ورتالىق ازيادا ورنى بار

كەڭەس وكىمەتى ورناي سالا, قازاق قوعامىنا ىقپالى زور قايراتكەر مەن ونىڭ 3 ۇلىن وققا بايلايدى. ءبىزدىڭ سەل­سوق­­تىعىمىزدان ءحىح عا­سىر­دىڭ اياعى مەن حح عاسىر باسىندا وسى اتىراپتا ءبىلىمى مەن بىلىگى جاعىنان الدىنا كىسى بالاسىن تۇسىرمەگەن لاپى بالاسى مۇڭايتپاس تا, كوزى جۇ­مىل­عان­شا ۇلتىنا قىزمەت ەتىپ وتكەن ۇر­پاق­تارى دا ساياسي-قۋعىن سۇرگىن قۇر­بان­دارى قاتارىنا ءالى قوسىلعان جوق. ولاردىڭ ءازىز ەسىمىن اقتاۋ بىلاي تۇرسىن, اتاجۇرتىندا مۇ­ڭايت­پاس پەن بالالارى جاتقان قورىم دا كوپكە دەيىن قاراۋسىز قا­لىپ كەلدى. وسىدان 2 جىل بۇرىن اۋ­لەت تاريحىن زەرتتەپ جۇرگەن جەر­گىلىكتى ولكەتانۋشى جۇماباي باي­زاق ۇلىنىڭ باستاۋىمەن اينالاسىن شەڭگەل باسقان قورىمعا جەتە الماي قايتقانىمىز بار. سول ساپاردان جازىلعان «قۇمدا قالعان قايراتكەر» اتتى ماقالا وسى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريا­لانعاننان كەيىن عانا سىردا­ريا اۋدانى اكىمدىگى تاراپىنان قوز­عا­لىس بولىپ, اعايىندارى باسىنا بەلگى ورناتتى.

مۇڭايتپاستىڭ ءبىر بالاسى سەر­الى گور-ءامىر, رەگيستان, شاھي-زين­دا كەشەندەرىندەگى, كوكىلتاش مەد­رەسەسىندەگى باسقا دا كونە ارحي­تەك­تۋرالىق ەسكەرتكىشتەردەگى ارابتىڭ كونە ەملەلەرىمەن ورنەكتەلگەن كور­كەم جازۋلاردى ورىسشاعا اۋدارىپ, عىلىمي اينالىمعا قوستى. ولار­دىڭ تۇرعىزىلعان ۋاقىتىن, سال­دىر­عان ساۋلەتشىلەر دەرەگىن العاش انىق­تادى. ونىڭ «شاھناما», «تۋھرات ءال-حاني» داستاندارىنىڭ پارسى تىلىندەگى قولجازبالارىن تاۋىپ, عىلىمي اينالىمعا قوسقانىن دا ۇمىت­پاعانىمىز ءجون.

1868 جىلى پەروۆسك ۋەزىندەگى كەڭتۇپ بولىسىنىڭ 4-اۋلىندا تۋعان سەرالى لاپين تاشكەنتتەگى مۇعالىم­دەر سەمينارياسىن, سانكت-پەتەربور ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فا­كۋل­­تەتىن ءبىتىرىپ, سامارقان اسكەري گۋبەرناتورىنىڭ اۋدارماشىسى بولىپ قىزمەت اتقارادى. ەلۋ ءبىر جاسىندا سامارقاندا ساعاتى سوققان قايراتكەردىڭ اۋليە­لەر مەكەنى شاھي-زينداعا جەر­لەنۋى دە – ءوز ورتاسىنا ىقپالدى بول­عان­دى­عى­نىڭ­ ايعاعى.

وبلىستاعى مۋزەي قىزمەت­كەر­لەرى ەسىمى ەلەۋسىز قالعان قايرات­كەر­دىڭ ەڭبەگىن ناسيحاتتاپ, ەلگە تانىتۋ باعىتىندا ءبىراز جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا سەرالى ءلاپيننىڭ 1894 جىلى جارىق كورگەن «پەرەۆود نادپيسەي نا يستوريچەسكيح پامياتنيكاح گ.ساماركاندا», 1915 جىلى سا­مارقان قالاسىندا باسىلىپ شىققان «رۋسسكو-ۋزبەكسكي سلوۆار» ەڭبەگىنىڭ 4 باسىلىمىنىڭ ەلەك­تروندى كوشىرمەسى زەرتتەلىپ, وبلىس­تىق مۋزەي قورىنا وتكىزىلدى. العاشقى ەڭبەكتە 56 فوتوعا تۇسىن­دى­ر­مە بەرىلسە, قالتا سوزدىگىندە كۇن­دەلىكتى تۇرمىستىق اڭگىمەدە قولدانىلاتىن 4000 ءسوز بەن وزبەك ءتىلىنىڭ قىسقاشا گرامماتيكاسى قوسا قامتىلعان.

اقمەشىت مۋزەيىنىڭ ۇيىم­داس­تىرۋىمەن وتكەن ءىس-شارادا ەڭبەكتى قازاق­شاعا اۋدارعان ولكەتانۋشى جۇما­باي بايزاق ۇلى سىر وڭىرى­نەن شىققان لاپيندەر مەن قوجى­قوۆ­تار اۋلەتىنىڭ تەك ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, ورتالىق ازيا حالىقتارىنىڭ تاري­حىندا الاتىن ورنىنا توق­تال­دى. وبلىستىق تاريحي-ولكە­تانۋ مۋ­زەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى اسحات ساي­لاۋ بۇل قۇندى جادى­گەر­لەر ەلى­مىزگە بەلگىلى عالىم, تاريح عى­لىم­­دارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور حازىرەتالى تۇرسىن ارقىلى الىن­­عا­نىن ايتادى.

ءىس-شاراعا قاتىسقان وبلىستىق ءماس­­­­­ليحاتتىڭ دەپۋتاتى ايدا ابي­بۋل­­لاەۆا عۇمىرىن ۇلتىنا ارناعان قاي­­رات­كەرلەردىڭ ەسىمىن اقتاپ, ولار­­­­­­دىڭ رۋحىنا لايىقتى قۇرمەت كور­­­سە­تۋ تۋراسىندا ويىن جەتكىزدى.

قىزىلوردا