ۇلتتىق وپەرامىزداعى ءبىرجان, تولەگەن, ايدار سىندى كىلەڭ باستى پارتيالاردى پاراساتتى ونەرىمەن ورگە سۇيرەپ جۇرگەن مەرەي باينەش ەسىمى بەكزات ونەردىڭ تالعامپاز تىڭدارماندارىنا جاقسى تانىس. كۇنى كەشە عانا «استانا وپەرا» تەاترى وپەرا ترۋپپاسىنىڭ جەتەكشىسى رەتىندە جاۋاپتى جۇمىسقا كىرىسكەن تانىمال تەنور ءھام تالانتتى ارتىسپەن ورەلى ونەر تۋراسىندا وي وربىتكەن ەدىك. ءانشى ەلىمىزدەگى وپەرا ونەرىنىڭ اياق الىسى, دامۋ دەڭگەيى تۋرالى تۇشىمدى اڭگىمەسىن بۇكپەسىز ورتاعا سالدى.
– قىزمەتىڭىز قۇتتى بولسىن. ايتسە دە «ونەر ادامى ءۇشىن باسشىلىق جۇمىس شىعارماشىلىعىن تۇسايدى, قارىمىن تەجەيدى» دەگەن پىكىر دە ءجيى ايتىلادى. بۇل جاعى سىزدە قالاي؟
– راحمەت! شىنىمدى ايتسام, ماعان بۇل قىزمەتتى ۇسىنادى دەپ ءتىپتى دە ويلاعان جوق ەدىم. تەاتر ديرەكتورى عالىم العي ۇلى احمەدياروۆ سەنىم ارتىپ, ويلانۋعا ءبىر كۇن ۋاقىت بەردى. اتالعان قىزمەتتىڭ قىر-سىرىن, ارتىقشىلىقتار مەن كەمشىلىكتەردى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, «بايقاپ كورۋ قاجەت» دەپ شەشتىم. ترۋپپا تولىعىمەن قالىپتاسقان. ونىڭ ۇستىنە تەاتردا 20 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەمىن, بارلىعى جانىما جاقىن دەگەندەي. وسى ءىستى قولعا الا وتىرىپ, وتاندىق وپەرا ونەرىنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىمدى قوسقىم كەلدى. سوندىقتان دا ۇسىنىستى قۋانا قابىلدادىم.
– ءارتىس بولۋ ءبىر باسقا. ال جاڭا لاۋازىمدا, ياعني وپەرا ترۋپپاسىنىڭ ديرەكتورى رەتىندەگى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سالماعى قانداي ەكەن؟ سەزىنىپ ۇلگەردىڭىز بە؟
– البەتتە. قىزمەتكە كىرىسكەن كۇننەن-اق زور جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىندىم, ويتكەنى وپەرا ترۋپپاسىندا 11 قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ جانە كوپتەگەن حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتتارى ەڭبەك ەتەدى. وزدەرىڭىز تۇسىنەتىندەي, مىقتىلاردى باسقارۋ وتە قيىن. سونىمەن قاتار جاڭا جۇمىس ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىنە كوپ ۋاقىت پەن كۇش جۇمساۋدى دا تالاپ ەتەدى. الايدا مەن ءاردايىم ساحنامەن بايلانىستى ۇزبەۋگە جانە مۇمكىندىگىنشە ساحناداعى ونەر كورسەتۋىمدى جالعاستىرا بەرەمىن. قىزمەت اۋىسقانىمەن, ءتارتىپ قاز-قالپىندا قالدى. بۇرىنعىداي ۆوكالمەن اينالىسامىن. سەبەبى ءبىز دە سپورتشىلار سياقتىمىز عوي, كۇندەلىكتى داعدى مەن جاتتىعۋلارسىز ءوزىڭدى