قاسيەتتى جۇما كۇنى شىمكەنتتە جۇرت تالايدان اسىعا كۇتكەن تەڭدەسسىز ءزاۋلىم مەشىت اشىلدى. قۇلشىلىق ءۇيى ەلىمىزگە بەلگىلى مەتسەنات سەرىكجان سەيىتجانوۆتىڭ قاراجاتىنا سالىندى. مەشىتكە سەيىتجان قاري ەسجان ۇلى ەسىمى بەرىلدى.
ساۋلەت ونەرىنىڭ ۇلگىسى دەرلىك عاجايىپ مەشىت تەك عيبادات ورنى ەمەس, ەلىمىزدەگى بىرەگەي يسلام ورتالىعى بولماق. مەشىتتىڭ اشىلۋىنا ساۋد ارابياسىنان قۇراندى كوركەمدەپ كوشىرگەن شەبەر شەيح, اتاجۇرتىنا تۇڭعىش تابان تىرەگەن توقسان جاستاعى وسمان توحا قاريا كەلىپ قاتىستى.
سالتاناتتى ءىس-شارادا شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى عابيت سىزدىقبەكوۆ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. قالا باسشىلىعى شەيح وسمان توحاعا ارنايى سىي-سياپات كورسەتتى. مەدينا قالاسىنان ات ارىتىپ كەلگەن مارتەبەلى مەيماننىڭ يىعىنا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى زەرلى شاپان جاپتى. ال وسىناۋ ءزاۋلىم مەشىت سالىپ بەرگەن مەتسەنات سەرىكجان سەيتجانوۆتىڭ توسىنە قمدب 30 جىلدىعىنا وراي شىعارىلعان مەرەكەلىك مەدال تاعىلدى.
شەيح وسمان توحا قاريا قاسيەتتى جيىندا ءسوز الىپ, اق باتاسىن بەردى. قازاقستانعا, اتا-باباسىنىڭ كىندىك قانى تامعان جەرگە اياق باسقانىنا وتە قۋانىشتى ەكەنىن جەتكىزدى. اق سارايداي الىپ مەشىتتىڭ اشىلۋى قازاق حالقىنىڭ ءدىن يسلامعا بەرىكتىگىن, قۇران مەن سۇننەتتى سىيلايتىنىن, وزدەرىنىڭ شىنايى مۇسىلمان ەكەنىن كورسەتەتىنىن ايتتى. اللا تاعالا قازاق ەلىنىڭ كەلەشەگىن كەمەل ەتىپ, يسلام دىنىنە قۋات بەرسىن, وسى مەشىتتەن ءتالىم العان جاستار بولاشاقتا ەلدىڭ رۋحاني بەرىك قامالىن قالاعان مىقتى ماماندار بولىپ شىعىپ, قازاقستاننىڭ اتىن الەمگە ءماشھۇر ەتە بەرسىن دەگەن باتا-تىلەگىن ارنادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, وسمان توحا شەيحتىڭ يسلام دىنىنە قوسقان تەڭدەسسىز ۇلەسى – ول كىسى قۇران كارىمدى سان مارتە كوركەم حۇسنيحاتپەن كوشىرىپ جازعان. سونىڭ نەگىزىندە قاسيەتتى كىتاپ باسپاحانادا ميلليونداعان تيراجبەن باسىلىپ شىققان. بۇگىنگى تاڭدا الەمدەگى ميلليونداعان مۇسىلماننىڭ تورىندە ءىلۋلى تۇرعان, كۇندەلىكتى وقىپ جۇرگەن قۇران كارىمى بابالارى تۇركىستان توپىراعىندا تۋعان كالليگرافيا ونەرىنىڭ حاس شەبەرى, زەردەلى تۇلعا وسمان توحا ەڭبەگىنىڭ ارقاسى.
سالتاناتتى ءىس-شاراعا قاتىسقان سەنات دەپۋتاتى ءالي بەكتاەۆ پەن ءماجىلىس دەپۋتاتى دانابەك يسابەكوۆ تە جىلى لەبىزدەرىن ارنادى. ءا.بەكتاەۆ ءوز سوزىندە وسىناۋ قۋانىشتى ءسات تەك شىمكەنت قالاسى ءۇشىن ەمەس, بۇكىل قازاق ەلى ءۇشىن ورتاق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. دەپۋتات سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ وسى تاريحي كۇنگە ارناپ جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەرىپ, كەلەشەكتە مەشىت يسلام ءىلىمىنىڭ ورتالىعىنا اينالىپ, قازاق حالقىنىڭ رۋحاني كەمەلدەنۋىنە جەمىستى ەڭبەك ەتە بەرەتىنىنە زور سەنىم ءبىلدىردى. د.يسابەكوۆ وڭتۇستىك وڭىرىنەن سايلانعان ءبىر توپ ماجىلىسمەننىڭ ايتۋلى كۇنگە وراي جولداعان ىستىق ىقىلاسى مەن سالەمىن جەتكىزدى.
