جۇيەلىلىكتى تالاپ ەتەتىن ساياسات

«قازاقستان جاستارى» ۇلت­تىق بايانداماسى جىل سايىن ازىر­لەنەدى. 2013 جىلدان بەرى 11 ۇلتتىق ەسەپ جارىق كورگەن. بايان­دامالاردى دايىنداۋعا مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ, حا­لىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ ستاتيس­تي­كالىق جانە تالدامالىق دە­رەك­تەرى سەپ بولعان. ءىس-شاراعا مەم­لەكەتتىك ورگاندار, ساياسي پارتيا­لار, حالىقارالىق ۇيىمدار, زەرت­تەۋ ورتالىقتارى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن جاستار بىرلەستىكتەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. تالقىلاۋدا باس قوسقاندار وسى جىلعا جوسپارلانعان الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر بارىسىمەن تانىستى.

«جاستار ساياساتىن جۇرگىزۋ اياسىندا جاستاردىڭ ءوزىن-ءوزى جۇزەگە اسىرۋى مەن دامۋىنا قاجەتتى جاعدايلار جاسالىپ جاتىر. شەشىم قابىلداۋ كەزىندە جاستاردىڭ بۇگىنگى سۇرانىسىن ەسكەرۋ ماڭىزدى جانە بۇل بايان­داما ەلىمىزدەگى جاستاردىڭ دامۋىنداعى نەگىزگى ترەندتەردى كورۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مادەنيەت جانە اقپارات مينيستر­لىگى جاستار جانە وتباسى ىستەرى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءبىرجان ءالىمجانوۆ.

تالقىلاۋ بارىسىندا قاتىسۋ­شى­لار وبلىستىق جانە رەسپۋب­لي­كا­لىق دەڭگەيدە جاستارعا قاتىستى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردى عىلىمي-ساراپتامالىق تۇرعىسىنان كۇشەيتۋ قاجەت دەگەن شەشىمگە كەلدى. ساراپشىلار جاھان­دانۋ كەزەڭىندە جاستاردىڭ شىڭدالۋى مەن ءوزىن-ءوزى دامىتۋعا جاع­داي جاساۋ ماڭىزدى ەكەنىن ەسكە ­سالدى.

«ۇلتتىق بايانداما – جاس ازا­ماتتارعا قاتىستى ساياساتتى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان بىرەگەي جانە ىرگەلى قۇجات. بۇل بايانداما جاستاردىڭ اراسىنداعى تۇيت­كىلدى ماسەلەلەردى انىقتاۋعا, ال­دا­عى ۋاقىتتا جاستارمەن قالاي جۇ­مىس ىستەۋ كەرەك ەكەنىنە قاجەتتى اقپا­راتتاردى ۇسىنا الادى. ماسە­لەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءوزىنىڭ اۋماعىنداعى جاس­تار­مەن جۇمىس ىستەۋ كەزىندە وسى ۇلت­تىق باياندامادا كورسەتىلگەن ۇسى­نىمداردى قولدانا وتىرىپ الداعى ساياساتىن تۇگەندەي الادى», دەدى «جاستار» عىلىمي زەرتتەۋ ور­تالىعىنىڭ ديرەكتورى ايسۇلۋ ەرنيازوۆا.

ساراپشىلار 3 الەۋمەتتىك تاقى­رىپتا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جالعاستىرا بەرەدى. اسىرەسە قۇن­دىلىقتارعا باسىمدىق قويا­دى. «قا­زاقستان جاستارى – 2024» ۇلت­تىق­ بايانداماسىن ازىرلەۋشىلەر ۆولونتەرلىك قوزعالىس 1,5 ەسە ارت­قانىن ايتادى. ونى قازىرگى ەل­دەگى توتەنشە جاعداي تۇسىندا جاس­تاردىڭ كۇن-ءتۇن دەمەي حالىقتان قارجىلاي ءارى گۋمانيتارلىق كومەك جيناستىرىپ, قارا جۇمىسقا دا جەگىلىپ, بوگەت تۇرعىزىپ جاتقان بەلسەندىلىگىنەن-اق كورۋگە بولا­دى. سوڭعى دەرەك بويىنشا سۋ تاس­قى­نىمەن كۇرەسىپ جاتقان ايماق­تاردا 25 مىڭ ۆولونتەر ءجۇر.

