ەلىمىزدە ەگدە جاستاعى جاندارعا ارنالعان «كۇمىس ۋنيۆەرسيتەت» جوباسى 2021 جىلدان باستاپ ىسكە استى. ول زاماناۋي IT-تەحنولوگيالاردى, شەت ءتىلىن, قۇقىقتىق جانە قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى, كاسىپ تۇرلەرىن ۇيرەتەدى. بۇگىندە بۇل باعدارلاما بويىنشا 32 ۋنيۆەرسيتەتتە 1500 ىزدەنۋشى ءتۇرلى باعىتتا ءبىلىم الادى. جاقىندا وقىتۋ باعدارلاماسى نەگىزىندە ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار قايتا بەكىتىلدى.
بۇل ەرەكشە مودەل فرانتسيا, انگليا, قىتاي جانە جاپونيا سياقتى ەلدەردە 60 جىلدان بەرى ءساتتى جۇزەگە اسقان. ەگدە جاستاعى ادامدارعا ەكىنشى ماماندىق الۋعا كومەكتەسەتىن حالىقارالىق قوزعالىسقا قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرى «lifelong learning» تۇجىرىمداماسى شەڭبەرىندە قوسىلعان. ياعني ءومىر بويى وقىتۋ دەگەن ماعىناعا سايادى. وتكىزىلەتىن كۋرستار ساندىق داعدىلار, شەت تىلدەرى, كاسىپكەرلىك, قۇقىق, مادەنيەت, ءدىن جانە فيزيكالىق بەلسەندىلىكتى قامتيتىن كوپتەگەن سالادان تۇرادى. 50 جاستان اسقاندار بەلسەندى ءومىر سالتىن ۇستانىپ, وزدەرىن جان-جاقتى دامىتادى. وسى جوبانىڭ وقىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا ادىستەمەلىك ۇسىنىم قايتا بەكىتىلدى. بەكىتىلگەن ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا جۇمىس جوسپارىن قالىپتاستىرىپ, كۇمىس ءبىلىم بەرۋ بويىنشا وقىتادى. اتالعان باستامانى بارلىق رەكتور قولدادى. زەينەت جاسىنا جاقىنداعان جانە زەينەتتەگى جاندارعا دەمەۋ بەرىپ, قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ – يگى باستاماعا اينالىپ, جەمىسىن دە بەردى.
– قازىر وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا «كۇمىس ۋنيۆەرسيتەت» دەگەن جوبا بار. اتالعان جوبا بىلتىر ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە قوسىلدى. دەمەك ۋنيۆەرسيتەتتە زەينەت جاسىنا تاياعان جانە زەينەت جاسىنداعىلارعا ارنالعان ورتالىق اشىلدى. ول جەردە ومىردە ءتۇرلى جاعدايعا تاپ بولعان ەگدە جاستاعى ازاماتتارعا كومەك, قولداۋ ۇسىنىلادى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ العاشقى ميسسياسى – ءبىلىم بەرۋ, ەكىنشىسى – عىلىم جانە سوڭعىسى – ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك دامۋىنا ۇلەس قوسۋ. اتالعان ءىس-شارا ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءۇشىنشى ميسسياسىنا جاتادى, – دەگەن ەدى ساياسات نۇربەك استاناداعى ەلەكتروندىق كوممەرتسيا مەكتەبىنىڭ جۇمىس قورىتىندىسىنا ارنالعان ءىس-شارادا.