اشىلۋ سالتاناتىندا قۇلشىلىق ءۇيى جايىندا قىزىقتى دەرەكتەر دە جاريالاندى. يۋنەسكو-نىڭ ارنايى وكىلى, سامارقاند قالاسىنداعى ۇلكەن يسلامي زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ءالىم فايزۋللاەۆ شىمكەنتكە ارنايى ات باسىن تىرەپ, جاماعاتپەن بىرگە قۋانىشتى ءساتتى ءبولىستى. قۇتتى قوناق مەتسەنات, ۇلكەن جۇرەكتى ازامات سەرىكجان سەيىتجانوۆتىڭ ءدىني قۇندىلىقتى قاستەرلەپ, كەلەشەك ۇرپاقتى ويلاعان جاناشىرلىق پەيىل, نيەتىنە شىنايى ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ەل تانيتىن كاسىپكەر ءوزىنىڭ كاسىپشىلىگىمەن ءبىر جاعىنان حالقىنا ەكونوميكالىق تۇرعىدان پايداسىن تيگىزىپ وتىرسا, ەكىنشى جاعىنان ءتۇرلى الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ باستاماشىسى رەتىندە ەلدىڭ رۋحاني جاڭارۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان قايسار ازامات ەكەنىن, قاي قىرىنان السا دا, مەيلى رۋحاني نەمەسە ماتەريالدىق بولسىن, بولاشاققا ينۆەستيتسيا سالىپ جاتقان ۇلگىلى كاسىپكەرلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
قاسيەتتى جۇما كۇنگى نامازدىڭ الدىندا وتكەن سالتاناتتى باسقوسۋدىڭ رەسمي بولىگىنىڭ سوڭىندا قورىتىندى سوزىمەن جيىندى قورىتىندىلاعان مەتسەنات سەرىكجان سەيىتجانوۆ ءزاۋلىم مەشىتتىڭ قازاق حالقىنىڭ اسىل ءدىنى مەن اياۋلى داستۇرىنە قىزمەت ەتە بەرەتىنە تىلەكتەستىگىن ءبىلدىرىپ, قۇلشىلىق ورداسىن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ قاراماعىنا اماناتتاپ تاپسىراتىنىن ءمالىم ەتتى.
«مەگاپوليس تورىندە اشىلعان ءزاۋلىم مەشىت حالقىمىزدىڭ رۋحاني قازىناسىن بايىتۋمەن قاتار يسلام ءدىنىنىڭ دىڭگەگىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنى انىق. ول ەلدىڭ كوپسالالى رۋحاني ءارى مادەني-اعارتۋ ورتالىعىنا اينالادى دەگەن سەنىم مول. ءاسىلى, مەشىت سالۋ ءبىزدىڭ اتا-بابامىزدان باستاۋ الادى. تاريحتان تامىر تارتسام, وتكەن عاسىردىڭ باسىندا مەڭلىباي بابامىز ەكى رەت اۋىلداستارىمەن بىرگە قاجىلىق ساپارعا بارىپ قايتقان. بابامىز بار مۇلكىن ءۇش ۇلى ەسجان, قۇرتاي, سمايىلعا ءبولىپ بەرىپ, قالعانىن مەشىت سالۋعا جۇمساعان. سانالى عۇمىرىن ساۋاپتى ىستەرگە ارناپ, اللانىڭ اق جولىنان اينىماعان مەڭلىباي بابامىزدىڭ سارا جولىن ءبىز دە جازباي, جاڭىلماي جالعاستىرىپ كەلەمىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا شىلىك اۋىلىنان مەڭلىباي بابامىزدىڭ اتىنان مەشىت اشىپ, ەل يگىلىگىنە پايدالانۋعا بەردىك. اتامىز ەسجان دا ساۋداگەرلىكتى كاسىپ ەتكەن, تابىستىڭ قازانىن تاسىتقان, كورەگەن, ىزگى جان بولعان. ونىڭ اتىمتاي جومارتتىعى ءالى كۇنگە دەيىن ءوزى تۋعان وڭىردەگى جالپاق جۇرتتىڭ جادىنان شىققان ەمەس. اتامىز قارشاداي ۇلى سەيىتجاندى بۇحاراداعى مەدرەسەگە وقۋعا جىبەرەدى. اكەمىز 12 جاسىندا قۇران كارىمدى تاپسىرلەپ, جاتقا ايتاتىن دارەجەگە جەتىپ ەلگە ورالادى. اكەمىزدىڭ ەسىمى ەل ەسىندە قالسىن دەپ مەن دە مەشىت سالۋعا تاۋەكەل ەتتىم. ويتكەنى اسىل دىنىمىزدەگى مىندەت اتا-اناعا شەكسىز قىزمەت ەتۋگە ۇگىتتەسە, مەشىت سالعاندى دا جاراتۋشىنىڭ مەيىرىم-شاپاعاتىنا قيساپسىز بولەنەتىن ساۋابى جەتەلەيدى», دەدى كاسىپكەر.
مەتسەنات ءسوز بارىسىندا سونداي-اق 300 ورىندىق جاڭا مەدرەسەگە وسمان توحا شەيحتىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىمەن بىرلەسىپ ارنايى شەشىم قابىلداعانىن مالىمدەدى.
جالپى, جاڭا مەشىت قازاقستاندا كولەمى جاعىنان ەكىنشى ۇلكەن قۇلشىلىق ءۇيى بولىپ سانالادى. مۇندا ءبىر مەزەتتە 12 مىڭ ادام ناماز وقي الادى. قاسبەتى اق مارجانداي ءمارمار تاستارمەن كومكەرىلگەن ەرەكشە ساۋلەتتى بۇل عيمارات الەمدەگى سۇلۋلىعىمەن تاڭداي قاقتىرعان, ساۋلەتتىك كەسكىن كەلبەتى ايرىقشا بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندەگى شەيح بەن زايد اتىنداعى مەشىت پەن ۇندىستانداعى ءتاج-ماحالدان كەيىنگى ءۇشىنشى عيبادات ورداسى اتانىپ وتىر. مەشىت استىنان 800-گە جۋىق اۆتوكولىك سياتىن تۇراق قاراستىرىلعان. سونداي-اق جۋىق ارادا مەشىت جانىنان ەلدى يماندىلىققا ۇگىتتەپ, رۋحاني ساۋات اشاتىن تەلەستۋديا اشىلادى.
شىمكەنت