ناعىز بابىنداعى كاسىبي مامان سەزىنۋ قيىن. سوندىقتان دا بارىنشا تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋعا تىرىسىپ ءجۇرمىن. الدا اۋقىمدى جۇمىستار كۇتىپ تۇر. قازىر مەن كوپشىلىكتى جاڭا ەسىمدەرمەن تانىستىرۋدى, دارىندى جاس ارتىستەردىڭ سپەكتاكلدەردە ساحناعا شىعىپ, ءرول ويناۋىنا مۇمكىندىك بەرۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىن. جالپى, ادام بولعان سوڭ بارلىعىمىز دا اسقاق مۇراتتارعا تالپىنامىز عوي. بولاشاقتا رەپەرتۋاردى ودان ءارى دە ماعىنالى دا مازمۇندى سپەكتاكلدەرمەن بايىتىپ, انشىلەرىمىزبەن جان-جاقتى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ۆوكال كوۋچتارىن تارتقىم كەلەدى. سونىمەن قاتار حالىقارالىق اۋديتوريامەن بايلانىستاردى نىعايتۋ بويىنشا دا جۇمىس ىستەۋ ويىمىزدا بار. كۇن سايىن قويىلىمداردىڭ جوعارى ساپاسىن ساقتاۋ ءۇشىن تالماي تەر توگىپ كەلەمىز. ترۋپپانىڭ قۇرامىنا كەلەتىن بولساق, تۇبەگەيلى وزگەرتەتىندەي ەشتەڭە دە جوق, سوليستەردىڭ بارلىعى دا ەڭبەكقور, قارقىندى رەجىمدە جۇمىس ىستەيدى. جاس سوليستەرگە باعىت-باعدار بەرىپ تۇرۋ قاجەت بولادى: ءبىر جەردە ماقتاساق, ءبىر جەردە ۇرسىپ تا الامىز, دەگەنمەن بۇل ءبىزدىڭ ادەتتەگى جۇمىس بارىسى عوي. سوندىقتان دا قالىپتى تىرشىلىگىمىزدەن الىستادىق دەپ ايتا المايمىن.
– وپەرا ونەرىندە قانداي وزەكتى ماسەلەلەر بار؟
– تۇتاس وپەرا الەمى ءۇشىن وزەكتى تاقىرىپ – مەتستسو-سوپرانو مەن باس داۋىستاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. ترۋپپامىزدا تاماشا باريتوندار, كەرەمەت تەنورلار, الەمدىك دەڭگەيدەگى سوپرانولار بار, الايدا بارلىق جەردەگىدەي مەتستسو-سوپرانو مەن باس سەكىلدى سيرەك داۋىستار تاپشى بولاتىن. بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن جاس بۋىن ارتىستەر جاقسى تولتىرىپ ءجۇر. مەنى قۋانتاتىنى – جاستار اراسىندا وتە تالانتتى انشىلەر ءوسىپ كەلە جاتىر. ولاردىڭ الدىندا ۇزاق جول تۇر, البەتتە, جاستاردى ءوسىرىپ, بارلىق جاعدايىن جاساۋ قاجەت.
– بۇگىندە كورەرمەندەردىڭ ىقىلاسى كلاسسيكالىق وپەرالىق سپەكتاكلدەرگە باسىم با الدە گالا-باعدارلامالاردى تىڭداۋشىلار كوپ پە؟
