• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
ادەبيەت 10 ءساۋىر, 2024

العاشقى

70 رەت
كورسەتىلدى

كەزىندە «جالىننىڭ» جابىق بايگەسى قازاق ادەبيە­تىنە تالاي مىقتىنى اكەلىپتى, بايقاساق. تىنىمباي نۇرما­عانبەتوۆ, ورالحان بوكەي, نەسىپ­بەك ءداۋتاي ۇلى, جۇما­باي شاشتاي ۇلى... ءبارىنىڭ شىعارماسىن سۇيسىنە وقى­دىق, ءبارىنىڭ ەسىمى بۇگىندە كلاسسيك­تەردىڭ قاتارىندا.

الەم ادەبيەتىندەگى شە­بەر سۋرەتكەرلەردىڭ شى­­­عار­­ما­شى­لىق زەرتحا­نا­سىنا ۇڭىلسەك, ءار قا­لام­گەر­دىڭ ادەبي دەبيۋتى وقىر­مان­نان بىردەن جاقسى پىكىر الا الماپتى. ماسەلەن, پاراسات الەمىنە اقىن بولىپ كەلگەن گوگولدىڭ ال­عاشقى ولەڭدەرى سىنعا ۇشىراپ, ولاردى كوز كورمەستەي قىلىپ وتقا جاققان قالامگەردىڭ «رەۆي­زوردى» جازارىنا سول ۋاقىتتا ەشكىم سەنبەدى. ال چەحوۆ اقسا­قال­دىڭ ەرەكشە ىقىلاسىن العان («تولستويدان عانا قورقا­مىن. ويلاپ قاراڭىزشى, اننا­نىڭ قاراڭعىدا كوزىنىڭ جارقىلىن سەزىپ, كورگەنىن جازعان سول ەمەس پە؟») لەۆ تولستويدىڭ ال­عاش جازعان «بالالىق شاق» («دەت­ستۆو») پوۆەسىنەن ونىڭ شەبەر سۋرەتكەرلىگى بىردەن اڭعارىل­عان­داي. جازۋشىنىڭ وسى قار­قىنىنان «سوعىس جانە بەيبىت­شى­لىك» («ۆوينا ي مير») رومانى­نىڭ تۋارى دا سەزىلدى. فرانتسۋز ادەبيەتىنە عاجايىپ شىعارمالار سىيلاعان ونورە دە بالزاك­تىڭ ادەبي دەبيۋتى سانالاتىن «شۋاندار» («شۋانى») تاريحي رومانى (1829 جىل) ايتارلىقتاي سىنعا ىلىكپەدى. بۇل ءساتتى قادام اۆتوردى ادەبي ۇدەرىسكە جاڭاشا قالىپپەن كەلگەن «ادامزات كومەدياسى» («چەلوۆەچەسكايا كومەديا») ەپو­پەياسىن تۋدىردى. ايگى­لى «شال مەن تەڭىز» پوۆەسىنىڭ اۆتورى ەرنەست حەمينگۋەي بولسا, ال­عاش رەت ەرتەگى جازىپ جازۋشى­لىق قا­­بى­لەتىن شىڭداعان ەكەن. ال تۇ­رىك ادە­بيەتىنىڭ مىقتىسى ور­حان پامۋك شى­عارماشىلىق­تا­عى ­قا­دا­­مىن «دجەۆدەت-بەي مەن ونىڭ بالا­­لارى» («دجەۆدەت-بەي ي سى­­نو­ۆيا», 1979) رومانىمەن باستاپ, بۇ­گىن­گە دەيىن ءبىرشاما پوۆەست-رو­مان جازدى. قازىر پا­مۋك­­تى قا­زاق وقىرمانى, جالپى الەم ­حال­قى ەش جارناما­سىز-اق وقي­دى.

سۇبەلى ءسوز بەن جۇيرىك وي جا­­رىسىندا اۆتور مەن ونىڭ جاز­­­عاندارىنا قاتىستى كەيدە ءادىل, كەيدە اسقاق بيلىك ايتىپ, تورەلىك ەتەر كۇش – قوعام مەن ۋاقىت. ماسەلەن, قازاق ادەبيەتى قورجىنىنا مول مۇرا قالدىرعان مۇحتار اۋەزوۆتى, الەم حالقى دەمەي-اق قويايىق, ءوز وقىرماندارىمىز «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسىمەن عانا تا­نيدى. جيىرما ءبىر جاسىندا «ەڭلىك-كەبەك» پەساسىمەن ءدۇيىم جۇرتتى تاڭعالدىرعان جازۋشى قالامىنان «قورعانسىزدىڭ كۇنىنەن» باستاپ قانشاما كوركەم تۋىندىلاردىڭ جارىق كورگەنى ءمالىم. بىراق كەي كوزقاراستارعا سۇيەنسەك, م.اۋەزوۆ «اباي جولىنان» باسقا ەشتەڭە جازباعان­داي. حالىققا ايان وبرازىمەن جاقسى تانىس سايىن مۇراتبەكوۆ وقۋشىلارىنىڭ سايىن دەگەندە جاڭىلىسپاي ايتار شىعارماسى – «جۋسان ءيىسى» عانا. ال بەردى­بەك سوقپاقباەۆ ەسىمىن حالىق جادىندا جاتتاتقىزعان «مەنىڭ اتىم قوجا» شىعارماسى ەكەنى­نە ەشكىم داۋ تۋدىرا الماس, ءسىرا. كوپ وقىرمان بىلە بەرمەيتىن اۆتور باققوجا مۇقاي ادەبي ورتاعا كورەرگە كوز, تانىماسقا ءسوز قى­لىپ «ومىرزاياسىمەن» وزگەشە قالدى­رىپ كەتكەندەي. اۆتوردىڭ ء«تاتتى تامۇعىن» ءبىر شىعارماسىمەن ولشەپ جۇرگەن مىنا قوعامدى ءتۇسىنۋ قيىن-اۋ. 

سوڭعى جاڭالىقتار