ايتا كەتەرلىگى, يۋنەسكو 2030 جىلى الەمدە 1,3 ملرد جاس ءومىر سۇرەتىنىن بولجاپ وتىر. جاھاندىق ساراپشىلار جاستاردىڭ ەلدىڭ دامۋىنا دا, كەرى كەتۋىنە دە ىقپال ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. ياعني قازىرگى 35-كە دەيىنگى ازاماتتارىمىزدىڭ مۇددەلەرى مەن داعدىلارى ەكونو­ميكاعا ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى.

«Brif research group» زەرت­تەۋى­نە سۇيەنسەك, جاستار قارىم-قاتىناستىڭ ءداستۇرلى ادىستەرىنەن بىرتىندەپ الشاقتاپ, الەۋمەتتىك جەلىلەردە وزدەرىن كورسەتۋ ار­قىلى شىعارماشىلىق باعىتتاعى ما­ماندىقتاردى ءجيى تاڭداپ ءجۇر. ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىلارى ەڭبەك نارىعىندا ءۇش نەگىزگى سانات بارىن ايتادى. اعا بۋىن, بەلسەندى جۇمىس كۇشى جانە جاڭا جۇمىس كۇشى. سوڭعىسىنا 1997 جىلدان 2012 جىلعا دەيىن تۋعان ادامدار, ياعني «Z» بۋىنى كىرەدى. ولاردا ونلاين وقىتۋعا دەگەن ۇم­تىلىس كوپ جانە يكەمدى جەكە كەستە بويىنشا جۇمىسىمەن ەرەك­شەلەنەدى. پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋ, قاشىقتان ەڭبەك ەتۋدى, فريلانستى ەنگىزگەن دە وسىلار. ياعني جاستاردىڭ ءبىر بولىگىنىڭ ءونىمدى ەڭبەككە تارتىلماۋى ولاردىڭ ساتىپ الۋ قا­بىلەتىن تومەندەتەدى. بيۋدجەتكە سالىق تۇسپەگەنىمەن, الەۋمەتتىك مىندەتتەمە تۇرىندەگى سالماق كوبەيە تۇسەدى. دەمەك جاستارمەن جۇمىس ىستەۋدە ارنايى ستاندارتتار ازىرلەۋ قاجەت. سەبەبى «ح» ­نەمەسە ء«ۇ» ورتا جانە اعا بۋىنعا قولايلى بولعان ەكونومي­كا­­­­­لىق جۇيە «Z» جانە «الفا» جاس­تار مەن جاسوسپىرىمدەرگە سايكەس كەلمەيدى. الەۋمەتتانۋشى ايگۇل سادۋاقاسوۆا وسىنداي پىكىردە.

«نارىق پەن ەكونوميكانى ازىر­­لەۋ تەتىكتەرى ادام كا­پي­تا­­­لى­نا نەگىزدەلۋى كەرەك. ءالسىز ەكو­­نو­ميكالىق ورتادا دەموگرا­فيالىق تۇرعىدان بالالار مەن جاستار ۇلەسىنىڭ كوپ بولۋى الەۋمەتتىك شيەلەنىستى كۇشەيتە ءتۇسۋى مۇمكىن. قوعامداعى بۇل ۇدەرىس ادام كاپيتالى ساپاسىنىڭ تومەندەگەنىن بىلدىرەدى. ونى دەموگرافيالىق تۇرعىدان قار­قىندى دامىپ كەلە جاتقان وڭىرلەردەن ايقىن باي­قاۋعا بولادى», دەدى ول.

بۇگىن قوعامدا جاستار اراسىندا ناشاقورلىق پەن لۋدومانيا ماسەلەسى دە وزەكتى. ازاماتتار ءبىراۋىزدان مۇنىڭ ءبارىن شەشۋگە كەشەندى, جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەك ەكەنىن العا تارتتى. جيىندا «قازاقستان جاستارى – 2024» ۇلتتىق بايانداماسى بيىل كۇزگە جاقىن دايىن بولاتىنى جونىندە ايتىلدى.