ۇنەمدەلگەن قاراجات ەكونوميكاعا باعىتتالادى

قاتاڭ شارا كىمدەرگە قولدانىلادى؟

وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەم­باەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2024-2025 جىلدارى 740 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 369 جايلى مەكتەپتى, وعان قوسا بيىل 217 مەكتەپتى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. قۇرىلىس بىرىڭعاي ستاندارت بو­يىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل رەتتە 163 مەكتەپ (44%) اۋىلدىق جەردە سالىنادى.

وقۋ نىساندارى زاماناۋي قۇرال­دارمەن جابدىقتالماق. باستاۋىش جانە جوعارى سىنىپتار ءۇشىن وقۋ كابينەتى, سانيتارلىق تورابى جانە سپورت زالى بار جەكە بلوكتار قاراستىرىلعان.

مەكتەپتەردە زاماناۋي تەحنيكا­لىق قۇرالداردى ەنگىزۋ جانە كۇزەتتى كۇشەيتۋ ەسەبىنەن جوعارى دەڭگەيدەگى قاۋىپسىزدىك شارالارىمەن قامتاماسىز ەتۋ تىڭعىلىقتى جوسپارلانعان. سونداي-اق وقۋشىلارعا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن وقۋ قۇرالدارى مەن كيىمدەردى ساقتاۋعا ارنالعان جەكە شكافتار دا قاراستىرىلىپ وتىر. وعان قوسا, جايلى مەكتەپتەر ەرەكشە ءبىلىم الۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالار ءۇشىن كەدەرگىسىز ورتا بولادى.

مينيستر «اتامەكەن» ۇكپ مەن سالا­لىق قاۋىمداستىق وكىلدەرىنىڭ ۇسى­نىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, وتاندىق وندىرۋ­­شىلەردى قولداۋدا قوسىم­شا شارالار قابىلدانعانىن ايتتى. ماسە­لەن, جيھاز ونىمدەرىن تەك «سامۇرىق-قازىنا» جانە «اتامەكەن» تىزىمىن­دەگى وتاندىق كومپانيا­لاردان ساتىپ الۋ كوزدەلگەن. بۇدان باسقا وتان­دىق ون­دىرىستەگى قۇرىلىس ماتەريالدارىن قول­دانۋعا ناقتى تالاپتار ەنگىزىلدى.

وڭىرلەردە مەكتەپ سالۋ تۋرالى تۇركى­س­تان وبلىسىنىڭ اكىمى دارحان ساتى­بالدى مەن الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ بايانداما جاسادى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتقان «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىنىڭ ەل ءۇشىن ماڭىزى زور. سونىڭ ارقاسىندا ءۇش اۋىسىممەن وقىتاتىن جانە اپاتتى مەكتەپتەردىڭ ماسەلەلەرى شەشىلۋگە ءتيىس. جالپى, سالىنىپ جاتقان مەكتەپتەردىڭ سانى ءار ءوڭىردىڭ قاجەتتىلىگىن جانە ونىڭ دەموگرافيالىق احۋالىن ەسكەرە وتىرىپ انىقتالادى.

«بۇل مەكتەپتەردىڭ بارلىعى جاڭا مەكتەپكە اسا مۇقتاج وڭىرلەردە سالىنۋى قاجەت. ونىڭ ۇستىنە, اتىنا زاتى ساي, جايلى مەكتەپتىڭ وقۋشىلارعا ىڭعايلى ءارى ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيى جوعارى بولۋعا ءتيىس. ولار قاۋىپسىز جانە ساپالى ءبىلىم بەرۋ ورتاسىنا اينالۋى كەرەك», دەدى و.بەكتەنوۆ.

اتالعان مەكتەپتەر ءاۋ باستان تسيفرلىق كامەرالارمەن جابدىق­تالىپ, پوليتسيانىڭ جەدەل باسقارۋ ورتالىقتارىنا جالعانۋى ءتيىس ەكەنىن ەسكەرتتى. جاڭا, ينتەراكتيۆتى وقىتۋ ادىستەرىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جىل­دام­دىعى جوعارى ينتەرنەت جۇر­گىزىلۋى كەرەكتىگىن دە ەسكە سالدى.

