پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ مەملەكەت باسشىسى تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋ بارىسىمەن تانىسۋعا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن كەلدى. ۇكىمەت باسشىسى باعدارلاما اياسىندا كوممۋنالدىق-ەنەرگەتيكالىق سەكتور جانە جول ينفراقۇرىلىمى نىساندارىنىڭ, سونداي-اق بىرقاتار جەڭىل جانە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينا جاساۋ كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
جۇمىس ساپارى بارىسىندا وڭىردەگى سۋ قويمالارىنىڭ جاي-كۇيى مەن سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالاردى ساپالى ءارى ۋاقتىلى جۇرگىزۋ جۇمىسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ايماققا كىرەدى. وبلىستىڭ نەگىزگى سۋ كوزى – ەسىل وزەنى ءۇش سۋ قويماسى: استانا, سەرگەەۆ جانە پەتروپاۆل سۋ توراپتارىمەن رەتتەلەدى.
ۇكىمەت باسشىسى پەتروپاۆل سۋ تورابىنا بارىپ, سۋ قويماسىنىڭ اعىمداعى جاعدايىن تەكسەردى. قازىرگى ۋاقىتتا ول قالىپتى جاعدايدا جانە شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇر. سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە سۋ قويماسى الگوريتمگە سايكەس جۇمىستىڭ «ترانزيتتىك رەجىمىنە» اۋىستىرىلادى جانە تاسقىن سۋلاردىڭ وتۋىنە اسەر ەتپەيدى. سونىمەن قاتار ولجاس بەكتەنوۆ وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا شامادان تىس تولىپ كەتكەن سەرگەەۆ سۋ قويماسىنىڭ جاعدايىنا نازار اۋداردى.
«سۋ قويمالارى بار سەرگەەۆ جانە پەتروپاۆل سۋ توراپتارى – رەسپۋبليكالىق مەنشىكتەگى سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارىنىڭ تىزبەسىنە ەنگىزىلگەن جانە ەرەكشە ستراتەگيالىق ماڭىزى بار سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارى. سەرگەەۆ سۋ قويماسىنداعى جينالعان سۋدىڭ كولەمى 82%-دى قۇرايدى. بۇل جەرلەردە ساياجاي ۋچاسكەلەرىن ەرەكشە نازاردا ۇستاۋدى تاپسىرامىن», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.
«قازسۋشار» رمك وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى شۇعايىپ ءيباتۋلليننىڭ ايتۋىنشا, وسى كەزەڭدە سەرگەەۆ جانە پەتروپاۆل سۋ توراپتارى شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇر. الايدا اۆتوجولداعى كوپىرلەردىڭ جەكەلەگەن كونسترۋكتسيالارى اپاتتى جاعدايدا. وسىعان بايلانىستى وزگە بالامالى جولدار ارقىلى كولىك اعىنىن قايتا باعىتتاۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلىپ جاتىر. جالپى, وڭىردە سۋ تاسقىنى قاۋپى بار 87 ەلدى مەكەن ەسەپكە الىندى. 24 قاڭتاردان باستاپ وبلىس كۇشەيتىلگەن دايىندىق رەجىمىنە اۋىستىرىلدى, 26 ناۋرىزدان باستاپ جەدەل شتاب جۇمىلدىرىلدى.
پرەمەر-مينيستر وبلىس اكىمدىگىنە جوسپارلانعان بارلىق الدىن الۋ ءىس-شاراسىن اياقتاۋدى, ال تجم-عا تاسقىن قاۋپى كۇشەيگەن جاعدايدا كۇش پەن تەحنيكانى جۇمىلدىرۋدى تاپسىردى.
سونىمەن قاتار «قىزىلجار ءسۇت» جشس زاماناۋي ءسۇت كەشەنىنە بارعان ۇكىمەت باسشىسى «اقىلدى فەرما» جۇمىسىنىڭ تەحنولوگيالىق ۇدەرىسىن قاراپ شىقتى. كاسىپورىندا مالعا جەم-ءشوپ بەرۋ مەن كۇتىم جاساۋدان باستاپ ءسۇت الۋ جانە وڭدەۋگە دەيىنگى بارلىق ۇدەرىس تولىعىمەن اۆتوماتتاندىرىلعان. ءۇش جىل ىشىندە مال باسى 2 ەسەدەن استام ءوستى (2020 جىلى 720 سيىردان 2023 جىلى 1 502 باسقا دەيىن). وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كەشەن 6 مىڭ توننادان استام ءسۇت ءوندىردى.
