنا, تومەن ونىم­دى­لىككە, ەڭبەك ونىم­دىلىگىنىڭ تو­مەن بولۋىنا, ەڭ باس­تى­سى, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ون­دى­رۋ­شىلەر مەن ينۆەستورلاردىڭ مەم­­لە­كەتتىك ورگانداردىڭ ءتۇرلى باع­­دار­­­لاماسىنا سەنىمىن جو­عال­تىپ, جال­پى مەملەكەتكە دەگەن س­ەنىم­سىز­دىككە اكەلەدى», دەيدى دەپۋتات.