«جايلى مەكتەپتەردى وقۋ ۇدەرىسىنە قاجەتتى زامانعا ساي جابدىقتارمەن جانە جيھازدارمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. بۇل مەكتەپتەردى وسكەلەڭ ۇرپاقتى, اسىرەسە شاعىن قالالار مەن اۋىلداردا وقۋشىلاردى باۋراپ الاتىن بىرەگەي ورتالىقتارعا اينالدىرۋ كەرەك. وندا سپورت سەكتسيالارى مەن شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەرى جۇمىس ىستەگەنى ابزال. بالا­لارعا قوسىمشا ءبىلىم الۋ ماقسا­تىن­دا فيلمدەر كورىپ, ينتەرنەتتەن قاجەتتى اقپارات ىزدەۋ, كىتاپحانادا دايىندالۋ مۇمكىندىگى بەرىلگەنى ءجون», دەدى ول.

ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋدا شيكى­لىكتەر دە بار. اتاپ ايتقاندا, مەم­لەكەت باسشىسى ۋچاسكەلەردى ءبولۋ جانە جوبالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋ قارقىنىن سىنعا العان ەدى. وسىعان وراي ۇكىمەت باسشىسى بارلىق ماسەلەنى قىسقا مەرزىمدە جويۋدى تاپسىردى.

«قۇرىلىس ماتەريالدارىن, جابدىق­تار مەن جيھازداردى ساتىپ الۋ ىسىنە بارىنشا وتاندىق وندىرۋشىلەردى تارتۋ قاجەت. جالپى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا فورماتتاعى مەكتەپتەر سالۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن بار كۇشىمىزدى جۇمىلدىرۋىمىز كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ۇكىمەت باسشىسى «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا 1 قىركۇيەككە دەيىن 98 مەكتەپتى, ال قالعان 119 مەكتەپتى جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرۋدى جۇكتەدى. «بەلگى­لەنگەن مەرزىمدەردىڭ بۇزىلۋىنا ەشقان­داي جول بەرۋگە بولمايدى. بۇل رەتتە جۇمىستىڭ ساپاسى اقساماۋعا ءتيىس» دەدى.

ءوڭىر اكىمدەرىنە 15 ناۋرىزعا دەيىن مەكتەپ قۇرىلىسىنا ارنالعان جەر ۋچاسكەلەرىن راسىمدەۋگە قاتىستى بارلىق ماسەلەنى شەشۋ كەرەكتىگى ايتىلدى.

«بيىل پايدالانۋعا بەرىلەتىن مەكتەپتەرگە باراتىن جولدار مەن ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ قۇرىلىسىن 1 تامىزعا دەيىن اياقتاۋ قاجەت. اشىلعاننان كەيىن بىردەن ناقتى جوسپارلى وقۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن سالىنىپ جاتقان مەكتەپتەردى الدىن الا پەداگوگ كادرلارمەن قامتاما­سىز ەتۋ كەرەك.  ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىن ماۋسىم ايىندا قايتا قارايمىز. ەگەر جۇمىس ءتاسىلى وزگەرمەسە, جاۋاپتى تۇلعالارعا وتە قاتاڭ شارالار قولدانىلاتىن بولادى», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن ۇكىمەت باسشىسى.

 

جۇمىسقا سەلقوس قاراۋعا بولمايدى

وتىرىستا قازىرگى سۋ تاسقىنىنىڭ جاعدايى, سونداي-اق كوكتەمگى ماۋسىمعا جانە ىقتيمال توتەنشە جاعدايلارعا دايىندىق شارالارى دا تالقىلاندى. توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى شىڭعىس ءارىنوۆ بۇگىندە رەسپۋبليكادا سۋ تاس­قى­نى جاعدايى تۇراقتى ەكەنىن ايتتى. بۇل رەتتە ۆەدومستۆو جەرگىلىكتى ات­قارۋ­شى ور­گان­دارمەن بىرگە سۋ تاسقىنى كەزە­ڭىنە دا­يىندىق بويىنشا قاجەتتى ءىس-شارا­لار كەشەنىن وتكىزگەن. «كوكتەم» رەس­پۋب­­ليكالىق كوماندالىق-شتاب­تىق وقۋ-جات­تىعۋ اياسىندا باسقارۋ ورگان­دارى­نىڭ دا­يىندىعى تەكسەرىلدى. حالىقتى قۇلاق­­تاندىرۋ پىسىقتالدى, زارداپ شەككەن ازا­مات­تاردى جيناۋ پۋنكتتەرى دايىندالدى.

پرەمەر-مينيستر بۇعان دەيىن سۋ تاسقىنىنا قارسى بارلىق ءىس-شارانى ساپالى ىسكە اسىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى بىرنەشە رەت تاپسىرما بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. الايدا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەر ءتيىستى شارالاردى تولىق كولەمدە قابىلداعان جوق. «سالدارىنان 218 ءىس-شارانىڭ 92-ءسى وسى ۋاقىتقا دەيىن ورىندالمادى. جۇمىسقا بۇلاي سەلقوس قاراۋعا بولمايدى. توتەنشە جاعدايلار مينيسترىنە جوسپارلانعان ءىس-شارالاردىڭ ورىندالماۋىنا جول بەرگەن ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ۇسىنىستار ەنگىزۋدى تاپسىرامىن», دەگەن و.بەكتەنوۆ جەكەلەگەن وڭىرلەردە قار شىعارۋعا ارنالعان قاراجات تەك ءىرى قالالار مەن وبلىس ورتالىقتارىنا بولىنەتىنىن ايتتى. اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە قار شىعارۋ جۇمىستارى نازاردان تىس قالىپ كەلەدى. ەلدى مەكەن كوشەلەرىن سۋ باسىپ قالۋ جانە جولداردى شايىپ كەتۋ فاكتىلەرى قازىردىڭ وزىندە تىركەلىپ وتىر. جالپى, 217 ەلدى مەكەندە تاسقىن قاۋپى ساقتالعان.

ء«بىرتالاي شارۋا نەگىزىنەن اكىمدىك­تەردىڭ ناقتى جۇمىسىنا بايلانىستى. ارىقتاردى, جاۋىن-شاشىن كارىزدەرىن تازارتۋ, ۋاقىتشا بوگەتتەر سالۋ جانە ەلدى مەكەندەردە توپىراق ۇيىندىلەرىمەن بەكىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى جىل سايىن «كوكتەم» رەسپۋبليكالىق كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋى اياسىندا سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە ازىرلىك بارىسىن تەكسەرەدى. بارلىق ءوڭىر سۋ تاسقىنىنا تولىق دايىنبىز دەپ باياندايدى. سايىپ كەلگەندە تۇرعىندار جانە سۋ باسقان عيماراتتار مەن ينفراقۇرىلىم زارداپ شەگەدى. ياعني, بۇل وقۋ-جاتتىعۋلار فورمالدى تۇردە وتكىزىلەتىنىن, ال دايىندىق قاعاز جۇزىندە عانا قالاتىنىن كورسەتەدى. ءبىز پارمەندى شارالار قابىلداۋىمىز قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

بۇل ورايدا و.بەكتەنوۆ تومەندەگى ماڭىزدى مىندەتتەردى جۇكتەدى:

حالىقتى سۋ تاسقىنى قاۋپى, سۋ باسۋ جانە ەۆاكۋاتسيالاۋ كەزىندەگى ءىس-قيمىل ەرەجەلەرى تۋرالى كەڭىنەن حاباردار ەتۋ جۇمىستارىن باستاۋ; حالىقپەن ناقتى كەرى بايلانىس ورناتىپ, ولاردىڭ كومەك تۋرالى وتىنىشتەرىن بىردەن قاراۋ; جولدار مەن كوپىرلەردىڭ جاعدايىنا تاۋلىك بويى مونيتورينگ جۇرگىزۋ.

وتاندىق ونىمگە تاپسىرىس ارتادى

ۇكىمەت وتىرىسىندا 9 اقپاندا وتكەن كەڭەستە پرەمەر-مينيستر بەرگەن تاپ­سىر­­مالاردىڭ ورىندالۋ بارىسى دا تالقىلاندى. وندا پرەمەر-ءمي­نيستر­دىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونومي­كا ءمينيسترى نۇرلان بايبازاروۆ بيۋدجەت شىعىستارىن وڭتايلاندىرۋ ماق­ساتىندا ءونىم­سىز پوزيتسيالاردى انىقتاۋ ءۇشىن قو­سىمشا تەكسەرىس جۇرگىزىل­گەنىن باياندا­دى. تەكسەرىس كەزىندە مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ اكىمشىلىك شىعىسىن قىسقار­تۋ (فورۋمدار مەن زەرتتەۋلەر, ءىسساپار­لار), اسا ماڭىزدى ەمەس جوبالار مەن ءىس-شارا­لاردى قايتا قاراۋ (اكىمشىلىك عيماراتتار سالۋ, جوندەۋ جۇمىستارى) ۇسىنىلادى.

وڭتايلاندىرۋعا 300 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات ۇسىنىلادى, ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن جانە ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سەكتورلارىن قار­جى­لاندىرۋعا باعىتتالادى. مينيستر پرەزي­دەنتتىڭ ەكونوميكانى كەشەندى ىرىق­­تاندىرۋ تۋرالى جارلىعىنىڭ جوبا­سى ازىرلەنگەنىن دە ايتتى. وندا ەكونو­ميكالىق ۇدەرىستەرگە مەملەكەتتىڭ ارالا­سۋىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ازايتۋ بويىن­شا جۇيەلى شارالار كوزدەلگەن. جار­لىق­تىڭ جوباسى ءۇش باعىتتى كوزدەيدى:

نارىقتىق باسەكەلەستىكتى دامىتۋ; ءتيىمدى جەكەشەلەندىرۋ; كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردى كەشەندى رەفورمالاۋ.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىن وڭتايلاندىرۋ بويىنشا ۇسىنىلىپ وتىرعان شارالار قولداۋ تاۋىپ جاتىر.