پرەمەر-مينيسترگە وسى جوبانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا سقو-دا بارلىعى 18 ءسۇت فەرماسىنىڭ قۇرىلىسى جالعاسىپ جاتقانى باياندالدى. ولاردى قارجىلاندىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 17 ملرد تەڭگە ءبولىندى. فەرمالاردى ىسكە قوسۋ وڭىردە ءسۇت ءوندىرۋ كولەمىن جىلىنا 690 مىڭ تونناعا دەيىن, ال دايىن ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمىن 215 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلەدى. الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا, بۇل رەسپۋبليكاداعى بارلىق كولەمنىڭ 25%-ىن قۇرايدى.
كەلەسى نىسان ءسۇتتى قايتا وڭدەۋ سالاسىنداعى وتاندىق جەتەكشى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى – «ماسلو-دەل پەتروپاۆلوۆسك» جشس بولدى. ءوندىرىس 20 جىلدان استام ۋاقىت بويى تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وتكەن جىلى 104,8 مىڭ توننا دايىن ءسۇت ءونىمى نەمەسە ەلىمىزدەگى جالپى كولەمنىڭ 11,5%-ى ءوندىرىلدى. ساپار بارىسىندا دايىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ جانە ەكسپورتتاۋ كولەمىن ودان ءارى ارتتىرۋ الەۋەتى زور ەكەنى اتاپ ءوتىلدى. ۇكىمەت ءوز تاراپىنان وڭدەۋگە تاپسىرىلعان شيكى ءسۇت ءۇشىن, ال ءسۇت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنا وندىرىلگەن سارى ماي مەن ىرىمشىك ءۇشىن سۋبسيديالار بەرۋ ارقىلى دامۋعا جاردەمدەسۋدە.
«Avagrو» جشس كاسىپورنىندا پرەمەر-مينيستر اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن شىعارۋ ۇدەرىسىمەن تانىستى, بۇل اسىرەسە كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنىڭ باستالۋى قارساڭىندا وزەكتى. ەسكە سالا كەتەيىك, 26 ناۋرىزدا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ولجاس بەكتەنوۆ ەگىنشىلەر قولداناتىن تەحنيكانىڭ توزىعى جەتكەنى تۋرالى ماسەلە كوتەردى. قازىر بۇل كورسەتكىش 75%-دان اسادى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جاڭارتۋدا ديقاندارعا قولداۋ كورسەتۋ تۋرالى تاپسىرمالار بەرىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قارسى مىندەتتەمەلەردى قولدانا وتىرىپ, تەك وتاندىق وندىرىستەگى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ جەڭىلدەتىلگەن ليزينگىنە 450 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىن شەشۋمەن مىقتاپ اينالىسۋ قاجەت. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا اوك ءونىمىنىڭ ۇلەسىن 70%-عا دەيىن جەتكىزە وتىرىپ, تەرەڭ وڭدەۋدى دامىتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. تابىستى وتاندىق بيزنەس – بۇل ەڭ الدىمەن, سورەلەردەگى وتاندىق ونىمدەر جانە جۇمىس ورىندارى. بۇگىندە ىشكى نارىقتا يمپورتتالعان ءسۇت ونىمدەرى بار. الايدا ءبىزدىڭ زاۋىتتار قاجەتتى نارسەنىڭ ءبارىن وزدەرى وندىرە الادى, بۇل ءۇشىن مۇمكىندىكتەر بار», دەدى و.بەكتەنوۆ.
اوك نىساندارىن ارالاۋ كەزىندە پرەمەر-مينيسترگە كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارى, اتاپ ايتقاندا, پايداسى جوعارى مايلى جانە جەمشوپ القاپتارىن ۇلعايتۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىستىكتەرىن ءارتاراپتاندىرۋ تۋرالى باياندالدى. ءوڭىر سۋارمالى ەگىنشىلىكتە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن قولدانۋدى كەزەڭ-كەزەڭمەن ۇلعايتۋدى, مۇنداي القاپتاردى 2028 جىلى 17,9 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
سونداي-اق «سەۆكازەنەرگو» اق-نىڭ پەتروپاۆل 2-جەو-سىن ارالاۋ كەزىندە تۇرعىنداردى جىلۋ ەنەرگياسىمەن ساپالى جانە ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدارىلدى. پەتروپاۆل 2-جەو جابدىعىنىڭ 57,3%, سولتۇستىك-قازاقستان ەتك جابدىعىنىڭ 96,6%, جىلۋ جەلىلەرىنىڭ 77,5%-نىڭ توزىعى جەتكەن, قازىرگى تاڭدا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2024 جىلى ينۆەستيتسيالىق جانە جوندەۋ ناۋقانى اياسىندا پەتروپاۆل 2-جەو-دا 17,6 ملرد تەڭگەنىڭ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانۋدا. 2027 جىلعا دەيىن 739 شاقىرىم ەلەكتر جەلىلەرى مەن 240 قوسالقى ستانسا سالۋ ءۇشىن جىل سايىن بيۋدجەتتەن 4 ملرد تەڭگەدەن قاراجات ءبولۋ كوزدەلىپ وتىر.