– قانشا ادام بولسا, تالعام دا سونشا عوي. دەمەك كورەرمەندەردىڭ قىزىعۋشىلىعى سان الۋان. سوندىقتان اۋديتوريانىڭ ءتۇرلى تالعامىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن كلاسسيكالىق وپەرالىق تۋىندىلاردى دا, جارقىن گالا-باعدارلامالاردى دا ۇسىنۋ ماڭىزدى. ادەتتە گالا-باعدارلامالاردا ءاردايىم جاڭا نومىرلەر, سيرەك ورىندالاتىن تۋىندىلار تانىستىرىلادى, سول سەبەپتى گالاعا ءار كەز قالىڭ كورەرمەن جينالادى. العاش اشىلعان كۇننەن باستاپ بۇگىنگە دەيىنگى 11 تەاتر ماۋسىمى بويى ءبىز ەلوردانىڭ مادەني ورتاسىن قالىپتاستىرۋ جولىندا جۇمىس ىستەدىك. وسى ۋاقىت ارالىعىندا تۇراقتى كورەرمەندەرىمىز پايدا بولدى, ولاردىڭ ۇلتتىق كلاسسيكا جاۋھارلارى – «قىز جىبەك», ء«بىرجان – سارا», «اباي» ءتارىزدى سۇيىكتى سپەكتاكلدەرى بار. ايتا كەتۋ كەرەك, ءبىز ۇلتتىق رەپەرتۋاردى دامىتۋعا زور كوڭىل بولۋدەمىز جانە بۇل قويىلىمدار ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز ەكەنى ءسوزسىز. الايدا كورەرمەندەردىڭ بەلسەندىلىگى ولاردىڭ قالاۋلارىنا عانا ەمەس, باسقا دا كوپتەگەن فاكتورعا بايلانىستى. ماسەلەن, سپەكتاكل نەمەسە گالا-كونتسەرت كورسەتىلەتىن اپتا كۇنى, ورىنداۋشىلار قۇرامى جانە تاعى باسقالارى دا اسەر ەتىپ جاتادى. سوندىقتان ءبىز كورەرمەندەردىڭ قانداي قويىلىمعا قۋانا بيلەت ساتىپ الاتىنىنا قاراماستان, بارلىعىن دا ورىنداۋعا ءتيىسپىز.
– وسى تەاتر ماۋسىمىندا وپەراداعى ەڭ وزەكتى ءارى ماڭىزدى ماسەلە نە؟
– ءبىز جوعارى ساپالى جانە قىزىقتى سپەكتاكلدەردى ۇسىنا وتىرىپ, كورەرمەندەر اۋديتورياسىمەن بايلانىستى نىعايتۋدى دا ۇزدىكسىز جالعاستىرىپ كەلەمىز. سونداي-اق تەاتردىڭ ۇزاقمەرزىمدى وركەندەۋى ءۇشىن ونىڭ قىزمەتىنىڭ شىعارماشىلىق اسپەكتىلەرىن بەلسەندى دامىتۋدى دا قولعا الىپ جاتىرمىز, ياعني تەاتر ءومىرىن مازمۇندى ەتەتىن بارلىق شارالاردى – حالىقارالىق فەستيۆالدەردى, گاسترولدىك ساپارلاردى, ونىڭ ىشىندە ارينە پرەمەرالاردى ۇيىمداستىرۋعا ۇلكەن ماڭىز بەرىلۋدە. ون ەكىنشى
تەاتر ماۋسىمى رەپەرتۋاردا جاڭا قويىلمنىڭ, ياعني س.مۇحامەدجانوۆتىڭ «ايسۇلۋ» وپەراسىنىڭ پايدا بولۋىمەن اتاپ وتىلمەكشى. سپەكتاكلدىڭ بارلىق مۋزىكالىق بولىگى – بۇل شلياگەرلەر. قازىر كوبى مۇنىڭ وپەرا ەكەنىنەن دە بەيحابار, ونى حالىق مۋزىكاسى رەتىندە قابىلدايدى. دەمەك تۋىندى ەڭ جوعارى باعا – تىڭدارمانداردىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە يە بولادى دەگەن ءسوز. سەبەبى حالىق مۋزىكاسى ءاردايىم ۇلتتىڭ جانىنا جاقىن. پرەمەرا ساز الەمىندە جاڭالىق جاساپ, اسەم دە اسەرلى ۇلتتىق مۋزىكانى دۇنيەگە اكەلگەن ۇلى كومپوزيتور سىدىق مۇحامەدجانوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالىپ قويىلعالى جاتىر. سپەكتاكل كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىعادى دەگەن سەنىمدىمىن.
