بارشا تۇركى ەلى مەن شىعىس حالقى مەكەندەيتىن ورتالىق ازيادان بالقانعا دەيىنگى الىپ كەڭىستىكتە ەجەلدەن تويلانىپ, ورتاق داستۇرگە اينالعان, بەس مىڭ جىلدىق تاريحى بار ناۋرىز مەيرامى – جاڭارۋ مەن جاسامپازدىق, بەرەكە مەن بىرلىك, مولشىلىق پەن توقشىلىق مەرەكەسى.
بۇل كۇنى بۇكىل ەل قۋانا كورىسىپ, وكپە-رەنىشتى ۇمىتىپ, ورتاق قازاننان ءدام تاتىپ, قىرداعى تۋىس پەن ويداعى اعايىن دوستىق راۋىشتە توعىسقان. «ناۋرىز – ىرىسىمنىڭ ۇيتقىسى» دەگەن اتام قازاق بايتاق دالاعا ءدان سەۋىپ, قوراداعى مالىن تولدەتىپ, ەل تىنىشتىعىن تىلەگەن. سوندىقتان دا بولار, كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلۋ ءساتىن اتا-بابالارىمىز ەجەلدەن ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى دەپ اتاعان.
تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپتاسۋىمەن بىرگە ناۋرىز مەيرامى دا بارلىق وتانداسىمىز ءۇشىن جالپىحالىقتىق مەرەكەگە اينالدى. جاڭارعان قوعامىمىزبەن ۇيلەسىم تاۋىپ, ەلىمىزدەگى دوستىق پەن كەلىسىمدى نىعايتۋدا ماڭىزدى رولگە يە بولدى جانە باستى مەملەكەتتىك مەرەكەگە اينالدى.
ەلدىك تۇرعىدا جاڭارۋ جانە قوعام قۇندىلىقتارىن ودان ءارى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا قابىلدانىپ وتىرعان ناۋرىزناما تۇجىرىمداماسى جاڭا قازاقستانداعى جاڭا ساياسي ءداۋىردىڭ باستالۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر. 14 ناۋرىزدان باستاۋ الىپ, قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالاسىن قامتيتىن تۇجىرىمداماداعى ونكۇندىكتىڭ كورىسۋ كۇنى – امال كۇنىمەن باستالىپ, 23 ناۋرىز – تازارۋ كۇنىمەن اياقتالۋى بەكەر ەمەس. ويتكەنى ناۋرىز مەرەكەسىن تاۋەلسىز قازاق ەلى ءۇشىن جاڭاشا دامۋدىڭ ءرامىزى, ەڭسەسى بيىك ەلدىكتىڭ, ىرگەسى سوگىلمەس بىرلىكتىڭ, ىرىس پەن ىنتىماقتىڭ مەرەكەسى دەپ قابىلداۋمىز كەرەك.
ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ تىنىمسىز تىرلىگىنىڭ ارقاسىندا حالقىمىزدىڭ ءومىر ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ەكونوميكانىڭ باستى بۋىنىنىڭ بىرىنە اينالىپ, جاڭا قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. مەملەكەت باسشىسى الداعى بەس جىل ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ جانە اگرارلىق سالاداعى جالپى ءونىم كولەمىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋ جونىندە ناقتى مىندەتتەر قويدى. وسى ماقساتتا اگروونەركاسىپ سالاسىنىڭ ءاربىر باعىتى بويىنشا كەشەندى شارالار قاراستىرىلعان «جول كارتاسى» ازىرلەندى.
«جول كارتاسىنا» ەلىمىزدە مال باسىن كوبەيتۋگە, شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋدى ارتتىرۋعا, ءسۇت جانە ەت تاۋارلى فەرمالارى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندەيتىن نىسانداردى ىسكە قوسۋعا باعىتتالعان شارالار ەنگىزىلگەن. «جول كارتاسىن» جۇزەگە اسىرۋ 2028 جىلعا قاراي اگروونەركاسىپ كەشەنى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمىن 2 ەسەگە ارتتىرىپ, 17 ترلن تەڭگەگە دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ وتىرعان وسىنداي قوماقتى كومەك اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرىپ, ەل ىرىسىن مولايتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسارى ءسوزسىز. ۇلان-عايىر دالامىزداعى ناۋرىز ايىندا باستالاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى مال تولدەتۋ, ەگىن ەگۋ سەكىلدى قىزۋ جۇمىستار – ەل ىرىسىنىڭ باستاۋى, داۋلەتىمىزدىڭ وزەگى بولسا, رۋحاني ومىرىمىزدە دە ۇلكەن سەرپىلىستەر باستالدى.
