يۋنەسكو-نىڭ مالىمەتىنشە, الەمدە 770 ميلليون ەرەسەك, 16 ميلليون جاس ازامات حات تانىمايدى. بۇل – شامامەن دۇنيە حالقىنىڭ 10 پايىزى. وسى ساناقتا سومالي كوش باستاپ تۇر. مۇندا 15 جاستان دەپ ەسەپتەگەندە جۇرتتىڭ 5 پايىزى عانا مەكتەپ كورگەن. وسى جۇيەمەن قاراعاندا, چاد (22%), مالي (31%), اۋعانستان مەن ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسى ء(اربىرى 37%), بۋركينا-فاسو (39%) گۆينەيا (40%), گۆينەيا-بيساۋ (42%), سەررا-لەونە (43%), ليبەريا (48%) بولىپ كەتە بەرەدى...
بۇۇ-نىڭ دەرەگىنشە, الەمدە 6 جاستان 18 جاسقا دەيىن 244 ميلليون بالانىڭ مەكتەپكە بارۋ مۇمكىندىگى جوق. ونىڭ كوبى (98 ميلليون), ارينە, افريكا مەملەكەتتەرىندە ەكەن.
وسى ەلدەردەگى ەسى كىرگەن ءار بالا الەمنىڭ ءوزى قۇرالىپتاس بالالارى سەكىلدى جاقسى مەكتەپتە وقۋدى, ۇلگىلى تاربيە ءسىڭىرىپ, قالاعان ماماندىعىن الىپ, وتانىن كوركەيتۋدى ارماندايدى. قاراپايىم ادامي اڭسار! ءبىز بەيكۇنا بالا ارمانىنىڭ ورىندالۋىنا تىلەكتەسپىز.
ءۇندىستاننىڭ ساناسىن وزگەرتكەن دانا قايراتكەر ماحاتما گاندي ايتقان ەكەن: « ۇلىلىق ءمانى ناتيجەدە ەمەس, ماقساتقا جەتۋگە تىرىسۋدا» دەپ. ءبىزدىڭ احمەت بايتۇرسىن ۇلى: «عىلىم, ونەر ارتىلعان سايىن دۇنيەدە بەينەت كەمىمەكشى» دەيدى. حالقىنا «پەداگوگيكا» اتتى وقۋ قۇرالىن اماناتتاعان اقىن ماعجان: «بالانى ءوز كۇشىنە ءوزىن سەندىرىپ ۇيرەتۋ كەرەك. «قولىڭنان تۇك كەلمەيدى» دەي بەرسەڭ, بالا جاسقانشاق, جاسىق بولىپ قالادى. وسىدان ساقتانۋ كەرەك» دەپ جازىپتى.
قاراپايىم قازاق بالاسىنىڭ دا تازا ءارى اسقاق اڭسارى بار. ءبىز دە وعان «ارمانىڭا جەت, اينالايىن!» دەيمىز.
ەسكەرگەن يمانباي