«ۇنەمدەلگەن قاراجاتتى وڭدى-سولدى شاشپاي, ەكونوميكالىق ءوسىمدى ىنتا­لاندىرۋعا باعىتتايمىز. بۇل جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك. 2025-2027 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىن قالىپتاستىرۋ كەزىندە وسى جۇمىستىڭ ناتيجەلەرىن ەسكەرۋ قاجەت», دەدى ول.

و.بەكتەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك رەتتەۋ تەڭگە­رىمدى بولىپ, نارىقتىڭ ءتيىمدى جۇمى­سىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە بارلىق قاتىسۋ­شىنىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا باعىتتالۋعا ءتيىس. «كاسىپكەرلىك سۋبەك­تىلەرى ەركىن باسەكە­گە تۇسەتىن نارىق قۇرعان دۇرىس. سون­داي-اق ۇلتتىق مۇد­دەلەر مەن قاۋىپسىز­دىكتى ەسكەرۋ ماڭىزدى», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى, وتىن-ەنەر­گەتي­كا كە­شەنى, كولىك, بايلانىس جانە وزگە دە تاۋار نارىعىنداعى نارىقتىق باسە­كە­لەس­تىكتى دامىتۋ شاراسىنا ەرەكشە نازار اۋدار­ۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. ول جۇ­مىس­كەرلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنان بىرىڭ­عاي تولەمگە قاتىستى ءادىسناما جانە تەحني­كالىق ماسەلەلەر بار ەكەنىن دە ەسكە سالدى.

«قارجى مينيسترلىگى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعا­رىش ونەركاسىبى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرى­مەن بىرگە بىرىڭعاي تولەمدى قول­دانۋ كريتەريلەرىن قايتا قاراپ, ەسەپتەۋ جانە تولەۋ مەحانيزمىن وڭايلاتۋى, قول­دانۋ اياسىن كەڭەيتۋى قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليار 14 اقپاندا 50 ءىرى ونەركاسىپ, كاسىپورىن مەن ۇلتتىق كومپانيا باسشىلارىمەن كەزدەسۋ وتكىزىلگەنىن ايتتى. ولارعا الداعى جىلدارى جاڭا وندىرىس­تەردى قۇرۋ, سونداي-اق جەرگىلىكتى تاۋار­لاردى, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋدى ايتارلىقتاي ارتتىرۋ بويىن­شا ناقتى مىندەتتەر قويىلدى. ERG كومپانياسى قا­زىردىڭ وزىندە ىستىق بريكەتتەلگەن تەمىر زاۋىتىن, «KazMinerals» جاڭا مىس بال­قىتۋ زاۋىتىن سالۋمەن اينالىسىپ جا­تىر. «قازفوسفات» پەن «قازازوت» جاڭا ون­دىرىستەر ەسەبىنەن تىڭايتقىشتار شىعارۋدى 2 ەسە ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. الماتى جانە قوستاناي وندىرىستىك الاڭدارىندا اۆتوكومپونەنتتەر ءوندىرىسى باستالادى.

بارلىق كاسىپورىن 16 ناۋرىزعا دەيىن كەلەسى كەزەڭگە جاڭا وندىرىستەردى قۇرۋ بويىنشا ورتا مەرزىمدى دامۋ جوسپارلارىن جانە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ونىمدەرىن ساتىپ الۋدى ارتتىرۋ جونىندە جاڭا باعدارلامالار ۇسىنادى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ پايىمداۋىنشا, ۇلتتىق ەكونوميكانى جەدەل دامىتۋدا بۇل باعىت وتە ماڭىزدى.

«بىزدە وتاندىق ونىمگە سۇرا­نىس­تى ارتتىرۋ ەسەبىنەن ايتارلىقتاي ءوسۋ رەزەرۆ­تەرى بار. كاسىپورىندارمەن جوسپارلى جانە بەلسەندى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە وتاندىق وندىرۋشىلەردى تاپسىرىستارمەن بارىنشا جۇكتەپ وتىرۋعا ءتيىسپىز», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن ولجاس بەكتەنوۆ.