جەر شارىنداعى بارشا حالىق كوز تىگىپ, الەم ساياساتكەرلەرىنىڭ ءسوز دامىنە اينالعان, وسىعان دەيىن ۇلت ۇياسى – ۇلىتاۋدا, رۋحاني استانامىز تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق جيىن بيىل شەجىرەلى ايماق – قاسيەتتى اتىراۋ وڭىرىندە جالعاسىن تاپتى. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ وتكەندەي «ۇلتتىق قۇرىلتاي حالقىمىزدى ورتاق ماقساتقا ۇيىستىراتىن بىرەگەي قۇرىلىمعا اينالدى». قۇرىلتايدىڭ ەل تانىمىندا جىل باسى سانالاتىن كورىسۋ كۇنىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋى حالىقتىڭ كوڭىلىنە ەرەكشە كۇي سىيلاپ, القالى جيىننىڭ مازمۇنىن تەرەڭدەتە تۇسكەنىن ايتا كەتۋ ابزال. وسىنداي اسەرلى ساتتەردە اقتامبەردىنىڭ:
«توسكەيگە وردا ورناتىپ,
تومەندە ءبيدىڭ كەڭەسىن
ءبىز دە ءبىر قۇرار ما ەكەنبىز؟» دەگەن تولعاۋى ەسكە تۇسەدى. تاعدىردىڭ تالكەگىمەن جەر-جاھانعا تارىداي شاشىلعان قازاقتىڭ تۋعان جەردىڭ تورىندە ءماسليحات قۇرىپ الەمدىك كۇردەلى قۇبىلىستارعا ءۇن قوسۋى, شىنىمەن دە بابالارىمىزدىڭ اڭساعان ساتتەرى وسى ەمەس پە ەدى دەگەن ويعا جەتەلەيدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەل بولاشاعىنا بايلانىستى ۇستانىمى ايقىن, باعدارى بەرىك, باعىتى انىق ەكەنىنە كۋا بولدىق. ەندى قوعام بولىپ قولداپ, ۇلت بولىپ ۇيىسىپ, قۇرىلتايدا كوتەرىلگەن بارلىق باستامانى جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىسۋ ارقايسىمىزدىڭ مىندەتىمىزگە اينالۋعا ءتيىس.
ويتكەنى الەۋمەتتىك, مادەني ماسەلەلەردى شەشۋگە قۇرىلتاي وڭ سەرپىن بەرمەك. ەندى ەلىمىزدە بار باسىمدىق الەۋمەتتىك سالاعا بەرىلىپ, ەكونوميكا ءارتاراپتانىپ, وزگە ەلدەرمەن الىس-بەرىس, بارىس-كەلىس قايتا جاندانا تۇسپەك, ال ەلدەگى مادەنيەت, تۋريزم سالالارى قايتا تۇرلەنبەكشى. ساراپشىلار, سونداي-اق تاريحي سانانىڭ جاڭعىرۋى مەن قازاقى قۇندىلىقتاردى الەمدىك برەندكە اينالدىرۋ باعىتىندا دا ناقتى شەشىمدەر قابىلدانادى دەگەن سەنىمدە. وسىنداي تاريحي باسقوسۋدىڭ ناۋرىز ايىندا ەۋرازيا كىندىگى – كيەلى قازاق جەرىندە ءوتۋى دە كورشىلەس ەلدەرگە ۇلگى بولسا كەرەك.
يۋنەسكو ناۋرىزدىڭ بارلىق تۇركى جانە پارسى تىلدەس حالىقتار ءۇشىن ورتاق مەرەكە ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, 2009 جىلدىڭ 30 قىركۇيەگىندە ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني قۇندىلىقتار تىزىمىنە ەنگىزىپ, حالىقارالىق مەرەكە رەتىندە جاريالادى. شىنىن ايتۋ كەرەك, ەلىمىزدە ناۋرىز مەرەكەسى بۇگىنگە دەيىن جەرگىلىكتى اكىمشىلىكتەر مەن مەملەكەتتىك مەكەمەلەرىنىڭ كۇشىمەن ۇيىمداستىرىلىپ, كيىز ءۇي تىگىلىپ, كونتسەرتتەر مەن ءتۇرلى ويىندار ويناۋمەن شەكتەلىپ كەلدى.
جىل باسىن مەرەكەلەۋ ۇدەرىستەرىنىڭ جالپىحالىقتىق سيپاتقا يە بولعانىمەن, ءالى كۇنگە دەيىن ءبىر ارناعا تۇسپەگەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. سوندىقتان بولسا كەرەك, پرەزيدەنت ۇسىنعان ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن حالقىمىز وتە جىلى قابىلدادى. تۇجىرىمدامادا اتاپ كورسەتىلگەن قايىرىمدىلىق, مادەنيەت جانە ۇلتتىق سالت-ءداستۇر, شاڭىراق, ۇلتتىق كيىم, جاڭارۋ, ۇلتتىق سپورت, ىنتىماق, جىل باسى, تازارۋ ۇعىمدارى قازاق حالقىنىڭ قوعامي ۇردىستەرىنىڭ وزەگى ەكەنى داۋسىز. ەڭ باستىسى, ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ ورتاق نىشانى قابىلداندى. بۇل – ۇلىقتى مەيرامنىڭ ماڭىزىن ودان ءارى ارتىرۋ ءۇشىن اسا قاجەتتى قادام.