مىسالى, ق.ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى جاسى ەگدە تارتقان ازاماتتاردىڭ مۇمكىندىگىن اشۋعا بارىن سالىپ جاتىر. ولار ءبىرىنشى قادامدى «تىرشىلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ نەگىزدەرى», «قارجىلىق ساۋاتتىلىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ» باعدارلاماسىن جاساۋ مەن IT فاكۋلتەتى ىسكە قوسۋدان باستاعان. ال بولاشاقتا گەرونتوۆولونتەرلىك قىزمەتتى ءارتۇرلى سالالاردا جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەگدە ادامداردىڭ بويىنا قاجەتتى قابىلەتتەر مەن پراكتيكالىق داعدىلاردى قالىپتاستىرۋعا ارنالعان «كۇمىس زاماننىڭ ەرىكتىلەرى» اتتى فاكۋلتەت اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. وزگەشە فورماتتاعى ساباقتار اپتاسىنا 2 رەت وتكىزىلەدى. ءبىر ساباقتىڭ ۇزاقتىعى 1 اكادەميالىق ساعاتتى قۇرايدى. ءبىر وقۋ كۋرسىنىڭ ۇزاقتىعى 2 ايدان اسپايتىنى – قاتىسۋشىلارعا ىڭعايلى. ءتىپتى ساباق كەستەسى تىڭداۋشىلاردىڭ ءوتىنىش-تىلەكتەرىنە قاراي جاسالادى. كەيدە جوبا-جوسپارلار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باعىتتارى مەن الەۋەتتى تىڭداۋشىلاردىڭ سۇرانىسىنا قاراي تولىقتىرىلۋى مۇمكىن. كوبىنە تىڭداۋشىلار توبى 12 ادامنان اسپايدى. ساباقتار دارىستەر, سەمينارلار, ەكسكۋرسيالار, ترەنينگتەر تۇرىندە وتەدى. جاعدايعا بايلانىستى كۇندىزگى فورماتتا نەمەسە قاشىقتىقتان وقىتىلادى. ءبىر ەرەكشەلىگى – وقۋ اياقتالعاندا سەرتيفيكات بەرىلەدى.
– ءوزىمدى دامىتۋ ءۇشىن وسى جوباعا قاتىسىپ ءجۇرمىن. ءتۇرلى باعىتتاردىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنىپ, تانىمىمدى ءبىرشاما كەڭەيتتىم. شەتەلگە شىققاندا اعىلشىن تىلىنەن قينالعان ەدىم. قازىر ۇيرەنىپ قالدىم. وسى تۇرعىدا پايداسى ءتيىپ جاتىر. ودان باسقا پسيحولوگيامدى رەتتەپ, سپورتپەن اينالىسىپ, سەرگەك ءجۇرمىن. باسىندا تەك دەنەشىنىقتىرۋ ساباعىنا قاتىستىم. سوسىن تىگىن تىگۋگە قىزىعىپ, ونى دا ۇيرەندىم. قازىر ادەمى كيىمدەردى ءوزىم تىگە بەرەمىن, – دەيدى زەينەتكەر ءامينا مۇسابەكوۆا.
بۇل جوبانىڭ جالعاسى رەتىندە ەگدە جاستاعى جۇمىسسىزداردى جۇمىسپەن قامتۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. سونىڭ ارقاسىندا ولار جەكە كومەكشى, جاس ماماندار تالىمگەرى, الەۋمەتتىك قىزمەتكەر, الەۋمەتتىك جۇمىس بويىنشا كەڭەسشى بولىپ جۇمىسقا ورنالاسا الادى. ەسكە سالايىق, «كۇمىس جاس» جوباسى دا ىسكە قوسىلعان ەدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى مۇنى دامىتىپ, قاتىسۋشىلار اياسىن كەڭەيتتى.
– بۇعان دەيىن «كۇمىس جاس» جوباسى 60 جاستان اسقاندارعا قاراستىرىلعان. بيىلدان باستاپ ونى 50 جاسقا دەيىن تومەندەتتىك. ءسويتىپ, جوباعا قاتىسۋشىلار اياسى كەڭەيدى. جالپى, جۇمىسسىزداردىڭ دەنى – ۇيدە بالا كۇتىمىمەن وتىرىپ قالعان نەمەسە ءتۇرلى سەبەپتەرمەن ەڭبەك ەتۋ مۇمكىندىگى بولماعاندار. «كۇمىس جاس» جوباسىنىڭ ماقساتى – زەينەت جاسىنا جاقىنداعان جۇمىسسىز ازاماتتاردى قولداۋ. ءبىز ولارعا جەكە كومەكشى, الەۋمەتتىك قىزمەتكەر, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك بويىنشا نەمەسە ەڭبەكپەن قامتۋ ورتالىقتارىندا كونسۋلتانت بولۋدى ۇسىنامىز. الەۋمەتتىك سالا بويىنشا جۇمىسقا ورنالاستىرامىز, – دەگەن ەدى قازىرگى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆا.
