مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنەم دەۋشىلەرگە جاڭا مۇمكىندىك تۋادى. جاقىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى مەموراندۋمعا قول قويدى. ىنتىماقتاستىق اياسىندا قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ مەن ديالوگ قۇرۋ الاڭدارى ۇيىمداستىرىلىپ, اقپاراتتىق جوبالار ىسكە اسىرىلادى.
ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا وتكەن باسقوسۋدا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قوعامداعى ءرولى مەن ونى كۇشەيتۋ جولىنداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر تالقىلاندى. جيىنعا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قحا حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى مارات ءازىلحانوۆ, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى راۋان كەنجەحان ۇلى, سەنات دەپۋتاتتارى نۇرتورە ءجۇسىپ, گەننادي شيپوۆسكيح, ءماجىلىس دەپۋتاتى ناتاليا دەمەنتەۆا, اكادەميك شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى, قحا مۇشەسى, ىلەسپە اۋدارماشى كامال الپەيىسوۆا, «ورىس, سلاۆيان جانە كازاك» ەمب توراعاسى ۆلاديمير بوجكو, «قازاقستان ۋكرايندارى راداسى» ەمب توراعاسى يۋري تيموششەنكو, «استاناداعى وزبەك ەتنومادەني ورتالىعى» توراعاسى شەرزود پۋلاتوۆ, «اسسامبلەيا جاستارى» رقب توراعاسى تيمۋر جۇمىرباەۆ, «Qazaqstan» تەلەارناسىنىڭ تەلەجۇرگىزۋشىسى اللا گاۆرينا قاتىستى.
– مەملەكەتتىك ءتىل مەن ەگەمەندىك – ەگىز ۇعىم, ال ءتىل – ۇلتتىق سانانىڭ وزەگى. اسسامبلەيانىڭ كوپتەگەن مۇشەسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرگەنى, ولاردىڭ اراسىندا تانىمال قوعام قايراتكەرلەرى مەن دەپۋتاتتار بار, اسىرەسە, جاستاردىڭ كوپ ەكەنى قۋانتادى. بۇل – اسسامبلەيانىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ىلگەرىلەتۋ جانە ونىڭ مارتەبەسىن نىعايتۋ جونىندەگى كۇندەلىكتى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى. مەنىڭشە, قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتى ولاردىڭ ءومىر سالتىنا اينالسا, مەملەكەتتىك ءتىلدى ولار ءوز تىلىندەي قاستەرلەيدى. ءبىز بارلىق جۇمىسىمىزدا وسى قاعيدانى ۇستانامىز. بىرىنشىدەن, ءاربىر وتانداسىمىز ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى تولىق مەڭگەرۋگە ءتيىس. ەكىنشىدەن, قىسقا مەرزىمدە قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە جاعداي جاسايمىز. ماسەلەن, «مىڭ بالا» رەسپۋبليكالىق مادەني-اعارتۋ جوباسىنىڭ ءوزى ءبىر توبە. جىل سايىن 300-گە جۋىق جاستى قامتيدى. باعدارلاما اياسىندا ء«تىل مەكتەبى», «اسىل ءسوز», «Sende bir kirpish ءdúnىege...», ء«تيىمدى تىلدىك ورتا», ء«Ózىm týraly» سىندى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى. مۇنداعى ءبىزدىڭ كوزدەگەن مەجەمىز – مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋ ارقىلى وتاندىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋ, قوعامدىق كەلىسىم مەن ەل بىرلىگىن نىعايتۋ, – دەدى مارات ءازىلحانوۆ.
وتىرىسقا قاتىسۋشىلار مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن بالالارعا ارنالعان انيماتسيالىق تۋىندىلار شىعارۋدىڭ, كوپشىلىككە ارنالعان كينو ونىمدەرى مەن عىلىمي-تانىمدىق ادەبيەتتەر قورىن مولايتۋدىڭ, الەۋمەتتىك جەلىلەردە اعارتۋشىلىق باعىتتاعى ارنالار اشۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى.
– قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە ەلىمىزدەگى ءتۇرلى ۇلتتاردى بىرىكتىرەتىن ۇلكەن مۇمكىندىگى بار. وسىدان ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆپەن كەزدەسۋدە مەملەكەتتىك ءتىلدى نىعايتۋ ىسىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادىق. پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, ەڭ الدىمەن, قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىس اياسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان پراكتيكالىق جۇمىستارعا باسىمدىق بەرگەن ءجون. ونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى, تەحنولوگياداعى جانە مەديا سالاسىنداعى قازاقشا كونتەنت پەن تسيفرلىق ونىمدەردى ازىرلەۋگە ايرىقشا ءمان بەرۋ قاجەت. سونداي-اق ءبىزدى مەملەكەتتىك ءتىلدى عىلىم مەن تەحنيكا تىلىنە اينالدىرۋ باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزۋگە شاقىردى. الداعى ۋاقىتتا «قازاق ءتىلى» قوعامى ايماقتار بويىنشا ءتىل-ادەبيەت ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ فورۋمدارىن وتكىزەمىز. باسقوسۋدا وڭىردەگى ۇلتتىق ونەردىڭ, ءتىلدىڭ ناسيحاتتالۋى, وقىتىلۋى اياسىنداعى پروبلەمالار ورتاعا سالىنىپ, جان-جاقتى تالقىلانادى. وقۋشىلار اراسىندا ءتۇرلى بايقاۋ ۇيىمداستىرامىز, وليمپيادا سانىن كوبەيتەمىز. ويتكەنى ءبىلىم وردالارىنداعى ءتىلدىڭ الەۋەتى ءبىر ىزگە قويىلماي, مەملەكەتتىك قىزمەت سەكىلدى بيىك مىنبەرلەردەگى ساپا وزگەرمەيدى. سوندىقتان جاڭاشا كوزقاراس, مۇمكىندىك, ادىستەمە قاجەت. الەمدىك تاجىريبەدە مادەني, گۋمانيتارلىق سيپاتتاعى ۇيىمدار ەنداۋمەنت قورلار ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. قوعام قىزمەتىن ودان ءارى جانداندىرۋ ءۇشىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن وسى تاجىريبەنى ەنگىزىپ جاتىرمىز. ايتا كەتەرلىگى, العاش بولىپ مەملەكەت باسشىسى ءوز اتىنان ۇلەسىن قوستى, – دەدى حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى راۋان كەنجەحان ۇلى.
جالپى, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتى بولىپ كەلەدى. وسى رەتتە سەنات دەپۋتاتى نۇرتورە ءجۇسىپ ءارتۇرلى الەۋمەتتىك توپتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە جاستاردىڭ اراسىندا ءتىل تازالىعىن ساقتاۋ ءۇشىن وقۋ جانە جازۋ ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا ارنالعان ءىس-شارالاردىڭ قاجەتتىلىگىنە ەرەكشە توقتالدى.
– ءتىل – وزىندىك جاندىق سيپاتى بار تۇراقتى دامۋشى. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ جاستار لەگى قازىر ء«ا», «ڭ» ءارپىن قۇرباندىققا شالىپ ءجۇر. كوپ جاعدايدا ونى «ا», «ن» ارپىمەن ايتادى, جازادى. ءار ءارىپتىڭ وزىندىك بوياۋ, ىرعاعى بار. قازىر جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءداۋىرى. سوندىقتان ونىڭ ميىنا جازىلاتىن قازاق ءتىلىنىڭ ماسەلەسىن جەدەل شەشىپ الۋىمىز كەرەك. ءار ۇلتتىڭ ءوزىنىڭ تىلدىك بوياۋىن ساقتايتىنداي تسيفرلىق قازان قالىپتاستىرۋ قاجەت. پلاتفورمالاردى قازاقشالاپ, ءتىل ۇيرەنۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن وتاندىق اقپاراتتىق جۇيەلەردى كوبەيتكەن دۇرىس, – دەدى ول.
ەلىمىزدى مەكەن ەتەتىن وزگە ەتنوس وكىلدەرى قازاق ءتىلىن قوسىمشا ۇيرەنۋ ءۇشىن اسسامبلەيا اياسىنداعى ورتالىقتارعا جۇگىنەدى. ياعني باس قوسۋ پلاتفورماسى بار. ەندى ونىڭ مازمۇنىن بايىتا ءتۇسۋ ءۇشىن ەكى جاق ۋاعدالاستىقتىڭ جاڭا دەڭگەيىنە قادام باستى. تاراپتار بۇل بىرلەسكەن جوبا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ بىرىكتىرۋشى الەۋەتىن كوتەرۋگە, قازاق ءتىلىنىڭ ەتنوسارالىق قاتىناس تىلىنە اينالۋىنا ودان ءارى ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
– مەموراندۋم اياسىندا بىزدە جوسپاردا كوپ ءىس-شارا بار. ارينە, ءبىرىنشى كەزەكتە – مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەرگەن ناقتى تاپسىرماسى. ياعني بولاشاقتا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ۇلتارالىق تىلگە اينالۋعا ءتيىس دەگەن باعىتتىڭ تۇجىرىمداماسىندا ناقتى قادامدار جاسايتىن بولامىز, – دەدى سەنات دەپۋتاتى گەننادي شيپوۆسكيح.
تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى ناتاليا دەمەنتەۆا ء«تىل – كەز كەلگەن ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىن, ەگەمەندىگىن قامتاماسىز ەتەتىن قۇرال» ەكەنىن باسا ايتتى.
– ءتىل ارقىلى حالىق داميدى. ءتىل بولماسا, ەل بولمايدى. وسىدان 15-20 جىل بۇرىن قازاق تىلىندە سويلەيتىن ءبىز سياقتى وزگە ەتنوس وكىلدەرى ساۋساقپەن سانارلىق ەدى. كۇننەن-كۇنگە, جىلدان-جىلعا وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قازاق تىلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى ارتىپ كەلەدى. ءبىز ءۇشىن بۇل – وتە قۋانارلىق جاعداي, – دەدى دەپۋتات.