ەندى ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ مارتەبەسىن حالىقارالىق دەڭگەيدە بەكىتىپ, ءتۇبى ءبىر تۇركى حالىقتارى ءۇشىن ورتاق نىشان بەلگىلەۋگە ۇمتىلىس جاساۋ كەرەك. سوندا ۇلىقتى مەرەكەنىڭ شوقتىعى تەك تۇركى, پارسى ەلدەرىندە عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە دە بيىكتەي بەرەرى ءسوزسىز.
قازاقستان تۇركسوي جانە سول سياقتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدار ارقىلى وسىنداي ۇسىنىس ەنگىزسە, ناۋرىز مەرەكەسىن الەم ەلدەرىنىڭ تانىپ-بىلۋىنە جول اشىلار ەدى جانە دە ورتالىق ازيا مەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر حالىقتارىنىڭ مادەني جانە رۋحاني بايلانىستارىن نىعايتا تۇسۋگە سەپتىگىن تيگىزەرى انىق.
ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى, ادامي قادىر-قاسيەتتەردى جانە «قارا شاڭىراق» قاعيداسىن جاس بۋىنعا دارىتۋ بۇگىنگى قوعامنىڭ باستى باعىتتارىنا اينالعانى ابزال. مىسالى, جاسى ۇلكەن قاريالارعا سالەم بەرۋ, باتاسىن الۋ, اتا-اناعا تاعزىم ەتۋ سەكىلدى ادەپ-عۇرىپتار بۇگىنگى قوعامنىڭ قازىعىنا اينالۋعا ءتيىس.
بۇگىنگى بۋىن ءۇشىن قازاق حالقى ەجەلدەن قادىر تۇتقان جەتى قاعيدات باستى ماڭىزعا يە. ولار – اتالار ءداستۇرى – ۇلتتىق قۇندىلىقتار, اكە-انا – ادەپ-عۇرىپ جانە سالت-سانا, اعا – قادىر مەن قاسيەت, ءىنى – ىزەت جانە ءىلتيپات, تۋعان-تۋىسقان – تاتۋلىق ءتورى, دوس-جاران – بىرلىك پەن ازامات ابىرويى, كورشى-كولەم – قادىر مەن قۇرمەت. جۇرتىمىزدا ەجەلدەن ناۋرىز مەرەكەسىندە ۇلكەنگە سالەم بەرىپ, كونەكوز اقساقالداردىڭ باتاسىن الۋ ءداستۇرى بار جانە ەل اراسىنداعى ارازدىق توقتاتىلىپ, ۇلتتىق بىرلىك سالتانات قۇرعان. وسى سالت دوستىق پەن تاتۋلىقتىڭ قوعامنىڭ دامۋىنىڭ التىن قازىعى دەۋگە بولادى.
اۋىل دەسەك, ەل دەسەك كوز الدىمىزعا قارا شاڭىراق, قارا قازان, اقبوز ءۇي, اقىلگوي اتا, اق جاۋلىقتى انا ەلەستەيتىنى حاق. جۇرتشىلىق ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيمەن, تىڭ سەرپىنمەن قارسى الىپ, « ۇلىس وڭ بولسىن, اق مول بولسىن!» دەگەن شىنايى تىلەكتەرىن جاۋدىرىپ جاتادى. حالقىمىز ەجەلدەن ناۋرىزدا ايتىلعان تىلەكتەر قابىل بولادى دەپ, مەرەكە بارىسىندا ءار شاڭىراققا باق پەن بەرەكە تىلەگەن.
ناۋرىز مەرەكەسى – ادال ماقساتتار مەن اق تىلەكتەر ايى. ۇلت ۇرپاعىنىڭ الدىندا كەڭ دالانىڭ كەمەل كەلەشەگى, ۇلاعاتتى ۇرپاق تاربيەلەۋ, جاڭا داۋىردە جاسامپاز ەل قۇرۋ سەكىلدى تاريحي مىندەتتەر تۇر. كوڭىلى دارقان, رۋحى بيىك قازاق حالقىنىڭ وسى ءبىر سىندارلى كەزەڭنەن دە ابىرويمەن وتەرىنە سەنىمىمىز مول. بۇل سەنىمگە – اتالار ءداستۇرىن تۋ قىلىپ ۇستاعان, ءبىلىمدى دە بىلىكتى جاس ۇرپاقتىڭ ءوسىپ كەلە جاتۋى دالەل.
سەرىك ەگىزباەۆ,
«اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پاتريوتتىق پارتياسىنىڭ توراعاسى,
ءماجىلىس دەپۋتاتى