ىلكى سيۋجەت ۇلگىسى

راسىندا سولاي. كۇللى وقيعا جەلىسى ءبىر قايناردان باستاۋ الادى. ولار ادام ساناسىنىڭ اقپاراتتىق قورىندا جينالعان ىلكى تاجىريبەدەن تامىر الىپ, زامان اعىسىنا قاراي جاڭاشا سيپاتتا تۇرلەنىپ وتىرادى. تەك اۋەلگى ءتىنى جوعالمايدى. ماسەلەنىڭ مانىنە تەرەڭدەپ ەنۋ ءۇشىن, الدىمەن ارحەتيپ ۇعىمىمەن تانىسۋىمىز كەرەك.

ارحەتيپتى تەرمين رەتىندە عىلىمي اينالىمعا العاش ەنگىزگەن كارل گۋستاۆ يۋنگ بولىپ سانالادى. الايدا ادەبيەتتانۋشى الماز مىرزاحمەتتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ۇعىم شۆەد عالىمى اشقان جاڭالىققا دەيىن بولعان. «بۇل تەرمين العاش فيلونا يۋدەيادا «ادامداعى قۇداي بەينەسى», يرينيادا «الەم جاراتۋشىسى نارسەلەردى ءوز ىشىنەن جاساعان جوق, الايدا ول ولاردى وزىنەن تىس ارحەتيپتەرگە ۇقساتىپ جاراتتى, «Corpus Hermeticum» (قۇدايدى «ارحەتيپتىك جارىق» دەپ اتاعان) دەلىنسە, اۆرەلي اۆگۋستيندە «پلاتوندىق» يدەيالاردىڭ ءسينونيمى رەتىندە دە تانىس بولعان. «ارحەتيپ» تەرمينى ديو­نيسيا ارەوپاگيتادا بىرنەشە رەت كەزدەسەدى. لەۆي-بريۋل الەمتانۋداعى سيم­ۆوليكالىق فيگۋرالاردى بەلگىلەۋ ءۇشىن «ۇجىمدىق ۇعىم» تەرمينىن قولدانعان ەكەن» دەپ تۇجىرىمدايدى. سايىپ كەلگەندە ارحەتيپ دەگەنىمىز – ادام ساناسىنىڭ ىلكى قاباتى. ال ادەبيەتتەگى ارحەتيپ – كوركەم ماتىنگە تۇسىرىلگەن ميفولوگيالىق موتيۆتەردىڭ پروەكتسياسى.

امەريكالىق ميفولوگ دجوزەف كەمپبەلل – بارلىق ەرتەگى, اڭىز, ءاپسانالاردىڭ ءتۇپ توركىنى ءبىر ەكەندىگىن العا تارتىپ, ولاردىڭ ءوزارا ۇقساستىعىن جۇيەلەگەن بىرەگەي عالىم. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە ول بارلىق وقيعا كەيىپ­كەرلەرىنىڭ ءناسىلى, سىرت-كيىمى, گەوگرافياسى ءتىپتى, ۋاقىت, كەڭىستىگى ءبىر-بىرىنەن الشاق بولسا دا, ولاردىڭ ارحەتيپتىك سيۋجەتى ءبىر ەكەنىن دالەلدەيدى. وسىلايشا, دجوزەف كەمپبەللدىڭ يدەياسىن دامىتىپ, وزىندىك تەو­رياسىن ۇسىن­عان كريستوفەر ۆوگلەر سيۋجەتتەگى وقي­عا­نىڭ امبەباپ قۇرىلىم بولشەك­تەرىن كەلەسى­دەگىدەي تارقاتقان:

قالىپتى كەڭىستىك; ساياحاتقا (جولعا) شاقىرتۋ كەلۋى; شاقىرۋدى قابىلداماۋ; «تالىمگەردى» كەزدەستىرۋ; ءبىرىنشى تابالدىرىق; سىناقتان ءوتۋ, وداقتاستار مەن دۇش­پاندار; قۇپيا ۇڭگىرگە جاقىنداۋ; باستى سىناق; سىيلىق; كەيىن قايتۋ; قايتا تۋ; سيقىرلى قۇرالمەن كەرى ورالۋ.

ەندى ءوزىڭىز بىلەتىن سيۋجەتتى اڭگىمە, پوۆە­سىڭىزدى وسى قۇرىلىمعا سالىپ كورىڭىزشى. وسى تاقىرىپتا ۇلكەن زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزگەن ادەبيەتتانۋشى الماز مىرزاحمەتتىڭ پىكى­رىنە سۇيەنسەك, وسى ون ەكى ارەكەتتى جي­ناقتايتىن ءبىر-اق ارحەتيپتى كورۋگە بولادى. ول – قاھارماننىڭ ا پۋنكتىنەن ب پۋنكتىنە بارىپ قايتۋى. ءدىني-ميفولوگيالىق تانىممەن زەردەلەيتىن بولساق, ادام بالاسى ءتاڭىردىڭ دارگەيىندە دۇنيەگە كەلدى. كەيىن ودان الىستاپ, فانيلىك الەمدە تىرشىلىگىن جالعاستىردى. اقىرىندا العاشقى مەكەنگە, ابايشا ايتساق «لاماكانعا» قايتۋى كەرەك.

ء«ومiردiڭ باسى – بالا, ورتاسى – ادام,

قارتايىپ, شال بولعان سوڭ كەتتi شاماڭ.

ماقتاپ جۇرگەن ءومiرiڭ وسى بولسا,

ءۇش-اق اۋىز ولەڭمەن بولدى ءتامام» دەيتىن شا­كارىمنىڭ ولەڭى دە جوعارىداعى ويىمىزدى قۋاتتاپ تۇر.