– جاس ارتىستەردىڭ ونەردەگى اياق الىسىن قالاي باعالايسىز؟
– جالپى ونەر جولى وڭاي ەمەس دەسەك, سونىڭ ىشىندە اسىرەسە وپەرانىڭ سالماعى ءزىل باتپان. سەبەبى وپەرا ءىسى تار شەڭبەردە مامانداندىرىلعان سالا سانالادى جانە ءار 10-15 جىل سايىن عانا «قان جاڭارتۋ» ءجۇرىپ تۇرادى. ترۋپپانىڭ قۇرامى جاقسى باريتون, سوپرانو, مەتستسو-سوپرانو, تەنورلار مەن باستاردان قۇرالادى. ولار ترۋپپانى جيىرما جىل بويى تانىستىرا الادى. ماسەلەن, الماتىداعى تەاتردىڭ 90 جىلدىق تاريحى بار جانە وسىناۋ ۋاقىت ىشىندە جۇلدىزداردىڭ نەگىزگى قۇرامىنىڭ 7 بۋىنى اۋىستى. ءبىزدىڭ تەاتردا ىرىكتەۋ 2013 جىلى ءوتتى جانە ورىنداۋشىلاردىڭ قۇرامى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتالعان. جانات شىبىقباەۆ, مەدەت شوتاباەۆ, ايگۇل نيازوۆا, تالعات مۇساباەۆ, جۇپار عابدۋللينا, سالتانات احمەتوۆا, جاننات باقتاي, بيبىگۇل جانۇزاق, ايزادا قاپونوۆا, تاعى باسقالارى ساحنادا جارقىن ونەر كورسەتىپ كەلەدى. قازىر ولاردىڭ شىعارماشىلىق قۋاتتارى ناعىز تاسىپ تۇرعان كەز. دەسەك تە ءبىز ارتىستەردىڭ كەلەسى بۋىنىن دا دايىنداپ جاتىرمىز. اتاپ ايتساق, كەلەشەگىنەن زور ءۇمىت كۇتتىرەتىن وپەرانىڭ جارىق جۇلدىزى دىنمۇحامەد كوشكىنباەۆ, سونداي-اق ازات مالىك, ءاليحان زەينوللا, ۇلپان اۋباكىروۆا, نازىم ساعىنتاي جانە تاعى باسقا دا ونەرلى جاستار بار. ولاردى قازىردىڭ وزىندە ۆوكالدىق تۇرعىدا اۋىر بولمايتىن, كۇردەلى ەمەس سپەكتاكلدەرگە ەنگىزىپ ءجۇرمىز. تەاتر جانىندا دارىنداردىڭ ۇستاناحاناسىنا اينالعان «Astana opera» حالىقارالىق وپەرا اكادەمياسى جۇمىس ىستەيتىنىن دە اتاپ ءوتۋ كەرەك. اكادەميستەر ءۇشىن بۇل – ۇلكەن مەكتەپ. كەشەگى كونسەرۆاتوريا تۇلەكتەرى وقۋلارىن ءبىزدىڭ اكادەميادا جالعاستىردى. ولاردىڭ ەلىمىزدەگى وپەرا جۇلدىزدارىمەن بىرگە ساحناعا شىعۋعا, ولارمەن قارىم-قاتىناستا بولۋعا, دايىندىقتارىنا بارۋعا مۇمكىندىكتەرى بار, ياعني ولار جۇمىس اتموسفەراسىنا قينالماي, باياۋ كىرىسەدى. ماسەلەن, ءبىز وقۋدى ءبىتىرىپ, تەاترعا العاش كەلگەنىمىزدە ءوزىمىزدىڭ ءبىرىنشى ماۋسىمىمىزدىڭ ىشىندە كوپتەگەن پارتيانى ورىنداپ, دايىن, قالىپتاسقان ءارتىس رەتىندە جۇمىس ىستەۋىمىز قاجەت بولدى. سوندىقتان وسى رەتتە اكادەميا تىڭداۋشىلارىنىڭ جولى بولدى دەپ سانايمىن. ولار مۇندا بارلىعىن ۇيرەنەدى, اتاپ ايتساق ۆوكال, اكتەرلىك شەبەرلىك, تىلدەردى مەڭگەرىپ, شەتەلدىك كوۋچتاردىڭ ساباقتارىنا قاتىسادى. قازىر جاستاردا شىعارماشىلىق تۇرعىدان ىزدەنىسكە بارلىق مۇمكىندىك بار, ەڭ باستىسى ەڭبەكتەنسە بولدى. سوندا وتاندىق وپەرانىڭ كەلەشەگى زور بولادى دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»