ءدال وسىلاي ءتۇيىن جاساۋىمىزدىڭ ءوز سەبەبى بار. بۇلاندى اۋدانىنداعى يۆانكوۆكا بوگەتىنىڭ قاۋساپ تۇرعانىن وتكەن كۇزدىڭ ورتا شەنىندە جازىپ, ماسەلە كوتەرگەن ەدىك. اتتەڭ, ايتىلعان سوزگە قۇلاق اسقان ەشكىم بولعان جوق.
ساۋ تامتىعى قالماعان, ءار جەرىنەن وپىرىلىپ, ەندى-ەندى قۇلاپ تۇسكەلى تۇرعان يۆانكوۆكا بوگەتى سوناۋ 1975 جىلى سالىنعان. سول ۋاقىتتان بەرى جوندەۋ كورمەگەن. بيىلعى جاعداي ءتىپتى سۇراپىل. اۋدانداعى ءتورت ەلدى مەكەننىڭ 200-دەن اسا ءۇيى ىرىق بەرمەي تۇرعان قارعىن سۋدىڭ استىندا قالدى. بۇل جولى دا يۆانكوۆكا ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارى كوبىرەك زارداپ شەكتى. 76 ءۇيدىڭ ون شاقتىسى عانا امان, قالعانى تەگىس سۋدىڭ استىندا. 19 قارا مال, ەلۋدەن اسا شوشقا سۋعا كەتتى. تاسقىن جۇتقان قۇس قانشاما. قازىر اۋىل تۇرعىندارى ماكينسك قالاسىنىڭ قوناقۇيلەرىن پانالاپ جاتىر. مول سۋ كاپيتونوۆكا, كۋپچانوۆكا, جۋراۆلەۆكا اۋىلدارىن دا باسىپ قالدى. جولبولدى وزەنىندە جوڭكىلە كوشكەن تاۋ-تاۋ سەڭدەردىڭ قاراسىنىڭ ءوزى قاراداي يمانىڭدى قاسىم ەتەدى. سىرەسكەن سەڭدەر ۇزدىكسىز سوققىلاعاننان كەيىن ەلەكتر باعانالارى قۇلاپ, اۋداننىڭ بىرنەشە ەلدى مەكەنى جارىقسىز قالدى. ماسەلەن, جۋراۆلەۆكا ەلدى مەكەنىندە ەكى تاۋلىكتەن بەرى نە سۋ, نە ەلەكتر قۋاتى جوق. دەمالىس كۇندەرى اۋداندا جەرگىلىكتى ماڭىزداعى توتەنشە جاعداي جاريالاندى. جۋراۆلەۆكا اۋىلىندا حالىق ۋاقتىلى حابارلاندىرىلىپ, كوشىرىلگەن ەكەن. ەلدى مەكەننىڭ تۇرعىندارىن ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ, مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جۇمىستارى ۇتىمدى ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلەكترمەن قامتۋ ماسەلەسى جولعا قويىلماق. قازىر اۋىل تۇرعىندارى شەككەن زياندارىن زاڭداستىرىپ, قۇجاتتارىن تولتىرا باستادى.
جۋراۆلەۆكا اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ىرگەدەگى بورسىق وزەنى كۇرت كوتەرىلىپ, ەرنەۋىنەن اسىپ كەتكەن. ورتالىق كوشەگە دەيىن سۋ باسقان. جەرگىلىكتى بيلىك قولىنان كەلگەن جۇمىسىن اتقارعانعا ۇقسايدى. ايتەۋىر, دەر كەزىندە ەلدى قۇلاقتاندىرىپ, ەگدە ادامداردى, توسەك تارتىپ جاتقان ناۋقاستاردى, بالالاردى قاۋىپسىز جەرگە شىعارعان. وزەن اڭعارىنداعى كەپتەلىستى ارشۋ ءۇشىن 700 كگ جارىلعىش زات پايدالانىلعان. سەلولىق وكرۋگتىڭ اكىمى تاتيانا گينگەلبەرگتىڭ ايتۋىنشا, اۋىلداعى 92 ءۇيدى سۋ باسىپ قالعان. كوشە بويلاي ورناتىلعان ەلەكتر باعانالارى قۇلاعان. ايتسە دە, بىرلىگى بەكەم ەل تابيعاتتىڭ تارپاڭ مىنەزىنە توتەپ بەرگەن. مال-م ۇلىكتىڭ ورنى تولار, ادام امان.
– ءبىزدىڭ اۋلەتتە ءۇش بىردەي سىرقات ادام بار ەدى. ءتىپتى جۇرە دە المايتىن. قاۋىپ ءتوندى دەگەن حابار كەلگەننەن كەيىن تەلەفونىمدا تىنىشتىق بولعان جوق, ۇدايى حابارلاسىپ, حال-جاعدايىمىزدى ءبىلىپ تۇردى. قارعىن سۋ ءتونىپ كەلگەندە وزدەرى جۇرە المايتىن تۋىستارىمدى كوتەرىپ شىعارىپ, قاۋىپسىز جەرگە جەتكىزدى. باس امان بولسا باسقاسى تابىلار, – دەيدى تۇرعىن تاتيانا گووگە.
