مۇنايلى وڭىردە جايىق وزەنى ءالى جۋاسىماي, سان قۇبىلىپ تۇر. ماسەلەن, كەيىنگى كۇندەرى سۋ دەڭگەيى يندەر اۋدانىندا تومەندەگەنى بايقالىپ وتىر, ال ماحامبەت اۋدانى مەن اتىراۋ قالاسىندا كوتەرىلىپ بارادى.
اتىراۋ وبلىسىنىڭ جەدەل شتابىنان ءمالىم ەتكەندەي, 17 مامىردا ساعات 12.00-دە يندەربور كەنتىنىڭ تۇسىندا وزەن ارناسى 10 مەتر 30 سانتيمەتر بولدى. بۇل قاۋىپتى شەكتەن +185 سانتيمەترگە كوپ. ءبىر تاۋلىكتە 5 سانتيمەترگە ازايعانىمەن, يندەر اۋدانىنىڭ اكىمى دارىن شامۇراتوۆتىڭ پىكىرىنشە, قاۋىپ ءالى تولىق سەيىلگەن جوق. ونىڭ بىرنەشە سەبەبى بار.
«بىرىنشىدەن, 12 مامىردا يندەربور كەنتىندەگى بوگەت جانىنان شىققان سۋ ءالى توقتاعان جوق. سول سۋدى ناسوسپەن جايىق وزەنىنە كەرى قۇيىپ ءجۇرمىز. سۋدىڭ شىققان كوزىن بىتەپ كورگەندە, باسقا جەردەن جارىپ شىقتى. اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماڭدا كەڭەس داۋىرىنەن قالعان ەسكى قۇبىرلار مەن شاحتالار بار. ەكىنشىدەن, بوگەت بويىنداعى ءورت ءسوندىرۋ بەكەتىنەن «باستاۋ» مەيرامحاناسىنا دەيىنگى شامامەن 700 مەتردەي ارالىقتا سىز, دىمقىل بايقالدى. بۇعان قوسىمشا ساياباق اۋماعىنداعى تال ەگۋگە قازىلعان شۇڭقىرلاردان جەراستى سۋى ءونىپ تۇر», دەدى د.شامۇراتوۆ.
اۋدان اكىمىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىر يندەربور كەنتىندەگى بوگەتتى قوسىمشا بەكىتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق شىركەۋ مەن ساياباقتىڭ الدىڭعى جاعىنان تاعى ءبىر بوگەت سوعىلادى.
ء«بىز الدىمەن تۇرعىنداردىڭ, بوگەتتى نىعايتىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋعا كوڭىل اۋدارىپ وتىرمىز. سەبەبى بيىل سوعىلعان جاڭا بوگەتتىڭ كەي تۇسى ورتاسىنان جارىلىپ, قاپشىقتار قۇلادى. دەگەنمەن جايىق وزەنىنىڭ سۋى كەيىنگى ەكى كۇندە 5 سانتيمەترگە دەيىن تومەندەدى. بىراق وزەن ارناسىنىڭ قاۋىپتى شەكتەن 2 مەترگە جۋىق اسقانىن ەسكەرسەك, ماۋسىم ايى باستالعانعا دەيىن بوساڭسۋعا جول بەرۋگە بولمايدى», دەدى د.شامۇراتوۆ.
اتىراۋ قالاسىنان يندەر اۋدانىنىڭ ورتالىعى يندەربور كەنتىنە دەيىن قاتىنايتىن ەكى جول بار. ونىڭ ءبىرى – اتىراۋ-ورال تاسجولى. وسى جولدان يندەربورعا بۇرىلاتىن جولدى 13 مامىردا تاسقىن سۋ باسقان ەدى. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارتۋر ءمۋرزيننىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, اتالعان جولدىڭ 100 مەتر بولىگى تاسقىن سۋدىڭ استىندا قالىپ, ۋاقىتشا جابىلدى.
«يندەربور كەنتىنە بۇرىلاتىن 7 شاقىرىم جولدى قالپىنا كەلتىرۋ 14 مامىردا باستالدى. جولدىڭ ەكى جيەگىنە توپىراق تولتىرىلعان 1 توننالىق قاپتار توسەلدى. تاسقىن سۋدىڭ توقتاۋسىز اعۋى ءۇشىن 720 ميلليمەترلىك 3 تەمىر تۇربا سالىندى. توپىراق پەن گيپس تاستار توگىلدى. جولدى جوندەۋگە 3 جۇك تيەگىش, 1 گيدرومەك, 1 ەكسكاۆاتور, 7 «كاماز» كولىگى تارتىلدى», دەدى ا.مۋرزين.
جوندەۋ جۇرگىزىلگەن 7 شاقىرىمدىق جول 16 مامىردا كەشتە قايتا اشىلدى. بۇل جولمەن تەك جەڭىل كولىكتەردىڭ جۇرۋىنە رۇقسات بەرىلدى. اۋىر جۇك كولىكتەرىنىڭ قوزعالىسىنا ازىرگە تىيىم سالىندى.
كەشە كۇندىزگى ساعات 12.00-دە ماحامبەت اۋدانىندا جايىق وزەنىنىڭ سۋى 7 سانتيمەترگە ۇلعايدى. سونىڭ سالدارىنان وزەن دەڭگەيى 1 002 سانتيمەتردى كورسەتتى. وسىلايشا, قاۋىپتى شەكتەن 152 سانتيمەترگە استى.
