قازاقتىڭ ۇلتتىق اسپابى دومبىرانى جاساۋ – بۇرىنعىلاردان ۇزىلمەي جالعاسىپ كەلە جاتقان ونەر. دومبىرا جاساۋدىڭ ءتاسىلى ءبىر بولعانىمەن, ءار شەبەردىڭ جاساۋ ءادىسى – ءارتۇرلى. ۇلتتىق اسپاپ جاساۋمەن 30 جىلعا جۋىق اينالىسىپ كەلە جاتقان بەلگىلى شەبەرلەردىڭ ءبىرى – نۇرجان ءدىلمانوۆ. ءوزى – شەبەرلەر اۋلەتىنەن شىققان قولونەرشى. بۇگىندە ونىڭ قولىنان شىققان اسپاپتار ەلىمىزدىڭ بەلگىلى ونەرپازدارىنىڭ قولىندا كۇمبىرلەپ ءجۇر.
نەبىر الماعايىپ زاماننىڭ كۋاگەرى كيەلى اسپاپ تۋرالى احمەت جۇبانوۆ, بولات سارىباەۆ, اقسەلەۋ سەيدىمبەك, تالاسبەك اسەمقۇلوۆ قاتارلى بەلگىلى ونەرتانۋشىلار كەڭىنەن زەرتتەپ جازدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, دومبىرا اسپابىنىڭ تاريحى تىم تەرەڭدە جاتىر. سوناۋ ساق, عۇن داۋىرىنەن بەرى قولدانىلىپ كەلە جاتقان اسپاپ ەكەنى ايتىلادى. بەلگىلى تۇركولوگ عالىم قارجاۋباي سارتقوجا ۇلىنىڭ موڭعوليانىڭ التاي جوتاسىنىڭ ءبىر سىلەمى جارعالانت-قايىرقان تاۋىنان تاپقان كونە دومبىرانى ايتۋعا بولادى. عالىم قازاقتىڭ قاسيەتتى قارا دومبىراسىنىڭ ءتۇپ اتاسى ەكەنىن دالەلدەپ, عىلىمي ساراپتاما جاسادى. ال دومبىرانىڭ ءوزى قازىرگى بىزگە جەتكەن سيپاتىنا دەيىن كوپتەگەن ساتىدان وتكەنى بايقالادى.
«قازاقتا دومبىرانىڭ ەڭ كەڭ تاراعان ەكى ءتۇرى بار. ولار – وزبەكستان, تۇرىكمەنستان, اۋعانستان, قاراقالپاقستان جەرىنە كەڭ تاراعان قاۋاق دومبىرا مەن جەتىسۋ مەن سارىارقاعا تاراعان قالاق دومبىرا. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, «قاۋاق» ءسوزى «قاباق», ياعني «اسقاباق» دەگەن سوزدەن شىقسا كەرەك. سەبەبى قاۋاق دومبىرانىڭ شاناعى كوز توقتاتا قاراعان ادامعا ورتاسىنان قاق بولىنگەن اسقاباققا ۇقسايدى», دەپ جازادى جازۋشى تالاسبەك اسەمقۇلوۆ.
ۇلتتىق اسپاپتار جاساۋدىڭ شەبەرى, سونىڭ ىشىندە دومبىراعا كوبىرەك دەن قويعان نۇرجان ءدىلمانوۆ جاساعان ۇلتتىق اسپاپتار اقش, كانادا, قىتاي, موڭعوليا, تمد ەلدەرىنە دەيىن جەتىپتى. وسى رەتتە ۇلتتىق اسپاپتىڭ جاسالۋ قۇپياسىن سۇراپ كورگەن ەدىك.
نۇرجان قىدىرباي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, جاقسى دومبىرا جاسالاتىن ماتەريالىنا بايلانىستى. دومبىرا جاساۋ ءۇشىن قاراعاي, شىرشا, قايىڭ, توراڭعى, ەمەن, ەبەن, قىزىل اعاش, تۇت اعاشى پايدالانىلادى. دومبىرا جاسايتىن اعاش مىندەتتى تۇردە كۇنگە قاقتالىپ كەبۋى كەرەك. «اعاش تولىق كەپپەسە, جاسالعان سوڭ ءوزىنىڭ فورماسىن جوعالتادى. ۇنىندە فالش پايدا بولۋى مۇمكىن. جاقسى دومبىرانىڭ ماتەريالى كەم دەگەندە 4 جىل كەبۋى كەرەك», دەدى شەبەر.
ماتەريال دايىن بولعان سوڭ اعاشتار ارنايى ارامەن كەسىلىپ, جونىلىپ, دومبىرا فورماسىنا كەلەدى. كەسىلگەن اعاش ارنايى پەشتە ىستىق تەمپەراتۋرامەن يىلەدى. دومبىرا ەكى ءتۇرلى ادىسپەن جاسالادى. قۇراما دومبىرالاردىڭ شاناعى جۇقا تىلشەلەردەن قۇرالىپ جاسالسا, بىتەۋ دومبىرا تۇتاس ويىلادى. ن.ءدىلمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قوڭىر ءۇندى دومبىرا ويىلىپ جاسالادى.
«كوبىنە-كوپ داۋلەسكەر كۇيشىلەر ويىلىپ جاسالعان دومبىراعا تاپسىرىس بەرەدى. ويتكەنى اتا-بابامىزدان قوڭىر ءۇن سونداي دومبىرادان شىعادى. قانداي ەكسپەريمەنت جاساسا دا, كاسىبي دومبىراشىلار ويىلعان دومبىراعا قايتىپ كەلە جاتىر», دەدى ول.
سونىمەن قاتار ويىلىپ جاسالعان دومبىرانى جاساۋ ءتاسىلى – كۇردەلى. شەبەردىڭ ايتۋىنشا, دومبىرا ءۇنىنىڭ تازالىعى قاقپاعىنىڭ جابىلۋىنا بايلانىستى. «دىبىستىڭ تەربەلىسى, ءۇنى, ۇزاقتىعى قاقپاققا تىكەلەي بايلانىستى. قاقپاقتار شىرشا اعاشىنان جاسالادى. سەبەبى شىرشا – ەڭ اكۋستيكالىق ماتەريال», دەدى ن.ءدىلمانوۆ.