ەتىكشى سەيىتقالي

ۇلگەن-كىشىگە, ايەلدەر مەن جاسوسپىرىمدەرگە تىككەن قونىشتى, قونىشسىز باتىڭكە, ءماسى, تاعى باسقا ءتۇر-ءتۇرلى قىستا دا, جازدا دا كيەتىن اياقكيىمدەر تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ تالعامىنا ساي ۇيلەسىمدى تىگىلەدى. فابريكادان شىققانداي, تىپتەن ودان ارتىق دۇنيە دەۋگە دە بولادى. كاسىبي ماماندىققا قالاي قول جەتكىزدىڭ, كىمنەن ۇيرەندىڭ دەگەن ساۋالىمىزعا سەيىتقالي شۋتانوۆ اڭگىمەنى ارىدەن باستادى.

«مەن تاسقالا اۋدانى, بۇرىنعى قازاقستاننىڭ 40 جىلدىعى كەڭشارى, قازىرگى اتامەكەن اۋىلىندا جىلقىشى قويشىعاليدىڭ وتباسىندا 1968 جىلى دۇنيە ەسىگىن اشتىم. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە اكەم وتباسىمەن, كومەكشىسى جۇماش جاقسىعۇلوۆ دەگەن اعايمەن بىرلەسىپ, 50 باس ساۋىن بيە ۇستاپ قىمىز اشىتقان. قىمىزدى جەرتولەدە كۇبىلەرگە اشىتىپ, سودان كەيىن ارناۋلى قىمىز تاسۋعا ارنالعان ماشينەمەن اۋدان ورتالىعىنا, اۋرۋحانالارعا, جازعى بالالار لاگەرىنە تاسيتىن. بيەلەردى مامان اعيبا, كومەكشىسى جۇماش اعايدىڭ جولداسى مارال اپايمەن ساۋدى. ول اكەسىنىڭ تەك جىلقى باعۋمەن عانا اينالىسپاي, باسقا دا قىرلارىن قىزىعا اڭگىمەلەيدى. اكەم ات دەسە, ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن. بايگەگە شاباتىن اتتاردى ءوزى تاڭداپ, جىل سايىن بايگە اتتارىن ءوزى جاراتىپ قوستى. ماقتانعانىم ەمەس, اعام تابىلدى, ىنىلەرىم ەرلان, وتەگەن مەن ءوزىم دە جىل سايىن توي-دۋماندا شاۋىپ, ۇنەمى ءبىرىنشى ورىن الىپ جۇردىك. بايگەدەن ءبىرىنشى كەلگەنىمە قۋانىپ, ىشىمدە ماقتانىش سەزىمى اسقاقتايتىن», دەيدى كەيىپكەرىمىز.

ونىڭ اكەسىنىڭ ءبىر ونەرى – سيىر تەرىسىن اشىعان ايرانعا يلەپ, بىرنەشە كۇن جىلى بولمەدە, توسەۋلى جاتقان كيىزدىڭ استىنا باستىرىپ, جۇنىنەن تازارتىپ, تىلىمدەپ, جۇگەن-نوقتا, تارالعى شىلبىر, قامشى ءورىپ, تاعى باسقا دا قۇرالدارىن ءوزى جاساعان ەكەن. مىنە, وسىدان ەتىكشى سەيىتقاليدىڭ قايدان شىققانىن اڭعارۋعا بولادى.