«كۇزگى-قىسقى كەزەڭنىڭ قالىپتى ءوتۋى, سونداي-اق حالىقتى جىلۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسىمەن ءتيىستى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋ – ەرەكشە باقىلاۋدا. ستانسادا جوسپارلانعان جوندەۋ جۇمىستارىن ۋاقتىلى جانە تولىق ورىنداپ, جىل سوڭىنا دەيىن جاڭا ءتۇتىن مۇرجاسىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ قاجەت. ۇكىمەت تاراپىنان ەڭ ماڭىزدى جوبالاردى قارجىلاندىرۋ بويىنشا قولداۋ كورسەتىلەدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
پەتروپاۆلداعى ۋنيۆەرسالنايا كوشەسى بويىنداعى جول وتپەسىنىڭ قۇرىلىس الاڭىندا ۇكىمەت باسشىسىنا جۇمىسشى كەنتىنەن قالانىڭ ورتالىق بولىگىنە شىعاتىن جالعىز جول وتپەسىنىڭ اپاتتى جاعدايدا بولۋىنا بايلانىستى وتكەن جىلى وعان جاپسارلاس كوپىردىڭ قۇرىلىسى باستالعانى تۋرالى باياندالدى. جاڭا جوبا 1961 جىلى سالىنعان جول وتپەسىندەگى جۇكتەمەنى ازايتىپ, كەيىننەن كۇندەلىكتى قوزعالىستى توقتاتپاي, كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, جاڭا جول وتپەسىنىڭ اشىلۋى ءىرى كولەمدى جۇك كولىگى قوزعالىسىن جاڭا كوپىرگە باعىتتاپ, سونداي-اق ەسكى كوپىر ارقىلى جەڭىل كولىكتەر مەن اۆتوبۋستاردىڭ ەركىن قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتۋگە جول اشادى.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىمەن تانىسۋدى ءوڭىردىڭ بايىرعى كاسىپورىندارىنىڭ ءبىرى, عاسىرلىق تاريحى بار س.م.كيروۆ اتىنداعى زاۋىتتى ارالاۋدان باستادى. وتاندىق ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن زاۋىتتا ەلەكتروندى جابدىقتاردى ازىرلەۋ مەن ءوندىرۋدىڭ تولىق تسيكلى قامتىلعان. وسى جىلدىڭ ەكى ايىندا ءوندىرىس كولەمى 9,5%-عا ءوسىپ, 193,7 ملن تەڭگەنى قۇرادى. زاۋىتتا 487 ادام جۇمىس ىستەيدى. بۇدان باسقا, وتاندىق كاسىپورىندا شىعارىلاتىن «Lenovo» سەرۆەرلەرىن قۇراستىرۋعا يندۋستريالىق سەرتيفيكات الىندى. تاعى ءبىر سۇرانىسقا يە ءونىم – ەلەكتروندى كومپونەنتتەردى ورناتۋعا ارنالعان 5+ دالدىك كلاسىنداعى 16 قاباتتى باسپا پلاتاسى.
پرەمەر-مينيستر قورعانىس جانە ازاماتتىق ماقساتتارعا ارنالعان جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەردىڭ اركەلكى تۇرلەرىن دايىنداۋ ۇدەرىسىمەن ەگجەي-تەگجەي تانىستى. سونىمەن قاتار جەلىنى كەڭەيتۋ بويىنشا الداعى جوسپارلار تۋرالى حاباردار ەتىلدى.
ولجاس بەكتەنوۆ پەتروپاۆل اۋىر ماشينا جاساۋ زاۋىتىنىڭ تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ ناتيجەسىمەن دە تانىستى. مۇندا مۇناي-گاز, ەنەرگەتيكا جانە تەمىرجول سالالارىندا قولدانىلاتىن ونىمدەردىڭ كەڭ جەلىسى شىعارىلادى. بۇدان بولەك, زاۋىت مەملەكەتتىك قورعانىس تاپسىرىستارىن ورىندايدى.
«مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنىن جان-جاقتى نىعايتۋ ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە شەشۋشى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. لوكاليزاتسيالاۋ دەڭگەيى جوعارى اسكەري ماقساتتاعى ونىمدەردى ءوندىرۋ تسيكلىن قۇرۋ يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار كاسىپورىننىڭ مۇمكىندىكتەرىن تەمىرجول جانە مۇناي-گاز سالاسىنداعى قاجەتتىلىكتەردى قامتۋ ءۇشىن پايدالانۋ كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.
كەلەسى نىسان مۇناي ونەركاسىبىنە ارنالعان سورعىش شتانگالار شىعاراتىن «مۇنايماش» اق كاسىپورنى بولدى. ىشكى نارىقتاعى ۇلەسى 90% بولسا, لوكاليزاتسيا دەڭگەيى 65-تەن 75% دەيىن قۇرايدى. ۇكىمەت باسشىسى ءوندىرىس قارقىنىن ۇلعايتىپ, تەرەڭ ۇڭعىمالار سورعىلارىنىڭ يمپورتىنان تولىق باس تارتۋ ءۇشىن مۇناي-گاز سالاسىنداعى ءىرى كاسىپورىندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ جولدارىن قاراستىرۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە ۇكىمەت پەن بيزنەستىڭ الدىندا وتاندىق زاۋىتتاردا وندىرىلەتىن ءونىم نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ ارقىلى ەلىشىلىك قۇندىلىقتاردىڭ ۇلەسىن جىل سايىن ۇلعايتۋ بويىنشا ورتاق مىندەت تۇرعانى باسا ايتىلدى.
پوليپروپيلەن ىدىس شىعاراتىن ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى «Smbgroup Family» جشس-ىندا ولجاس بەكتەنوۆ ەلىمىزدىڭ جەڭىل ونەركاسىبىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرىپ, سىرتقى نارىققا شىعۋ قاجەت ەكەنىنە توقتالدى. وتاندىق ءوندىرۋشىنىڭ كونتەينەرلەرى ءارتۇرلى جۇك تۇرلەرىن تاسىمالداۋعا, ساقتاۋعا, تاسىمالداۋعا ارنالعان, سونىمەن قاتار ونەركاسىپ پەن لوگيستيكادا كەڭىنەن قولدانىلادى. بيىل ەكى ايدا عانا جالپى قۇنى 580 ملن تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, ءوندىرىس كولەمى 13,8%-عا ءوستى.
بۇدان بولەك پرەمەر-مينيستر «سولتۇستىك فانەر كومبيناتى» جشس جۇمىسىمەن تانىستى. كاسىپورىن وتاندىق نارىقتىڭ لاميناتتالعان فانەرگە دەگەن قاجەتتىلىگىنىڭ 22%-ىن قامتاماسىز ەتەدى. ول ءىرى قالالارداعى قۇرىلىس الاڭدارىندا قولدانىلادى جانە شەتەلگە دە ەكسپورتتالادى. بىلتىر ءوندىرىس كولەمى 4,3 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن سالىستىرعاندا 32,6%-عا ءوستى.
«ريمقازاگرو» جشس قاعاز ونىمدەرى زاۋىتىندا ولجاس بەكتەنوۆكە ماكۋلاتۋرانى قايتا وڭدەۋدىڭ بەلگىلەنگەن تسيكلى كورسەتىلىپ, كلاستەردى ودان ءارى دامىتۋ جوسپارلارى تۋرالى باياندالدى. فابريكا 30-دان استام ءونىم ءتۇرىن شىعارادى, ولار ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنە جەتكىزىلىپ, سونداي-اق رەسەيگە دە ەكسپورتتالادى. كاسىپورىن الدىنا حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتىپ, ىشكى نارىقتاعى ۇلەستى ءارى قاراي ۇلعايتۋ مىندەتى جۇكتەلدى. مەملەكەت پەن وتاندىق بيزنەستىڭ بەلسەندى ىنتىماقتاستىعىنىڭ جاڭا تۇرلەرى قاراستىرىلادى.
نىسانداردى ارالاپ شىققان پرەمەر-مينيستر مەملەكەت وڭدەۋ ونەركاسىبىن جانە حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ كەڭ نومەنكلاتۋراسىن دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە وتاندىق ءونىمنىڭ ساپاسىنا ەرەكشە ءمان بەرۋ قاجەت. ول ءۇشىن بيزنەس ۇزدىكسىز دامىپ, جاڭا وندىرىستەردى دە يگەرۋگە ءتيىس. ءوز كەزەگىندە ۇكىمەت تاراپىنان قاجەتتى قولداۋ كورسەتىلەدى.