اگروونەركاسىپ جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى

اۋىل شارۋاشىلىعى ەلىمىز ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار سالالاردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, بۇل سالاداعى احۋال مەملەكەتىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. ەلىمىزدەگى اۋىلشارۋا­شى­لىق سالاسى ءالى دە بولسا تاۋەكەلى جوعارى, تابيعي-كليماتتىق جاعدايلارعا تاۋەلدى. ونىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى – تەح­ني­كالىق جانە تەحنولوگيالىق ارتتا قالۋ­شى­لىق پەن وندىرىستەگى ەكستەن­سيۆ­تىك ادىس­تەردىڭ باسىمدىعى. وسىمدىك شارۋا­­شى­لى­عىن ءارتاراپتاندىرۋ جولعا قويىل­ماي كەلەدى. اۋىسپالى ەگىس قاعي­دا­لارى دۇرىس ساقتالمايدى, توپىراق قۇنارلىعى دا تومەن. مينەرالدى تىڭايتقىشتار وتە از كولەمدە ەنگىزىلەدى: بۇگىنگى تاڭدا تەك 679 مىڭ توننا نەمەسە قاجەت­تىلىكتىڭ 21%-ى (3,2 ملن توننا) عانا پاي­دالانىلعان.

ال ورگانيكالىق تىڭايتقىشتاردى پايدالانۋ تۋرالى تەك ارمانداۋعا بولادى. ولاردىڭ جاڭارعان, تيىمدىلىگى الدە­قايدا جوعارى, زيانى قورشاعان ورتا­­عا تيمەيتىن تۇرلەرىن ەنگىزۋ قولعا الىن­عان جوق. مىسالى, شەتەلدە كەڭ كو­لەم­دە پايدالانىلاتىن بيوگۋمۋس سياقتى ورگانيكالىق تىڭايتقىشتاردى پاي­­دالانۋ ءۇي شارۋاشىلىعى دەڭ­گەيىندە قالىپ قويعان. سەلەكتسيانىڭ ەسكىرگەن ادىستەرىنە نەگىزدەلگەن تۇقىم شار­ۋاشىلىعى دا ۋاقىت تالاپتارىنا ساي ەمەس. سالدارىنان تۇقىمداردا يمپورتقا تاۋەل­دىلىك بار. مىسالى, قازاقستاندا بىرە­گەي تۇقىم­داردىڭ ۇلەسى – 0,8, ەليتالىق تۇقىمداردىڭ ۇلەسى 7,1 پايىزدى قۇراسا, رەسەيدە ەكى ەسە جوعارى.

سونداي-اق ەلىمىزدە بيداي تۇقىمىنا – 40, كوكونىستەرگە 100 پايىز يمپورتقا تاۋەلدىلىك بايقالادى. سالادا 76%-عا توز­عان جانە ەسكىرگەن تەحنيكا پايدالانىلادى; بۇگىندە جاڭارتۋ دەڭگەيى تەك 4,5%. وسى دەڭگەيدە قالا بەرسە, بارلىق تەح­ني­كانى جاڭارتۋ ءۇشىن جيىرما جىلداي ۋاقىت كەرەك.

وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساقتاۋ دا ءوز دەڭگەيىندە ەمەس. ساقتاۋ ينفرا­­قۇرىلىمىنىڭ تاپشىلىعى – 900 مىڭ توننا, بۇل ءوز كەزەگىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لا­رىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا كەرى اسەرىن تيگى­زىپ وتىر.

مال شارۋاشىلىعىنىڭ نەگىزگى ماسە­لە­­سى – جەمشوپپەن قامتاماسىز ەتە الماۋ. ەلىمىزدە مال ازىعى زووتەحنيكالىق نور­مادان 2 ەسە از وندىرىلەدى. جايىلىم­دار­دىڭ 20%-دان 60%-عا دەيىنگى بولىگى توزعان, ال جايىلىمدىق القاپتاردىڭ 42%-ى سۋلاندىرۋدىڭ جوقتىعى, ەلدى مەكەندەردەن الىس ورنالاسۋىنا بايلانىستى پايدالانىلمايدى. سالدارىنان مال شارۋاشىلىعىنداعى ونىمدىلىك وتە تومەن. ۆەتەريناريا سالاسىندا دا ماسەلە جەتەرلىك. اۋىلدىق جەرلەردە ۆەتەرينارلىق جۇمىس ساپاسىنىڭ تومەندىگى, مامان­دار­دىڭ جەتىسپەۋشىلىگى شەشىلگەن جوق. ۆەتەرينارلاردىڭ ورتا جاسى – 59. بۇل سالاعا تسيفرلاندىرۋ ءىسى ءالى دە جەتپەگەن, ماماندار قاعاز­باس­تىلىقتان ارىلا الماي كەلەدى. ەلدەگى مال باسىن ەسەپكە الۋدا دا ولقىلىق كوپ. ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ۆە­تەري­نارلىق قىزمەتتەرى اراسىندا وكى­لەت­­­تىك­تەردىڭ اراجىگىن تولىق اجىراتۋ قا­جەت.

پرەزيدەنت اۋىل شارۋاشىلىعى ونىم­دە­رىن قايتا وڭدەۋ دەڭگەيىن 70%-عا دەيىن جەتكىزۋ تۋرالى تاپسىرماسىن بەكەرگە قويىپ وتىرعان جوق. قايتا وڭدەۋ سالا­سىن دۇرىس جولعا قويعاندا عانا اگ­رار­لىق سەكتور شيكىزاتتىق بۇعاۋدان شى­عىپ, شارۋالاردىڭ شارۋاسى سوندا عانا تۇزەلەتىنى انىق. ال بىزدە ورتا ەسەپ­پەن ءونىمنىڭ 40%-ى عانا وڭدەلەدى, ونىڭ ءوزى ءار وڭىردە ءارتۇرلى. قايتا وڭدەۋ كا­سىپ­ورىن­دا­رىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى بوس تۇر. وڭدەلگەن ءونىمىنىڭ ساپاسى تومەن.

جوعارىدا كورسەتىلگەن بارلىق ماسەلە – اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋدىڭ تەجەۋشى فاكتورلارى. قالىپتاسقان جاعدايدان شىعۋ ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىن دامىتۋدىڭ جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ قاجەت. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر ءۇشىن تابيعي-كليماتتىق, وندىرىستىك فاكتورلار مەن ءونىمدى وتكىزۋ مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ناقتى ينديكاتورلار بەكىتىلۋگە ءتيىس.

مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ كە­ڭەي­تىل­گەن وتىرىسىندا: «سالاداعى باستى تۇيت­كىل – جىلدار بويى قاجەتتى قارجى­نىڭ جەتكىلىكتى بولىنبەۋى. ينۆەستيتسيانىڭ تاپ­­شىلىعى تەحنيكانىڭ توزۋىنا, ەگىننىڭ بىتىك جانە ەڭبەكتىڭ ءونىمدى بولماۋىنا اكەپ سوقتىرادى. سوندىقتان اۋىل شار­ۋا­شى­لىعىنا بولىنەتىن قارجىنى بارىنشا, ءتىپتى, مۇمكىندىك بولسا, ەكى ەسە ارتتىرۋ قا­جەت», دەدى.