«مەن جاستايىمنان اكەمنىڭ قاسىندا وتىرىپ تەرى بىلعارىدان جاسالعان تاسپالاردى پىشاقپەن كەسىپ, ولشەپ, ات قۇرالدارىن جاساۋعا كومەكتەسەتىنمىن. سوڭىنان ءوزىم دە اتقا جۇگەن, جوقتا جاساۋدى ۇيرەنىپ, اكەمە كادىمگىدەي پايدامدى تيگىزىپ كومەكشى بولدىم. ول كەزدە ات قۇرالدارىن ساتۋ دەگەن اتىمەن جوق ەدى. 1986 جىلى ەكى جىل اسكەري بورىشىمدى وتەپ, ەلگە ورالعاننان كەيىن ورال قالاسىنداعى 24 ۋچيليششەسىنىڭ ەلەكتر مونتەرىن دايارلايتىن فاكۋلتەتىنە ءتۇستى. ونى تامامداعاننان سوڭ جۇمىس ىزدەپ ءجۇرىپ, اۋدان ورتالىعىنداعى تۇتىنۋشىلار وداعىنا تەرىدەن اتتىڭ قۇرال-جابدىقتارىن تىگەتىن مامان كەرەك ەكەنىن ەستىدىم. سوندا مەكەمە باسشىسىمەن جولىققانىمدا, ول ەتىك تىگەتىن ارميان جىگىتتەرىنىڭ قاسىنا كومەكشى ەتىپ جۇمىسقا الاتىنىن ايتتى. مەن كەلىسىم بەردىم. ءسويتىپ ەكى جىل ارتۋر جانە الاتجاندى دەگەن ەتىكشى جىگىتتەردىڭ قاسىندا جۇمىس ىستەپ, تاجىريبە جينادىم. ول جىگىتتەر كەڭەس وداعى تارار الدىندا ەلدەرىنە كەتتى. ەتىكشىلىك كاسىبىم سودان كەيىن باستالدى», دەيدى سەيىتقالي.

كەيىننەن ول اۋدان ورتالىعىنداعى پوشتا مەكەمەسىنەن ءبىر بولمەنى جالعا الىپ, كاسىبىن بارىنشا جولعا قويادى. بىراق جالعا العان بولمە كەلۋشىلەرگە دە, وزىمە دە تار بولىپتى. سول كەزدە ونىڭ وتىنىشىنە قۇلاق اسقان اۋدان اكىمى سانجار اليەۆ ورتالىقتان ىڭعايلى جەر قاراستىرىپ بەرىپتى. قارجى ماسەلەسى دە شەشىلگەن. 2 ملن تەڭگە قايتارىمسىز كومەك الىپتى. بۇعان 3 ملن تەڭگە نەسيەگە العان قاراجاتىن قوسىپ, ءۇش بولمەلى شەبەرحانا تۇرعىزىپ العان. سونداي-اق وسى قارجىعا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارىن, تىگىن ماشيناسىن ساتىپ العان.

«شەبەرلىگىمدى شىڭداۋ ءۇشىن قالاعا وقۋعا بارىپ, اياقكيىم تىگۋدىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەردىم. ابدەن تاجىريبەم تولىسقان سوڭ قاسىما ەكى جىگىت الىپ, ەڭبەككە باۋلاپ, قامقورلىعىما الدىم. جانىبەك دەگەن شاكىرتىمنىڭ قازىر ورال قالاسىندا جەكە شەبەرحاناسىن اشىپ, كاسىبىن دوڭگەلەتىپ وتىرعانىن ماقتانىش كورەمىن», دەيدى ەڭبەكقور جىگىت.

سەيىتقالي ەرەسەكتەردىڭ دە, بالالاردىڭ دا ۇزىن-قىسقا, قىسقى-جازعى, جىلى, جۇقا, بيىك, الاسا, وكشەلى ەتىكتەردى سانىنە كەلتىرىپ, ءار تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ قالاۋىنا قاراي تىگىپ بەرەدى. مۇنىسىنا كوپشىلىك ءدان ريزا. ءاربىر تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ تالعامى ءارتۇرلى. ول تەك جەكە ادامدارعا ەمەس, بيشىلەر توبىنا, باسقا دا ءىس-شارالارعا ارناپ, ءسانىن كەلتىرىپ, جاڭا ۇلگىمەن اياقكيىمدەر تىگەدى. جۇگەن جاساپ, قامشى ورگەن سەيىتقاليدىڭ ەتىكشىلىك كاسىبى وسىلاي باستالعان. ەڭبەگىم حالىقتىڭ يگىلىگىنە اسىپ جاتسا, ودان ارتىق مەن ءۇشىن قۋانىش تا, باقىت تا جوق دەيدى ءوزى.

بيسەنباي وتەگەن,

اۋداندىق قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەسى, زەينەتكەر

باتىس قازاقستان وبلىسى,

تاسقالا اۋدانى,

تاسقالا اۋىلى