مىسالى, بىلتىر 50 جاستان اسقان 15 166 ادام «كۇمىس جاس» جوباسى اياسىندا جۇمىسقا ورنالاستى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىرعى جوسپار بويىنشا جالپى 14 295 ادامدى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كەرەك ەدى. ساندار سويلەگەن دەرەككە قاراساق, جوسپار تولىقتاي ورىندالعان. جۇمىسقا ورنالاسقانداردىڭ ەڭ كوپ سانى تۇركىستان (2103 ادام), قىزىلوردا (1121 ادام), الماتى (1099 ادام), قاراعاندى (1092 ادام) جانە اقتوبە (1056 ادام) وبلىستارىندا تىركەلگەن. ايتپاقشى, جوبانى قارجىلاندىرۋ جۇيەسى بار. ەڭبەك موبيلدىلىگى ورتالىعى جۇمىس بەرۋشىنىڭ جۇمىسقا كىرگەندەرگە ەڭبەكاقى تولەۋگە جۇمساعان شىعىندارىنىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋگە سۋبسيديا بەرەدى. بىراق ءبارى جوبا شەڭبەرىندە بولۋى شارت. ەسكەرە كەتۋ كەرەك, بۇل جوباعا 50 جاستان اسقان جانە زەينەتكەرلىك جاسقا دەيىنگى جۇمىسسىز ازاماتتار عانا قاتىسادى. جوباعا قاتىسقىسى كەلەتىندەر مانساپ ورتالىعىنا ءوتىنىش بەرۋى قاجەت.
– جۇمىستىڭ ءبىرىنشى جىلىنداعى سۋبسيديالار مولشەرى جالاقى مولشەرىنىڭ 70 پايىزىن, جۇمىستىڭ ەكىنشى جىلىندا – 65 پايىزىن, جۇمىستىڭ ءۇشىنشى جىلىندا – 60 پايىزىن قۇرايدى. «كۇمىس جاس» جوباسىنا قاتىسۋ مەرزىمى اياقتالعاننان كەيىن جۇمىس بەرۋشى زەينەتكەرلىك جاسقا تولماعان ادامدى كەمىندە 1 جىل مەرزىمگە, سونداي-اق زەينەتالدى جاستاعى ادامدى زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋعا مىندەتتى, – دەپ حابارلادى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترىلىگى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اسقار نيازوۆ.
ءبىزدىڭ قوعامداعى ء«ۇشىنشى جاستاعى ۋنيۆەرسيتەت» نەمەسە «كۇمىس ۋنيۆەرسيتەتتەردى» جاڭاشىلدىقتىڭ جارشىسى دەيمىز. جاڭا ءبىلىم الىپ, داعدىلاردى يگەرگەن جۇرتشىلىق قوعامدىق ومىرگە بەلسەنە اتسالىسادى. بۇل ادامي كاپيتالدىڭ ساپاسىن بىرقالىپتا ۇستاۋعا كومەكتەسەدى.
جوعارىدا كەلتىرگەن «Lifelong learning» نەمەسە پوەتيكالىق تۇرعىدا ايتار بولساق ء«ومىر بويى وقىپ ءوتۋ» تۇجىرىمداماسى ادامعا عۇمىر بويى جاڭا ءبىلىم, كاسىبي جانە جەكە ماشىقتاردى قالىپتاستىراتىن ۇدەرىس. ۇزدىكسىز وقىتۋ تۇجىرىمداماسىن ەجەلگى فيلوسوفتار, ناقتىراق ايتساق, سوكرات دامىتتى. بىراق ولار جۇمىرباستى پەندەنىڭ ءوزىن جانە الەمدى تانۋىنا كوبىرەك ءۇڭىلدى. نە دەسەك تە, ادام بالاسى دۇنيە ەسىگىن اشقاننان باستاپ ۇنەمى جاڭاشىلدىق ىزدەپ وتەتىنى انىق.