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, بۇل سالانى سۋبسيديا­لاۋ­عا كەيىنگى بەس جىلدا 2 ترلن تەڭگە بولىنگەن. تەك 2023 جىلدىڭ وزىندە اگرو­ونەر­كاسىپتىك كەشەنگە باعىتتالعان سۋبسي­ديا­لار سوماسى 494,2 ملرد تەڭگەنى قۇ­رادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مەملەكەت تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعىنا كور­سە­تى­لىپ جاتقان قولداۋ از ەمەس, قار­جىسى دا جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. ال ەندى سول قارجىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, قاجەتتى سالاعا جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋ, قازىرگى ۋاقىتتا وتە ماڭىزدى. بولىنگەن قارجىنىڭ ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتپەۋى ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلدانۋعا ءتيىس. سۋبسيديا الۋ ارقىلى بايىپ, شەكارا اسىپ جاتقاندار دا, ءوندىرىستى دامىتۋدىڭ ورنىنا, ءوز تىرلىكتەرىن جوندەپ العاندار دا جوق ەمەس. سۋبسيدياعا عانا يەك ارتىپ, باسقا ينۆەستيتسيادان باس تارتىپ, باس اۋىرتقىسى كەلمەيتىندەر دە جەتەرلىك. شىن مانىندە قارجىنى قاجەتسىنىپ وتىر­عان شارۋالار سۋبسيديا ەمەس, تومەن پايىزبەن ۇزاق مەرزىمگە نەسيە بەرىلسە دەپ جاتادى. جالپى العاندا, بارلىق قارجىنى ورتالىقتان ءبولۋ, مينيسترلىك دەڭگەيىندە سۋبسيديا ءبولۋدىڭ ءتارتىبىن بەكىتۋ, سول ارقىلى ءبىر سالانى قولداپ, ەكىنشى سالانى قولداماۋ سياقتى مەملەكەتتىك شەكتەۋ تاسىلدەرىنەن بىرتىندەپ ارىلۋىمىز كەرەك.

گەرمانيا, فرانتسيا, اۋستراليا, نيدەرلاند سياقتى اۋىل شارۋاشىلىعى قارىش­تاپ دامىعان مەملەكەتتەردە اگرار­لىق سەكتورعا قاجەتتى دەڭگەيدە داتاتسيا بولىنەدى. ەلىمىز­دە مەملەكەتتىڭ قول­داۋىنسىز اۋىل دا, اۋىل­ شارۋا­شى­لىعى دا ءومىر سۇرە ال­مايدى. بىراق مەم­لە­كەتتىك قولداۋدى مەم­لە­كەتتىك شەك­­تەۋمەن شاتاستىرماۋ كەرەك. نارىق زا­­مانىندا اگرارلىق ءوندىرىستى ورتا­لىقتان وتىرىپ باسقارۋدىڭ ءوزى ءتيىم­سىز. سوندىقتان مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجىلاردى ءبولۋدىڭ قۇ­قى­عىن­ دا, جاۋاپكەرشىلىگىن دە جەر­گىلىكتى ورگاندارعا بەرۋ قاجەت. قاي وڭىر­دە نە ەگۋ كەرەك, قانشا ەگۋ كەرەك, قاي سالانى دا­مىتۋ كەرەكتىگىن جەرگىلىكتى باسشىلار مەن مامانداردان ارتىق كىم بىلەدى؟ ءتىپتى سۋبسيديا, ارزانداتىلعان نەسيە ءبولۋ­دىڭ ءتارتىبىن دە جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار بەكىت­سىن. سوندا عانا جۇيەلى جۇمىس بولادى, جاۋاپكەرشىلىك ارتادى.

بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعىنا بولىنە­تىن قارجى شاشىراڭقى, ءتۇرلى باعدار­لا­مالارعا ءبولىنىپ كەتكەن. بەرەكەسى جوق. ءار باعدارلاماسىنىڭ ءوز باعىتى, ءتار­تى­بى, تالابى بار, قاعازباستىلىق باسىم. شارۋالارعا تۇسىنىكسىز. وسى باعدار­لا­مالاردىڭ باسىن قوسىپ نەسيەنىڭ ءبىر-ەكى ءتۇرىن عانا قالدىرۋ كەرەك. ول نەسيە «اۋىل شارۋاشىلىعى نەسيەسى» دەپ اتالىپ, ارزانداتىلعان ۇزاق مەرزىمگە بەرىلسە بولدى. بارلىق جىرتىقتى بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن جابۋ مۇمكىن ەمەس. تاعى ءبىر ماسەلە – ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا قارجى سالماۋى. ولار دا مەملەكەتتىك سۋبسيدياعا باي­لانىپ قالعان.

