ازيا چەمپيوناتى اياقتالدى

ءبىر اپتاعا جالعاسقان ءدۇبىرلى سايىس­تىڭ العاشقى ەكى كۇنى مەرگەندەر «ما­جار» ستيلىمەن سايىس­تى. بۇل ءستيلدىڭ ەرەك­شەلىگى – ءبىر-بىرىنە ىرگەسى جاپسارلاس ديامەترى 90 سم بولاتىن ءۇش نىسانا قاتار قويىلادى. بۇلاردى اتپەن شاۋىپ كەلە جاتىپ اتادى. قانشا وق جۇمسايسىز وعان شەكتەۋ جوق. تەك وق جىبەرۋگە ارنالعان 100 مەترلىك ولشەمىنەن شىقسا بولعانى. ەڭ باستىسى, اتتىڭ شابىسى مەن مەرگەننىڭ ەپتىلىگى ۇيلەسىم تاپقانى ءلازىم.

وسىلاي ەكى تاۋلىككە سوزىلعان بۇل ءستيلدىڭ جەڭىمپازى, ياعني باس مەرگەنى رە­تىندە 76,81 ۇپاي ەنشىلەگەن ساۋدا ارابيا سپورتشىسى حاشيم الي ءال-تاميمي تانىلسا, ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ورىنداردى قازاقستانداق قوس سايىسشى باتىر بەكساۋىت (70,59 ۇپاي, سۋرەتتە) پەن ايكوز ەرالحان (67,68 ۇپاي) ەنشىلەدى.

كەلەسى سايىس ءتۇرى – «ازيا» ءستيلى.  مۇنى حالىقارالىق جارىستاردا «كورەي» ءستيلى دەپ تە ايتادى. بۇل كۇردەلى سايىس تۇرىنە جاتادى. اراقاشىقتىعى 30 مەتر بولاتىن شارشى ءپىشىندى ءتورت بۇرىش ءۇش نىسانا قويىلادى. ونىڭ ءبىرىنشىسىنىڭ بەتىن باتىسقا بۇرىپ ورنالاستىرسا, ورتاڭعى نى­سانا تۋرا قاراپ تۇرادى. ءۇشىنشى نىسانا ادەت­تەگىدەي ءبىرىنشى نىساناعا قارسى بەتىن شىعىسقا بۇرىپ تۇرادى. ءاربىر نىسانادا وقتىڭ دارىعانىنا قاتىستى ۇپاي بەرى­لەتىن ولشەمدەرى بار. بۇل ءستيلدىڭ باس مەرگەنى رەتىندە 78,15 ۇپاي جيناعان ساۋ­ديالىق سايىسكەر حاشيم الي ءال-تا­ميمي ەكىنشى دۇركىن جەڭىمپاز اتانسا, ەكىنشى-ءۇشىنشى ورىنعا قازاقستاندىق سپورت­شىلار نۇرسۇلتان بىرلىكباەۆ (74,35 ۇپاي) پەن ايكوز ەرالحان (72,83 ۇپاي) يە بولدى.

كەلەسى جارىس «تۇركى» ءستيلىنىڭ ەرەك­شەلىگى – مەرگەندەر ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن ەكى نىساناعا كەزەك-كەزەك وق جىبەرىپ مىق­تىنى انىقتايدى. اۋەلگى نىسانا «قيعاش اتۋ» دەپ اتالسا, كەلەسىسى «قاباق اتۋ» دەلىنەدى ەكەن. بۇل ەكى نىسانا دا – كۇل­لى تۇركى جۇرتىنا ورتاق دۇنيە. مىسا­لى, ەرتە­دە مىسىرلىق قىپشاق-ماملۋكتەر «قي­عاش اتۋدان» سايىس وتكىزەتىنى تۋرالى مىسىر­لىق قىپشاق وقىمىستىسى تايبۇقا نويان: «قاباق اتۋ, قيعاش اتۋ تاسىلدەرىن اراب­تار بىلمەيدى, بۇل – تۇركىلەردىڭ ونە­رى», دەپ جازىپتى.

بۇل ەكەۋى دە – قازاق ونەرى. ءبىز بەيعام جۇرگەندە تۇرىك اعايىندار ەنشىلەپ العان. بۇعان حالقىمىزدىڭ «تالايى قۇل مەن ءايىم قىز» اتتى عاشىقتىق داستانىندا ايتىلاتىن مىنا ءبىر جىر شۋماعى دالەل:

قاعىلدى باعاناعا التىن قاباق,

اينالا جينالعان كوپ الدى قاماپ.

قوندىرىپ بيىك باعان ورتاسىنا,

باسىنا التىن جامبى قويدى قاداپ

ءسۇيتىپ ەل ات جاراتىپ باپتاسادى,

جيناپ قىمىز-سۋسىنىن تاقتاسادى.