سۋ دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋى ەلدى مەكەندەرگە قاۋىپ توندىرەتىنى داۋسىز. وسىنداي سەبەپكە بايلانىستى جايىق وزەنىنىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋ ءۇشىن سارايشىق اۋىلى ماڭىنداعى قۇرساي كانالىن جىرۋعا تۋرا كەلدى. بۇل كانالدىڭ ۇزىندىعى – 53 شاقىرىم. كانال بويىندا 11 شارۋا قوجالىعى ورنالاسقان. باستاۋىن سارايشىق اۋىلى تۇسىنداعى جايىق وزەنىنەن الاتىن كانال بەيبارىس اۋىلىنا تاياۋ ماڭداعى تۇيەشى قىستاعىنا دەيىن سوزىلادى.
«جايىق وزەنىندەگى تاسقىن سۋدان سارايشىق اۋىلىنا قاۋىپ توندىرمەۋ ءۇشىن قۇرساي كانالى بىرنەشە جەردەن جىرىلدى. بۇل وزەندەگى سۋ دەڭگەيىن باقىلاۋدا ۇستاۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ تۇر. كانال جىرىلعاننان كەيىن جايىق وزەنىمەن كەلگەن مول سۋ ساي-جىرالارعا اعىپ جاتىر», دەيدى سارايشىق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى جاننات كەنجەعاليەۆا.
الايدا كەشكى مەزگىلدە سارايشىق اۋىلى ماڭىنداعى زيراتتىڭ اۋماعىنا تاسقىن سۋ جايىلدى. زيرات ەلدى مەكەننەن 2 شاقىرىمعا جۋىق قاشىقتا ورنالاسقان. بۇرىن زيراتتىڭ سىرتىنان بوگەت سوعىلعان. سوندىقتان زيرات قورشاۋىنىڭ ىشكى جاعىنان قوسىمشا بوگەت سالۋ قولعا الىندى. بۇل جۇمىسقا سارايشىق اۋىلىنىڭ 30-عا جۋىق تۇرعىنى, اسكەري ءبولىمنىڭ 20 ساربازى جۇمىلدى. توپىراق تاسۋ, بوگەتتى بيىكتەتۋ سەكىلدى جۇمىسقا 14 «كاماز», 3 Shacman, 1 Hidromek تەحنيكاسى تارتىلدى.
ماحامبەت اۋدانىنىڭ اكىمى قايرات نۇرلىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كانالدىڭ بارىنە سۋ تولىپ تۇر. ءتىپتى اتىراۋ-ورال تاسجولىن باسۋ قاۋپى تۋىندادى. سول سەبەپتەن 56-شاقىرىمى جىرىلدى. قازىر جولدىڭ جىرىلعان تۇسىنان سۋ اعىپ جاتىر. سونداي-اق كانالداردىڭ بويىن جىرۋ ارقىلى تاسقىن سۋدى تەڭىزگە باعىتتاۋ, بۇرىنعى ساي-جىرالارعا قاراي جىبەرۋ جۇمىسى اتقارىلۋدا. بۇل قادام ەلدى مەكەندەردى تاسقىن سۋ باسۋدان ساقتاۋ ماقساتىندا جاسالعان.
بۇل اۋداندا ماحامبەت پەن سارىتوعاي اۋىلدارى اراسىنداعى جولدى ەكىنشى رەت جىرىلدى. ويتكەنى 5 شاقىرىمدىق جولدى تاعى دا سۋ باسۋ قاۋپى تۋىنداعان. ءبىر اپتا بۇرىن بۇل جول جىرىلىپ, سۋ وتكىزۋ ءۇشىن ەكى قۇبىر سالىنعان ەدى. مول سۋدىڭ كەلۋىنە بايلانىستى تاعى دا قۇبىر سالۋعا شەشىم قابىلدانىپ وتىر.
«ماحامبەت اۋدانىندا ەلدى مەكەندەردى تاسقىن سۋ باسقان جوق. دەگەنمەن تالدىكول, سارايشىق اۋىلدارى تاسقىن سۋدىڭ قورشاۋىندا قالدى. اۋىلدارعا باراتىن جولدارعا قاۋىپ ءتونىپ تۇر», دەدى ق.نۇرلىباەۆ.
كەشە اتىراۋدان يندەر اۋدانىنا قاتىنايتىن تاعى ءبىر جولدىڭ 27-شاقىرىمى تۇسىنداعى اسفالتى ويىلىپ كەتتى. اتىراۋ قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان ەرمۇحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇعان تاسقىن سۋ اسەر ەتكەن.
«تالدىكول اۋىلىن گازبەن قامتاماسىز ەتىپ تۇرعان قۇبىردىڭ اينالاسىنا ءور سۋى جايىلعانى انىقتالىپ وتىر. سونىڭ سالدارىنان توپىراق پەن تراسسا وپىرىلىپ كەتتى. ەشكىم زارداپ شەكپەدى. گاز قۇبىرى ب ۇلىنبەدى. قۇبىردان گاز تاراۋ دەرەگى تىركەلگەن جوق», دەپ حابارلادى ن.ەرمۇحانوۆ.
جولدىڭ ب ۇلىنگەن بولىگىن جوندەۋ جۇمىسىن وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ ماماندارى قولعا الدى. جوندەۋ جۇمىسىنا 15 مامان مەن 4 ارنايى تەحنيكا تارتىلدى.
اتىراۋ وبلىسى