قازاقستان حورەوگرافيالىق ونەرىنىڭ التىن بەسىگى الەكساندر سەلەزنەۆ اتىنداعى الماتى حورەوگرافيا ۋچيليششەسىنىڭ قۇرىلعانىنا –90 جىل. الەمدىك بالەت مەكتەپتەرىنىڭ اراسىندا جەتەكشى ورىنعا يە جانە ورتا ازياداعى ەڭ ۇزدىك كلاسسيكالىق بي ۇستاحاناسى بولىپ سانالاتىن قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى بالەت مەكتەبىنىڭ بۇل مەرەيتويى – ۇلت رۋحانياتىنداعى ايتۋلى وقيعا. جىل سايىن ءداستۇرلى تۇردە وتەتىن «ورلەۋ» حالىقارالىق حورەوگرافيالىق وقۋ ورىندارىنىڭ فەستيۆالى بيىل التىنشى رەت ۇيىمداستىرىلىپ, اتاقتى بيشىلەر, ەل ونەرىنىڭ ارداقتىلارى قاتىسقان مەرەكەلىك ءىس-شارا جاڭا فورماتتا ۇسىنىلدى.
ا.سەلەزنەۆ اتىنداعى الماتى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەسى قۇرىلعان كۇننەن باستاپ ۇلتتىق ونەردىڭ وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان بي مايتالماندارىنىڭ بىرنەشە بۋىنىن تاربيەلەپ, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بالەت شەبەرلەرىن دايارلاۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. العاش بالالار ءۇيى بازاسىندا اشىلىپ, كەيىن 1976 جىلى قالا ورتالىعىنان جەكە عيماراتقا قول جەتكىزگەن وقۋ ورنىنان وسى جىلدار ارالىعىندا 2000-نان استام تۇلەك ۇشىپ شىقتى. بۇگىندە «قازاق بالەتى» دەگەن دارا ۇعىم قالىپتاسسا, ول ۇعىمدى قالىپتاستىرۋعا, الەكساندر سەلەزنەۆ, شارا جيەنقۇلوۆا, سارا كوشەرباەۆا سەكىلدى ساحنا ساڭلاقتارىنىڭ باپتاپ وسىرگەن دارىندى شاكىرتتەرى لايىقتى ەڭبەك ءسىڭىردى. ۋچيليششەنىڭ تالانتتى تۇلەكتەرىنىڭ اراسىندا الەمگە ايگىلى, قازاق كسر-ءنىڭ حالىق ارتىستەرى مەن ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىستەرى داۋرەن ابيروۆ, رامازان باپوۆ, 3اۋىربەك رايباەۆ, بولات ايۋحانوۆ, ينەسسا مانسكايا, ءابدۋاحيم اسىلمۇراتوۆ, ءسانيا تۋلۋسانوۆا, 3ينات اقباروۆا, ەدۋارد مالبەكوۆ, ليۋدميلا لي, مۇرات توكەەۆ, مايرا قادىروۆا, لەيلا الپيەۆا, ۇلكەن تەاتردىڭ سوليستەرى, رەسەيدىڭ حالىق ارتىستەرى ناتاليا چەحوۆسكايا مەن نادەجدا گراچەۆا, دميتري تۋبولتسەۆ پەن اللا بۋراكانوۆا جانە باسقالارى بار.
شىعارماشىلىعى كۇن سايىن بۇرق-سارق قايناپ جاتاتىن ۋچيليششە شارتاراپقا اتى جايىلعان تانىمال بالەت ارتىستەرىنىڭ اۋقىمدى توبىن ازىرلەگەنىن ماقتانىش ەتەدى. ولاردىڭ ىشىندە 10-نان استام ادام حالىق ءارتىسى, 50-دەن استامى ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىس, كوپتەگەن تۇلەك «قر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى», ء«بىلىم بەرۋ ۇزدىگى», «ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى» اتاقتارىنا يە. ال كەيىنگى وتىز جىلدا مايا پليسەتسكايا اتىنداعى حالىقارالىق بالەت ارتىستەرىنىڭ بايقاۋى (رەسەي), ۆارناداعى (بولگاريا) حالىقارالىق بالەت ارتىستەرىنىڭ بايقاۋى, «ارابەسك» (پەرم, رەسەي), «Prixde Lausanne» (شۆەيتساريا, لوزاننا) حالىقارالىق بالەت ارتىستەرىنىڭ بايقاۋى, «ۆاگانوۆا-Prix» (سانكت-پەتەربۋرگ, رەسەي) بالەت ارتىستەرىنىڭ بايقاۋى, سەرج ليفار اتىنداعى حالىقارالىق بالەت ارتىستەرىنىڭ بايقاۋى (ۋكراينا, كيەۆ), تاعى باسقا حالىقارالىق بايقاۋلار مەن فەستيۆالداردا لايىقتى ونەر كورسەتكەن 500 قازاقستاندىق جاس دارىن لاۋرەات جەڭىمپاز اتانىپ, ەل ابىرويىن بيىككە سامعاتتى.
«ورلەۋ» جوباسىنىڭ ماقساتى دا سول – ۇلتتىق حورەوگرافيالىق ونەردى بيىك دەڭگەيگە كوتەرۋ, الەمگە تانىمال ەتۋ, پەداگوگ-حورەوگرافتاردىڭ كاسىبي قوعامداستىعىن نىعايتۋ, حورەوگرافيالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى شىعارماشىلىق جەتىستىكتەرمەن حالىقارالىق دەڭگەيدە تاجىريبە الماسۋ. بيىل شاراعا قازاقستان, وزبەكستان, قىرعىزستان, ازەربايجان, تۇركيا, رەسەي, بەلارۋس, باشقۇرتستان, بۋرياتيا, ياكۋتيادان حورەوگرافيالىق 10 وقۋ ورنى, سونداي-اق كاسىبي بي ۇجىمدارى مەن بالەت ارتىستەرى قاتىستى.
سونداي-اق فەستيۆالدىڭ قۇرمەتتى قوناقتارى قاتارىندا تۇركسوي باس حاتشىسى سۇلتان راەۆ, تۇركيانىڭ مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترلارى باس باسقارماسىنىڭ باس ديرەكتورى جانە كوركەمدىك جەتەكشىسى تان سااتۇرك, جاپونيا مەتسەناتى مەن يمپرەسساريوسى توشيحيكو تاكاحاسي بوي كورسەتىپ, بالەت ونەرىنىڭ بۇگىنگى دەڭگەيى مەن باعىتىن سارالاعانداردىڭ جانىنان تابىلدى.
«مۇنداي الاڭ ءبىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى. «ورلەۋ» حورەوگرافيا سالاسىنداعى جاس دارىنداردى انىقتاۋدى, كەلەشەگىنەن ءۇمىت كۇتتىرەتىن جاس بالەت ارتىستەرىن قولداۋدى, حورەوگرافيالىق ءبىلىم بەرۋ مەن ونەر سالاسىنداعى حالىقارالىق شىعارماشىلىق جەتىستىكتەر مەن تاجىريبە الماسۋدى دامىتۋدى, پەداگوگ-حورەوگرافتار, بالەتمەيستەر مەن مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدى, سونداي-اق ۇلتتىق حورەوگرافيالىق مۇرانى ساقتاۋدى جانە دامىتۋدى قامتيدى», دەپ اتاپ ءوتتى ا.سەلەزنەۆ اتىنداعى الماتى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەسىنىڭ باسشىسى مۇرات تۇكەەۆ.
«ا.سەلەزنەۆ اتىنداعى احۋ تاريحى: پەداگوگتەر, تۇلەكتەر, ىزدەنىستەر» اتتى تاقىرىپتا دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلىپ, جاڭادان اشىلعان بالەت مەكتەپتەرى تانىستىرىلىپ, سوڭىنان كورنەكتى جەتەكشى حورەوگرافتاردىڭ, فەستيۆال قوناقتارىنىڭ, قازاقستاننىڭ بالەت جۇلدىزدارى مەن كوريفەيلەرىنىڭ شەبەرلىك ساعاتتارى وتكىزىلدى.
Almaty Theatre ساحناسىندا جارقىراعان بيشىلەردىڭ ونەرىن ساراپتاۋ كوميسسياسىنىڭ قۇرامىندا حالىقارالىق حورەوگرافيا قايراتكەرلەرى وداعىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى سەرگەي ۋسانوۆ, رەسەي فەدەراتسياسى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى يۋري ۆاسيۋچەنكو, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى, «بالەت» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى ۆالەريا ۋرالسكايا, اۋسترياداعى ەۋروپالىق بي اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى ۆاكيل ۋسمانوۆ, ەۋرازيا مادەنيەت قورىنىڭ پرەزيدەنتى ەرۇلان قاناپيانوۆ, قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسىنىڭ رەكتورى بيبىگۇل ءنۇسىپجانوۆا, انكاراداعى حادجەتەپپە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حورەوگرافيا باس رەپەتيتورى, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق ءارتىسى ايسۇلۋ توقومباەۆا بولدى.
فەستيۆال اياسىندا تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ قولداۋىمەن «تۇركى ەلدەرىنىڭ حورەوگرافيالىق وقۋ ورىندارىنىڭ قاۋىمداستىعى» قۇرىلدى. بۇل قاۋىمداستىق بالەت ونەرىنىڭ وركەندەتۋ, تالانتتى بيشىلەردى دايارلاۋ, حالىقارالىق شەڭبەردەگى ءىس-قارالارعا قاتىسۋ, تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا ۇلكەن جوبالاردى ىسكە اسىرماق.
«ورلەۋ» حورەوگرافيالىق وقۋ ورىندارىنىڭ VI حالىقارالىق فەستيۆالىنىڭ جابىلۋ سالتاناتىندا الماتىلىقتار جانە قالا قوناقتارى اباي اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ, «استانا بالەت» تەاترىنىڭ, «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ, مەملەكەتتىك اكادەميالىق بي تەاترىنىڭ, روزا باعلانوۆا اتىنداعى «قازاقكونتسەرت» مەملەكەتتىك كونتسەرت ۇيىمىنىڭ, «گۇلدەر» ءانسامبلىنىڭ, «سامۇرىق» زاماناۋي بي تەاترىنىڭ, «سالتانات» مەملەكەتتىك بي ءانسامبلىنىڭ, «ناز» مەملەكەتتىك بي تەاترىنىڭ شەبەرلەرى قاتىسقان «بالەت جۇلدىزدارى» اتتى گالا-كونتسەرتتى تاماشالادى.
الماتى