وسى وقيعالارعا بايلانىستى ماكينسك قالاسىندا جەدەل شتابتىڭ وتىرىسى وتكىزىلدى. وبلىس اكىمى مارات احمەتجانوۆ قاۋىپتىڭ بەتى قايتقانىن ايتا كەلە, ءالى دە قامسىز بولماۋعا شاقىردى. كومەكتى قاجەت ەتەتىن ەشكىمنىڭ نازاردان تىس قالماۋىن مىقتاپ تاپسىردى.
قاۋىپ-قاتەر دە از ەمەس. جۋراۆلەۆكا ەلدى مەكەنىنە بارا جاتقان جولدا وزەن بويىندا سۋ ۇستىندەگى بيىكتىگى 4-5 مەترگە جۋىق سەڭ كورىندى. شاعىن وزەننىڭ بويىندا ءدال وسىنداي سەڭ كوردىك دەسەڭ, ادام سەنبەس دۇنيە. دەمەك, ارقانى كەڭگە سالۋعا ءالى ەرتە.
ەلدىڭ جاناشىرلىعىندا, بەكەم بىرلىگىندە قاپى جوق. ماكينسك قالاسىندا قايىرىمدىلىق كومەكتى قابىلدايتىن ارنايى ورىن اشىلعان. «سۆەتوفور» دۇكەنىنىڭ قويماسىنا جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر, قالا تۇرعىندارى جىلى كيىم, سۋ وتكىزبەيتىن ەتىك, ازىق-ت ۇلىك ءتارىزدى قاجەتتى زاتتاردى جەتكىزىپ جاتىر. قويمانى جەرگىلىكتى كاسىپكەر سامات ءجۇسىپوۆ ۋاقىتشا پايدالانۋعا بەرىپ, ءوزى باس-كوز بولىپ ءجۇر. الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ابىلاي جاقىپبەكوۆ كورشىلەس بۋراباي جانە بۇلاندى اۋداندارىنان دا كومەك جەتكىزىلىپ جاتقانىن ايتىپ, قۋانتىپ تاستادى. ەلدىڭ ەت جۇرەگىن ەلجىرەتەر جاقسى ىسكە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ جۇمىسشىلارى دا بىلەك سىبانا كىرىسىپتى. بۇگىن ستارىي كولۋتون اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ەڭبەك اۋىلىنا گۋمانيتارلىق كومەك جونەلتىلدى. ستەپنوگورسك قالاسىنىڭ جانىنداعى زاۆودسكوە اۋىلىنىڭ مۇستاقىم حازىرەت مەشىتىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن قىرۋار دۇنيە جينالعان. جەرگىلىكتى كاسىپكەر باۋىرجان بەكتاسوۆ پەن مەشىت يمامى باۋىرجان يمانوۆ باس بولىپ, جالپاق جۇرتتى جاقسىلىققا جۇمىلدىرىپ ءجۇر.
وڭىردەگى جەرگىلىكتى ماڭىزداعى توتەنشە جاعداي جاريالانعان بۇلاندى, استراحان, ەسىل اۋداندارى مەن كوكشەتاۋ قالاسى ءتارىزدى قىزىل سۋدىڭ قاۋپى تونگەن جەر – اتباسار. اتباسارداعى اپاتتىڭ بەتى الاپات. 167 ءۇي سۋعا كەتكەن. 200-دەن اسا ادام قاۋىپسىز جەرگە جەتكىزىلگەن. ولاردىڭ 35-ءى – بالا, 12-ءى – مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان. اتباسار قالاسىنىڭ وزىندە 127 ءۇيدى قىزىل سۋ باسىپ قالعان. شۋيسكوە, بوريسوۆكا, پوكروۆكا, تيماشەۆكا ەلدى مەكەندەرىندە 40-تان اسا ءۇي سۋعا كەتتى. 282 ءۇيدىڭ اۋلاسى سۋعا تولدى. بىرنەشە ءبىلىم وشاعىنىڭ جەرتولەسىنە سۋ كىردى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ جانە ازاماتتىق قورعانىس قىزمەتىنىڭ وكىلدەرى 800-دەن اسا جىلقى, ءىرى قارا, ۇساق مالدى قاۋىپسىز جەرگە جينادى. ءساۋىردىڭ 11-ءى توتەنشە جاعداي جاريالانعاننان بەرى جەرگىلىكتى جۇرت جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, قىزىل سۋمەن الىسىپ جاتىر.
ءبىر تاۋلىكتىڭ ىشىندە اتباسار قالاسىنان 2 100 تەكشە مەتر سۋ شىعارىلدى. جەڭىس, موروزوۆ, دوستىق ءتارىزدى بىرنەشە كوشەنىڭ بويىنداعى ەرىگەن قار سۋى ەلدى مەكەننەن سۋ ايداعىش ناسوستاردىڭ كۇشىمەن ساي-سالاعا ايدالۋدا. بۇل جۇمىسقا 122 ادام, 36 تەحنيكا جۇمىلدىرىلعان. قاربالاس شاقتا حالىقتىڭ وتىنىشىنە دە نازار اۋدارىلادى. ءبىر تاۋلىكتىڭ ىشىندە 34 ءوتىنىش ايتقان وتباسىنا بارىپ كومەك كورسەتىلىپتى.
اقمولا وبلىسى