اگرارلىق سەكتورعا ءبولىنىپ جاتقان قىرۋار قارجىنىڭ بارلىعىن ءبىر جەرگە شوعىرلاندىرىپ, وسى سالاداعى قار­جى ينستيتۋتتارىنىڭ باسىن بىرىك­تى­رىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قىزمەت ەتەتىن, فەر­مەر­لەردىڭ باسىن قوسىپ, اۋىل تۇرعىن­دا­رىنا جۇمىس ىستەيتىن «اگروبانك» قۇرۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى. گەرمانيا, پول­شا, رەسەي, وزبەكستان, ت.ب. اگرار­لىق سالاعا تاۋەل­دى مەملەكەتتەردە اۋىل شارۋا­شى­لى­عى بانكتەرى قالاي ءومىر ءسۇرىپ ءجۇر؟ رە­سەي­دەگى اگرارلىق سەكتوردىڭ ونىم­دى­لىگى 2 ەسە جوعارى بولىپ, ءونىم باعاسىنىڭ ەكى ەسە تومەن بولۋى دا سول بانكتەردىڭ ءبولىپ جاتقان قارجىسىنىڭ ارقاسى. سول ارقىلى رەسەيدىڭ قاي ءونىمى بولسىن ءبىزدىڭ ونىمدەردى دەمپينگ ارقىلى ءوتىمسىز ەتىپ جاتىر. سىرتقى نارىقتىڭ باسىم بولىگىن باسقالار باسىپ الدى. ءتىپتى كاسىپورىندار رەسەيدىڭ ازىق-ت ۇلىگىن الىپ, وتاندىق دەپ ساتا باستادى.

ەڭ ۇلكەن ماسەلە – اۋىل شارۋاشىلى­عىن­داعى ستاتيستيكانى رەتتەۋ. ءبولىنىپ جاتقان قاراجاتتىڭ تيىمدىلىگى ارتىپ, ناقتى ينديكاتورلارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن اگرارلىق سەكتورداعى كورسەتكىشتەر تۇگەل شىنايىلاندىرىلۋعا ءتيىس. مالدىڭ باسى, جەر كولەمى, الىناتىن ءونىم, ءونىمنىڭ ونىم­دىلىگى شىنايى ستاتيستيكامەن ناق­تى­لان­­باسا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تۇرا­لا­عا­نى تۇرالاعان. بولىنەتىن سۋبسيديا, نەسيە, ۇرىق, مينەرالدى تىنايتقىش, سۋ, بارلىق شىعىن مالدىڭ باسىنا, جەردىڭ كولەمىنە قاراي بولىنەدى. كوپ قارجى الۋ ءۇشىن, بولماسا رەيتينگتىڭ سوڭىنا ىلەسىپ, مال باسىن دا, جەر كولەمىن دە كوبەيتىپ, ارتىق اقشا الىپ جۇرگەندەر جوق ەمەس. سوندىقتان بيىل اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق كورسەتكىشىن رەۆيزيادان وتكىزىپ, ناقتىلاۋ قاجەت. 2024 جىلدىڭ كورسەتكىشى تومەن تۇسەر, بىراق الداعى جىلدارداعى كورسەتكىشتەر شىنايى بولادى.

مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن ىسكە اسى­رىلۋعا ءتيىس تاعى ءبىر ماسەلە – اۋىل شار­ۋا­شى­لىعى مەحانيزاتسياسىن جەتىلدىرۋ. ءبىز تسيفرلاندىرۋ, روبوتتەحنيكا تۋرالى كوپ ايتامىز. ال اگرارلىق سەكتوردا كوپ نارسە ادامنىڭ قولىمەن جاسالىناتىندىقتان, ونى مەحانيكالاندىرۋدىڭ ءوزى كەزەك كۇتتىر­مەيتىن نارسە. ءسوز باسىندا ايتتىق, تەح­نيكالاردىڭ 76%-ى ەسكىرگەن. ناق­تىراق ايتساق, تراكتورلاردىڭ – 80, كوم­باينداردىڭ – 72, ال جەر جىرتۋ, وڭدەۋ, ءدان سەبۋ اگريگاتتارىنىڭ 75 پا­يىزى توزعان. ال ەگىس وراعى كەزىندە ەسكى كومبايننىڭ ەسەبىنەن 30% ەگىستىڭ ونىم­دى­لىگىن جوعالتىپ ءجۇرمىز. تەحنيكانى جا­ڭار­تۋدىڭ ارقاسىندا استىقتىڭ ونىم­دى­لى­گىن گەكتارىنا قازىرگى 10 تسەنتنەردەن 13 تسەنت­نەرگە دەيىن كوتەرۋگە بولادى.

اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن جاڭارتۋ دەڭگەيىن جىلىنا 10%-عا جەت­كىزسەك, الداعى 6-7 جىلدا 60-70% جاڭار­تى­لۋعا ءتيىس. ولاي بولسا اۋىل­دار­داعى ورتالىقتاندىرىلعان, متس ۇلگىسىندەگى, سەرۆيستىك ورتالىقتار اشۋ تۋرالى دا ويلاناتىن ۋاقىت كەلدى. تەحنيكاسىز اۋىل­ شارۋا­­شىلىعىنىڭ بىردە-ءبىر سالاسى جۇمىس ىستەمەيدى, تەحنيكاسىز بىردە-ءبىر اگرو­تەحنولوگيا جۇزەگە اسپايدى. ەگىن, مال, سۋ شارۋاشىلىقتارىنىڭ بار­لى­عىن­دا­عى مەحانيزاتسياعا ونىمدىلىك تە, تابىس تا تىكەلەي بايلانىستى.

سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ – اگرار­لىق سەكتوردىڭ نەگىزگى وزەگى جانە بولا­شاعى. الەمدەگىدەي ەلىمىزدە دە سۋ تاپشىلىعى جىلدان-جىلعا سەزىلىپ كەلەدى. بىلتىرعى جىل سۋ تاپشىلىعى ەلدىڭ جاعدايىنا قالاي اسەر ەتەتىنىن كورسەتتى. سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمسىز پايدالانۋ, سۋدى كوپ قاجەتسىنەتىن ەسكىرگەن وندىرىستىك تەح­­نو­لوگيالاردى قولدانۋ, كانالدار ار­قىلى اعاتىن سۋ شىعىنىنىڭ جوعارى دەڭگەيى, سۋدى ەسەپكە الۋ جۇيەلەرىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى سالدارىنان سۋارمالى ەگىن­شى­لىكتىڭ الەۋەتى تولىق كولەمدە پايدالانىلمايدى. بالانستاعى 2,2 ملن گەكتار سۋارمالى جەرلەردىڭ ءىس جۇزىندە 1,5 ملن گەكتارى عانا يگەرىلگەن, ال سۋ ۇنەمدەۋ تەحنو­لوگيالارى 312 مىڭ گەكتار جەرگە عانا ەنگىزىلگەن.

مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, 2023 جىلى ەل اۋماعىنداعى وزەندەر اعىندىسى 1960 جىلمەن سالىستىرعاندا, 12,5 كم3-كە ازايعان. ونىڭ 72%-ى – جەرگىلىكتى, ال 28%-ى ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ ۇلەسىنە تيە­سى­لى. جەرگىلىكتى وزەندەر اعىندىسىنىڭ قىسقارۋى «بالقاش – الاكول» جانە «تو­بىل – تورعاي»-دان باسقا بارلىق باسسەيندەردە بولدى. ياعني ءبىز الداعى ۋاقىتتا بار سۋدى ۇنەمدى پايدالانۋدىڭ ءتۇرلى ءتاسىلىن قولدانا وتىرىپ, حالىقتىڭ تۇرمىس-تىر­شىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن جولداردى قاراستىرۋىمىز كەرەك. ەلىمىزدىڭ ترانس­شەكارالىق وزەندەرگە تاۋەلدىلىگى مەم­لە­­كەتتىك ورگاندارعا قوسىمشا مىندەت ارتا­دى. زاڭنامالارىمىز دا سوعان لايىق بولۋعا ءتيىس.

بۇگىنگى كۇننىڭ نەگىزگى تالابى – سۋ شار­ۋا­شىلىعى مەن سۋ شارۋاشىلىعى قۇرى­لىستارىن دامىتۋدى جاقسارتۋ, ەكونوميكالىق ءتيىمدى تاريفتىك ساياساتتى ازىرلەۋ, مينەرالدىق-شيكىزات بازاسىن دامىتۋعا جانە گيدرو-گەولوگيالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە كوڭىل ءبولۋ.

