حح عاسىر باسىنداعى قوعامدىق قوپارىلىس پەن ساياسي ساپىرىلىستار ادامزات اقىلىن ايرانداي اشىتتى. مازمۇنسىز مايدان, ءتاپسىرسىز تالاس, سەبەپسىز سۇرگىن تۋدىرعان جاۋاپسىز سۇراقتار الەمگە ابسۋرديزم ۇعىمىن اكەلدى. بۇل تۇجىرىم يەلەرى ءومىردى ءمانسىز ءارى مازمۇنسىز سانادى. انىعى, سولاي ەكەنىن دالەلدەۋمەن اينالىستى. ناتيجەسىندە يدەيا دەڭگەيىندەگى پىكىر سانادان ساحناعا كوشىرىلىپ, ابسۋرد تەاترى بولىپ شىمىلدىعىن اشتى.
ونىڭ باسقا جانرلاردان ءتىنى بولەك, كۇرمەۋى كۇردەلى. دۇنيەنىڭ اق-قاراسىن اجىراتا الماي, دالتونيزم داۋىرىنە تاپ بولعان ادام جانىنىڭ داعدارىسىن سيپاتتايتىن ونەر. وسى تۋراسىندا ادەبيەتتانۋشى امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى ابسۋردتىك پەسالاردىڭ قۇرىلىمى دا بۇرىن-سوڭدى ساحنالانعان قويىلىمدارعا اتىمەن ۇقسامايتىنىن جەتكىزەدى. «پسيحولوگيالىق كوركەم وبرازدار كۇلكىلى كەيىپكەرلەر قالجىڭباستارمەن, قۋىرشاقتارمەن الماستىرىلعان. ءداستۇرلى ساحنالىق ءسوز دە ارتىق ەتتەي سىلىنىپ, الىنىپ تاستالعان. جۇرەگىڭدى ەلجىرەتىپ, سەزىمىڭدى مايداي ەرىتىپ جىبەرەتىن ايتىس-تارتىسقا تولى ديالوگتەردىڭ, وي شىڭىراۋىنا تاستاي سالاتىن مونولوگتەردىڭ ورنىنا ىڭىرسىعان, قىڭسىلاعان دىبىستاردى ەستيمىز. دراماعا جان بىتىرەتىن پروتوگانيست تە, انتوگانيست تە جوق. كورەرمەندى دە, ادەبيەتشىلەردى دە ايران-اسىر قىلعان پەسالاردى ناشار دەمەك تۇگىل, پەسا دەپ ايتۋعا دا اۋزىڭ بارمايدى», دەپ انىقتاما بەرەدى ول.
ءيا, بۇل ابسۋرد تەاترلارىنىڭ فورمالىق ەرەكشەلىگى. ال ءبىز قاۋزايىن دەپ وتىرعان ماسەلە ونىڭ يدەياسىندا بولعالى وتىر. ول ءۇشىن تارقاتقالى جاتقان تاقىرىبىمىزعا ءفالسافا دۇربىسىمەن ۇڭىلگەن دۇرىس. سوندا عانا ويىمىزدى ءبىر ىزگە ءتۇسىرىپ, وبەكتىنى تۇنىق قالپىندا تۇجىرىمداي الامىز. ەندەشە, ادامزات ءومىرى ءمانسىز, مازمۇنسىز دەپ كەسىپ ايتا الامىز با؟ مەنىڭشە, جوق. ماعىنا كونتسەپتسياسى وزەكتىلىك ۇعىمىمەن تاقىلەتتەس. ءبىر ماسەلە بىرەۋگە وزەكتى بولعانىمەن, سىزگە وزەكتى بولماۋى مۇمكىن. بىراق سىزگە وزەكتى بولماعانى ءۇشىن ول ماسەلەنى تانىم كەڭىستىگىنەن مۇلدە الىپ تاستاي المايمىز عوي. ءمان-ماعىنا دا سول سەكىلدى. ونى كۇن دەپ الساق, ول ءبىر مەزگىلدە جەر شارىنىڭ جارتىسىن ساۋلەلەندىرىپ تۇرسا, قالعان جارتىسىنا ونىڭ اي ارقىلى تۇسكەن پروەكتسياسى عانا كورىنەدى. ءتۇن جامىلىپ وتىرعان كەزدە ادامعا شارتتى تۇردە كۇن «وزەكتى» ەمەس. ياكي ونىڭ «وزەكتى» بولۋىنا مەزگىلى جەتپەيدى. ابسۋرديستەردىڭ ءومىردى ءمانسىز دەپ ۇعۋى جوعارىداعى مىسالىمىزدىڭ كورىنىسى سەكىلدى. حوش, ابسۋرد تەاترى قوعامداعى تۇسىنىكسىز جايتتاردىڭ ءبارىن اينا قاتەسىز كورەرمەننىڭ الدىنا توسادى. الايدا تانىم ۇدەرىسى وسى نۇكتەدە توقتاپ قالماۋى كەرەك-ءتى. جارايدى, كوتەرىلەتىن ماسەلە ء«مانسىز» دەلىك. بىراق كورەرمەنگە قويىلاتىن سۇراق ءماندى بولۋى كەرەك. ايتالىق, كوكتەمەدە بايتالداردىڭ باتىسقا قاراي قاشاتىن ادەتى بار. تۇسىنىكسىز بە؟ تۇسىنىكسىز. بىراق ول جىلقىعا تۇسىنىكتى, سىزگە ەمەس. ەندى وسى بايتالداردىڭ باتىستى بەتتەپ بارا جاتقانىن كارتينادا بەينەلەسە شە؟ وندا قوعامداعى تۇسىنىكسىزدىكتەردى ساحنادا كورسەتكەن ابسۋرديزم دەگەنىڭىز دە وسى سەكىلدى نارسە بولىپ شىعادى.
ابسۋردتىك كونتسەپتسيانىڭ ەموتسيونالدىق سيپاتىنا ۇڭىلسەڭىز, كوڭىل كەنەبىڭىز پەسسيميستىك پاليتراعا بويالارى ءسوزسىز. سەبەبى ءابسۋرديزمنىڭ نەگىزگى ۇستىنى – جوعارىدا ايتقانىمىزداي ءمان-ماعىنانى جوققا شىعارۋ. ال جوقتىق دەگەن قاشاندا – تۇنەك. تۇنەك مولايا تۇسكەن سايىن, جۇرەك قارايا تۇسەدى. بار دەپ جۇرگەن دۇنيەڭىز جوق بولىپ شىقسا تۇڭىلمەي قايتەسىز؟
جانر رەتىندە جاقسى قابىلداعانىڭىزبەن, بۇل ونەر تۇجىرىمىنىڭ ارتىندا ومىرلىك دۇنيەتانىم دا جاتىر. قانجاردىڭ ايناداي جۇزىنە قىزىعىپ, جالاپ قالعاندا, ءوز قانىن ءوزى ءسۇيسىنىپ ىشكەن كۇشىك سەكىلدى تۇسىنىكسىز ارەكەتتىڭ ءتۇبى ۇلكەن رۋحاني اپاتقا اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن. بۇل قازىرگى قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىندە دە بەلەڭ الىپ جاتقان كۇردەلى قۇبىلىس. عاسىرلار بويى قالىپتاسقان گۋمانيستىك, ىزگىلىك قاعيدالارىن سانالى تۇردە قيراتىپ, تىڭنان تۇرەن سالعىسى كەلەتىن قالام يەلەرىنىڭ قاۋپى جوعارى.
ءبىز ابسۋرد ۇعىمىن جانە ابسۋرد تەاترىن مۇلدەم جوققا شىعارۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرعانىمىز جوق. ماسەلە – ەۋروپا ابسۋرديستەرى سەكىلدى تۇسىنىكسىزدىكتى ادام جانىنىڭ باعدارى ەتپەۋدە.