مەرگەندەر «التىن قاباق اتامىز» دەپ,

ساداق مايلاپ, مىلتىعىن وقتاسادى...

بۇل سايىس قورىتىندىسىنا توقتال­ساق, ءبىرىنشى ورىن 50,40 ۇپاي جيناعان قازاقستاندىق مەرگەن باتىر بەكساۋىتقا بۇيىرسا, ەكىنشى ورىنعا 47,03 ۇپايمەن تاعى ءبىر اراب مەرگەنى راكان ءال مۋباراك يە بولدى. ءۇشىنشى جۇلدە 41,19 ۇپاي ەنشى­لەگەن يندونەزيالىق ارسا ارروسۋادقا بۇيىر­دى.

جارىستىڭ قورىتىندى كەزەڭىندە ءوزىمىز­دىڭ «جامبى اتۋ» ءستيلى ساراپقا سالىندى. بۇل ءستيلدىڭ ەرەكشەلەگى – بيىكتىگى جىل­قىنىڭ بويىنا شاق كەلەتىن اراسى 10 مەتر ءۇش باعانا ورناتىلىپ, ونىڭ باسىنا ءۇش ءتۇرلى (التىن, كۇمىس, قولا) جامبى-نىسانا ءىلىنىپ قويىلدى. وسى ءستيلدىڭ تاريحي كونەلىگى حاقىندا تانىمال دەرەكتانۋشى – عالىم قايرات ساكيدىڭ ەڭبەكتەرىندە كەزدەسەدى. «ەرتەدە مىسىرلىق قىپشاق ساربازدارى بيىكتىگى جىلقىنىڭ شوقتىعىمەن قارايلاس دىڭگەك اعاشتىڭ ۇشارىنا دوڭگە­لەك تەمىر شەڭبەر ورناتىپ, سول شەڭبەر­دەن شاۋىپ كەلە جاتىپ ساداق وعىن نەمەسە نايزا لاقتىرىپ سىناساتىن بولعان. بۇل شەڭبەر سايىسكەرلەردىڭ شەبەرلىگىنە قاراي ءارتۇرلى ۇلكەن-كىشى پىشىندە بولادى. مەرگەن نىسانى كوزدەپ تۋرا اتا­تىن بولعان. ياعني بۇلاي اتۋ ءۇشىن نى­ساننىڭ بيىكتىگى مەن مەرگەننىڭ ات ۇستىندەگى وتىرىسى بىردەي بيىكتىكتە بولۋى شارت», دەپ جازادى قايرات ۇزاق ۇلى.

سونىمەن, حالقىمىزدىڭ «جامبى» اتۋ ستيلىنەن 67,22 ۇپاي جيناعان تاعى ءبىر اراب مەرگەنى بابەر الي ءال-تاميمي جەڭىس تۇعىرىنان كورىنسە, كەلەسى ورىندار موڭعوليالىق وتگون-ءولزي (59,01 ۇپاي) مەن رەسەيلىك ليۋبوۆ موروكاعا (55,38) بۇيىردى.

بۇل رەتكى چەمپيوناتتىڭ باستى جاڭا­لىعى – جارىستىڭ سوڭعى كۇنى تەك جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەر اراسىندا اسا قوماقتى جۇلدە تاعايىندالعان «تاي­تۇياق» جامبىنى اتۋدان سايىس ۇيىم­داستىرىلدى. بۇعان جوعارىداعى ءتورت ستيل بويىنشا جەڭىمپاز ءھام جۇلدەگەر اتانعان 9 مەرگەن قاتىستى. توعىز مەترلىك بيىك باعانا باسىنا جىلقىنىڭ توعىز قابات قۇيرىق قىلىمەن بايلانعان تاي­تۇياققا ەشكىمنىڭ جەبەسى دارىمادى. ياعني «تايتۇياق» يەسى انىقتالمادى.

جارىس سوڭىندا ورىن العان مەرگەندەر اقشالاي سىيلىق جانە ديپلوممەن ماراپاتتالدى. چەمپيوناتتى قورىتىندىلاعان جامبى اتۋدان ازيا فەدەراتسياسىنىڭ پرەزي­دەنتى ەركەبۇلان ءىلياسوۆ: «بۇل – ازيا فە­دەراتسياسى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان العاشقى ءىس-شارا. سوندىقتان مۇقيات دايىندالدىق. قارجى ايامادىق. بارلىق شىعىن ءۇشىن 60 ملن تەڭگە جۇم­سالسا, وسىنىڭ 20 ملن-ى تىكەلەي ەفير ۇيىمد­استىرۋعا باعىتتالدى. ناتيجەسىندە, الەمنىڭ كەز كەلگەن تۇكپىرىندە وتىرعان ادامنىڭ ءبىزدىڭ يۋتۋب ارنامىز ارقىلى چەمپيوناتتى باستان-اياق تاماشالاۋىنا مۇم­كىندىك جاسالدى», دەدى.

شىمكەنت