قولدانىستاعى سۋ كودەكسىندە سۋ ۇنەم­دەۋ, ۇنەمدى پايدالانۋدى ىنتالان­دى­رۋ تۋرالى ەشقانداي نورما جوق. سۋ پايدالانۋ ۇدەرىسىنىڭ بارلىق سەگمەنتى مەن كەزەڭىندە تەحنيكالىق, ەكونو­مي­كا­لىق ماسەلەلەر, سونداي-اق قۇقىق­تىق قاتىناستار, رەتتەۋ­شى­لىك باقىلاۋ جانە ولاردى شەشۋدى تالاپ ەتەتىن دامۋ ستراتەگيالارى مەن جوسپارلارىن قا­­لىپ­تاستىرۋدا كەمشىلىكتەر بار. سەكتورارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ناقتى زاڭ­­­نامالىق تەتىكتەرىنىڭ بولماۋى سۋدىڭ قاۋىپ-قاتەرلەرىن ازايتىپ, جۇيەلى ءىس-شارا­­لاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى.

ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت جاڭا سۋ كودەكسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان جاڭا كودەكستىڭ جوباسىن ازىرلەپ, پارلامەنتكە ەنگىزدى. بۇگىندە اتالعان كودەكس جوباسى ماجىلىستە قارالىپ جاتىر. سۋ كودەكسى جوباسىن ازىر­لەۋدىڭ ماقساتى سۋ قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋ, بولاشاق ۇرپاقتىڭ مۇددەسى ءۇشىن بىرىڭعاي مەم­لە­كەت­تىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋدىڭ قۇقىق­تىق نە­گىزدەرى مەن تەتىكتەرىن جەتىل­دىرۋ بولاتىنى انىق.

پارلامەنت سەناتى ەلىمىزدىڭ اگرار­لىق سالاسى مەن سۋ شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى, پرەزيدەنت تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. قازىر اگرارلىق سالاعا قاتىستى زاڭ­دار­دىڭ ءبىرازىنا رەۆيزيا جاسالىپ, دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن جاڭا زاڭ جوبالارى دايىندالىپ جاتىر. كەيىنگى ءبىر جىلدىڭ كولەمىندە سەناتتىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى قورعاۋ, اۋىل-اۋماق­تار­دى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ پروبلەمالارىن تالقىلاۋعا ارنالعان 7 كەزدەسۋ مەن دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزىپ, الماتى, جەتىسۋ, شىعىس قازاقستان, باتىس قازاقستان وبلىس­تارىندا كومي­تەتتىڭ كەڭەيتىلگەن كوشپەلى وتىرىس­تارى ۇيىمداستىرىلدى.

قىزىلوردا وبلىسىندا وبلىستىق, اۋداندىق, قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىمەن, سۋ ماماندارىمەن كەزدەسىپ, سۋ نىساندارىن ارالاپ, كوشپەلى وتىرىستا ءتيىستى ۇسىنىستار قابىلداندى. كوميتەت دەپۋتاتتارى وڭىرلەرگە شىعىپ, تۇرعىندارمەن 62 كەزدەسۋ وتكىزىپ, ۇكىمەت باسشىسىنا 19 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.

اۋىل شارۋاشىلىعى, ونىڭ قازىرگى جاعدايى مەن كەلەشەگى كىمدى دە بولسا تولعاندىرماي قويمايدى. سوندىقتان دا وسى سالاعا جاناشىر بارلىق ازامات پەن قىزمەتكەر, ۇكىمەتتىك جانە جەرگىلىكتى باسقارۋشى ورگان مەن وكىلەتتى ورگان پرە­زيدەنت ايتقان اگرارلىق سالاداعى پروب­لەمالاردى جۇيەلى تۇردە شەشۋدە ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارا وتىرىپ, جۇمىلا جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس.

ءالي بەكتاەۆ,

پارلامەنت سەناتى اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى