بۇگىندە مۇراپ – ەسكەرۋسىز ماماندىقتاردىڭ ءبىرى. مۇراپ ءسوزىنىڭ تۇبىنە ۇڭىلسەك, ول – ەگىس سۋارۋعا باسشىلىق ەتەتىن توعان باسى, سۋدى ەگىستىككە بولەتىن ارىق, اتىز, توعاندى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن مامان. عىلىمي تىلدە ايتقاندا – ينجەنەر-گيدروتەحنيك.
بۇرىندارى بۇل ماماندىق يەلەرى تاڭ اتقاننان كۇن باتقانعا دەيىن كانالداردى جاعالاپ ءجۇرىپ, شارۋانىڭ ەگىستىك القابىنا سۋدىڭ كەدەرگىسىز بارۋىن, ەلدى مەكەننىڭ توپان سۋدان امان بولۋىن, توعاندارداعى سۋ مولشەرىن قالىپتا ۇستاپ تۇرۋىن قاداعالايتىن.
بۇگىندە, تەحنولوگيا مەن تەحنيكا دامىعان زاماندا بۇل ماماندارعا ارتىلار جۇك جەڭىل ەمەس. قازىرگى مامان سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە, قاجەتتىلىكتەردى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن سۋدىڭ از مولشەرىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قولدا بار سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋعا, گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى سالۋ جانە توزۋ ماسەلەسىن شەشۋگە, وزەن-كولدەردىڭ ەكوجۇيەسىن ساقتاۋعا قابىلەتتى بولۋى كەرەك. ال بىزدە تالاپقا ساي ماماندار بار ما؟
گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى جوبالاۋ جانە پايدالانۋ بويىنشا سالالىق مامانداردىڭ تاپشىلىعى مەن ولاردىڭ ساپاسى تۋرالى ايتىلىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبىر سەبەبى – سۋ ماماندارى مارتەبەسىنىڭ جوقتىعى. اتقاراتىن جۇمىسى كوپ, جالاقىسى تومەن. جاس ماماننىڭ جالاقىسى 100 مىڭعا جەتپەيدى. جالپى, بۇل سالادا قوردالانعان ماسەلە كوپ.
پرەزيدەنتتىڭ ءار جولداۋىنا ارقاۋ بولعان سۋ ماسەلەسىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە كوتەرىلۋى ءبىراز ءمان-جايدى اڭعارتتى. بىرقاتار ماسەلە شەشىمىن تابا باستادى. سۋ ماسەلەسىمەن اينالىساتىن جاڭا مينيسترلىك قۇرىلدى, ماماندار دايارلايتىن بازالىق جوعارى وقۋ ورنى انىقتالدى, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ 2024–2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى قابىلداندى, سۋ كودەكسى جەتىلدىرىلىپ, تالقىلاۋعا ۇسىنىلدى. سالانى دامىتۋدىڭ كەشەندى جول كارتالارى ازىرلەندى, شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ جۇمىستارى دا جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – مينيسترلىكتىڭ تاراز قالاسىندا سۋ سالاسى بويىنشا مامانداندىرىلعان جوعارى وقۋ ورنىن قۇرۋ باستاماسى. بۇل – دۇرىس شەشىم ءارى باتىل قادام. ءيا, بۇل جوعارى وقۋ ورنىن وداققا تانىمال بۇرىنعى جامبىل گيدرومەليوراتيۆتىك-قۇرىلىس ينستيتۋتىنىڭ مۇراگەرى رەتىندە م.ح.دۋلاتي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرامىنداعى سۋ شارۋاشىلىعى جانە تابيعاتقا ۇيلەستىرۋ ينستيتۋتىنىڭ بازاسىندا قۇرۋ ءتيىمدى بولماق. ينستيتۋتتىڭ وقۋ عيماراتتارى, جاتاقحانالارى, سۋ سالاسىنا بەيىمدەلگەن زەرتحانالارى, سپورت كەشەندەرى قارجى كوزدەرىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تاراز قالاسىندا ورنالاسقان قازاق سۋ شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن اراداعى ىنتىماقتاستىق وڭ اسەرىن تيگىزەدى.
بۇگىنگى كۇنى سۋ شارۋاشىلىعى جانە تابيعاتقا ۇيلەستىرۋ ينستيتۋتى سۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى, قۇرىلىس, جەرگە ورنالاستىرۋ, ەكولوگيا, ەنەرگەتيكا سياقتى سالالارعا 29 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا باكالاۆرلار مەن ماگيسترانتتاردى دايارلايدى. جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى سۋ باعىتى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىن ۇسىنۋ ءۇشىن تاشكەنت يرريگاتسيا ينجەنەرلەرى جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيكالاندىرۋ ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىمەن قوس ديپلومدىق ءتورت ءبىلىم باعدارلاماسى ازىرلەندى. ول بيىلعى وقۋ جىلىنان قولعا الىندى.
«مەليوراتسيا جانە سۋارمالى ەگىنشىلىك», «گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس جانە قۇرىلىمدار» باعىتتارىندا دوكتورانتتار دايارلانىپ جاتىر. سونداي-اق عىلىمي دارەجەسى بار جاس عالىمداردى دايارلاۋ ماقساتىندا «سۋ شارۋاشىلىعى», «سۋ رەسۋرستارى جانە سۋدى پايدالانۋ» باعىتتارى بويىنشا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستەر اشىلدى.
ستۋدەنتتەرىمىز گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ بارلىق ءتۇرى بار. سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنىڭ ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمدارىندا وندىرىستىك پراكتيكادان ءوتىپ, وسى مەكەمەلەردە جۇمىسقا تۇرۋ مۇمكىندىگىنە تولىق يە.
ينستيتۋتتا «Erasmus+» باعدارلاماسى بويىنشا «كليماتتىڭ وزگەرۋىنە توزىمدىلىكتى ارتتىرۋ جانە ورنىقتى دامۋدى, بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ ماقساتىندا ورتالىق ازيانىڭ سۋ سەكتورى ءۇشىن ادامي الەۋەتتى دامىتۋ» تاقىرىبىنداعى جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
سالاداعى پروبلەمالاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا الداعى ۋاقىتتا «مەليوراتيۆتىك جۇمىستاردى مەحانيكالاندىرۋ», «گيدروەنەرگەتيكا», «سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ ەكونوميكاسى», «سۋ ديپلوماتياسى» سياقتى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر.
جامبىل وبلىسىنىڭ وزىندە سۋ سالاسىندا اتقارىلاتىن شارۋالار از ەمەس. وبلىستا سۋارمالى جەرلەردىڭ جالپى الاڭىن 179,2 مىڭ گا-عا دەيىن جەتكىزۋ, 31 مىڭ گا سۋارمالى جەردى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا التى جاڭا سۋ قويماسىن سالۋ, قولدانىستاعى 4 سۋقويمانى (تاسوتكەل, ىنتالى, تەرىس-اششىبۇلاق, قاراقوڭىز) قايتا جاڭعىرتۋ, 2025 جىلعا دەيىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن جاڭا ءۇش سۋ قويماسىن (ىرعايتى – 15,2 ملن تەكشە مەتر, قالعۇتتى – 14,6 ملن تەكشە مەتر, اقمولا – 11,1 ملن تەكشە مەتر) جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ءۇش سۋقويما سالۋ كوزدەلگەن (انداس-1, انداس-2, انداس-3).
مىنە, سۋ سالاسى بويىنشا ءبىزدىڭ ايماقتىڭ وزىندە عانا اتقارىلاتىن شارۋالار ماماندارعا دەگەن سۇرانىستى ارتتىرا تۇسپەك.
جاڭادان قۇرىلاتىن جوعارى وقۋ ورنىن قۇرۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى – كادر تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋ. سوندىقتان ءبىز باتىل قادام جاساۋىمىز قاجەت. سۋ ماماندارى قازىرگى تاڭدا 10 جوعارى وقۋ ورنىندا دايارلانادى, وسى مامانداردى شوعىرلاندىرىپ, ستۋدەنتتەردى تەك بازالىق وقۋ ورنىندا ءبىر جەردەن وقىتۋدى جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. سالاداعى عالىمدارعا جاعداي جاساپ, جوعارى جالاقى تاعايىنداۋ قاجەت. سونداي-اق مەملەكەت سۋ پروبلەمالارى بويىنشا تەحنوپاركتەر مەن زاماناۋي زەرتحانالاردى اشۋعا قولداۋ جاساۋى قاجەت. بۇل دايارلاناتىن مامانداردىڭ ساپاسىنا, پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا وڭ وزگەرىستەر اكەلەدى.
سۋ باعىتىندا وقيتىن ستۋدەنتتەرگە ەرەكشە مارتەبە بەرىپ, شاكىرتاقىسىن كوتەرىپ, ولاردى جۇمىسپەن قامتۋ جاعىن دا ەسكەرگەن ءجون. سوندا عانا مەملەكەت تاراپىنان بەرىلگەن ءبىلىم گرانتتارىن تولىق يگەرۋگە مۇمكىندىك بولادى. قازىرگى كەزدە ول 30 پايىز شاماسىندا عانا يگەرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار كاسىپورىندار ماقساتتى جولدامامەن ماماندار دايارلاۋدى قولعا الۋى قاجەت. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سۋ سالاسىنىڭ تۇلەكتەرىن تارتۋىمىز كەرەك.
مامانداردى الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋدى كەپىلدەندىرۋ, بىلىكتىلىكتەرىن جۇيەلى ارتتىرۋ, جالاقىنى كوتەرۋ, سالا ەڭبەككەرلەرىن ناسيحاتتاۋ ارقىلى عانا مۇراپ مارتەبەسىن جاقسارتا الامىز.
بىزگە جۇيەلى ويلاۋ مەن تالداۋدى, IT تەحنولوگيالاردى مەڭگەرگەن, سۋ رەسۋرستارى مەن ولاردى باسقارۋ سالاسىن تۇسىنەتىن بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋ – ماڭىزدى قاجەتتىلىك. سۋدىڭ تاپشىلىعى ەكولوگيالىق داعدارىسقا اكەلەتىندىكتەن, ءبىز ينجەنەر-گيدروتەحنيكتەر عانا ەمەس, اقابا سۋلاردى تازارتۋ ءۇشىن ينجەنەر-حيميكتەر مەن ەكولوگتەر, بىلىكتى بيولوگتەر قاجەت بولاتىنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك.
سوندىقتان دا ارنايى مامانداندىرىلعان جوعارى وقۋ ورنىن قۇرۋ, وندا اتالعان مامان يەلەرىن دايارلاۋ – زامان تالابى.
كەنجەعالي شيلىبەك,
م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتى سۋ شارۋاشىلىعى جانە تابيعاتقا ۇيلەستىرۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاراز قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى