ءاربىر ادال, زيالى ادام ءماندى دە ماعىنالى ءومىر ءسۇرىپ, قوعامعا لايىقتى ەڭبەك ءسىڭىرۋدى قالايدى. قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, جاڭاوزەن قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى مايلىباي وتەباي ۇلىن جۇرتشىلىق «مەن جۇرتىما قانداي جاقسىلىق ىستەپ ءجۇرمىن؟» دەپ, وزىنە قاتاڭ تالاپ قويا الاتىنى ءۇشىن قادىرلەيدى. وسىنداي ىزگىلىك پەن ىزەتتىلىكتى, ادامگەرشىلىك پەن كىسىلىكتى جانىنا سەرىك ەتكەن ابزال جانداردىڭ ارقاسىندا ەلدىڭ ۇلى كوش تۋرا جولدان تايماسى انىق.
ىلگەرىدە اۋىل قاريالارى «اكە اقىلى – بالاعا قىرىق جىل ازىق» دەۋشى ەدى. اكەسى وتەباي نايات ۇلى – بار سانالى عۇمىرىن ۇرپاق تاربيەسىنە ارناپ, ۇستازدىق ەتكەن, ەلتانۋدىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرگەن جان-تىن. ەلدەن جىراق تۇرىكمەن جەرىندە ۇزاق جىل ەڭبەك ەتىپ, ابىرويعا بولەندى. كەيىن اتامەكەنى – ماڭعىستاۋعا كوشىپ كەلىپ, اقتىق دەمى تاۋسىلعانعا دەيىن گاز وڭدەۋ زاۋىتىندا ىستەدى. باتىر اناسى مامىق توقتابايقىزى 10 بالانى ماپەلەپ ءوسىردى. ەكەۋى ءار بالاسىن باقىتتى وتاۋ قىلىپ, اياعىنان تىك تۇرعىزىپ, ەل قاتارىنا قوستى. ونەگەلى اتا-انادان تاراعان ۇرپاق – قازىر ءبىر رۋلى ەل. ءبارى – شەتىنەن باقىتىن ەڭبەكتەن تاپقان, وتە ەڭبەكقور جاندار. تۇڭعىشى مايلىباي, جارى ناۋشا ەكەۋى قازىر بىلىكتى ۇل-قىز وسىرگەن ەڭبەكقور اۋلەتتىڭ يەسى.
مايلىباي وتەباي ۇلى ايگىلى قازاق مەملەكەتتىك پوليتەحنيكا ينستيتۋتىنىڭ «مۇناي جانە گاز سكۆاجينالارىن بۇرعىلاۋ» ماماندىعىن ءبىتىرىپ, 1975 جىلى جۇمىسىن «ماڭعىستاۋمۇناي» وندىرىستىك بىرلەستىگى وزەن بۇرعىلاۋ باسقارماسىندا قاراپايىم بۇرعىشىنىڭ كومەكشىسىنەن باستادى. وسىندا ناسىپقالي ماراباەۆ سىندى اڭىز ديرەكتوردىڭ ەڭبەك مەكتەبىنەن ءوتتى.
ءوندىرىستىڭ داڭقى بيىك بولسا دا, قىزمەتى اۋىر. قانداي شارۋا جاساساڭ دا, تەمىردەن ءتۇيىن تۇيگەندەي كۇي كەشەسىڭ. ىجداعاتتى ەڭبەك, كوپ ءبىلىم كەرەك. قالت ەتكەن ءساتىڭ قاۋىپكە ۇرىندىرۋى مۇمكىن. تەوريانى تاجىريبەمەن ۇشتاستىرۋ – ءوندىرىستىڭ ماڭدايىنا جازىلعان بۇلجىماس زاڭ. ەڭبەك مەكتەبىنىڭ ەلەۋلى كەزەڭى تۋرالى كەيىپكەرىمىز: «ادام بالاسىنىڭ پەشەنەسىندەگى نەسىبە – ونىڭ ماڭداي تەرىنەن», دەيدى. مايلىباي وتەباي ۇلى قاراپايىم بۇرعىشىدان باستاپ, تسيتس-تە اعا تەحنولوگ, ريتس اۋىسىم باستىعى, ريتس باستىعىنىڭ ورىنباسارى, ريتس باستىعى, وزەن بۇرعىلاۋ باسقارماسى باستىعىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, ت.ب. دەڭگەيدى ادال ەڭبەگىمەن ءجۇرىپ ءوتتى. ول 1995–1997 جىلدارى «وزەنمۇنايگاز» وندىرىستىك بىرلەستىگى ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, 1996–2000 جىلدارى اقتاۋ قالاسىنداعى «ەكونوميكس» جشس باستىعىنىڭ ورىنباسارى, 2000–2004 جىلدارى «كرۋز» جشس اتقارۋشى ديرەكتورى, 2004–2011 جىلدارى وسى مەكەمەنىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى, 2011–2017 جىلدارى باس مامان, ەڭبەكتى قورعاۋ, قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى ءبولىمىنىڭ باستىعى قىزمەتىن اتقاردى. ۇزاق جىل جاڭاوزەن قالاسىنىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك الەۋەتىنىڭ نىعايۋىنا ۇلەس قوسىپ, 2017 جىلدىڭ ماۋسىمىندا زەينەتكە شىقتى. بىراق ءالى دە قوعام جۇمىسىنىڭ, ەلدىك ءىستىڭ ورتاسىندا.
1964 جىلى قوماقتى مۇناي قورى كەڭەس وداعىن ەلەڭ ەتكىزگەن وزەن كەن ورنىن دامىتۋدا مايلىباي وتەباي ۇلىنىڭ وزىندىك قولتاڭباسى بار. جاستىق قايراتىن, ازاماتتىق جىگەرىن, جيعان بىلىك-ءبىلىمىن تۋعان جەردەگى ءوندىرىستى تۇلەتۋگە ارنادى.
مۇناي سالاسىنىڭ ماقتانىشى, ەڭبەكتورىسى, ارداگەرى – 28 عىلىمي ەڭبەكتىڭ, 5 يننوۆاتسيالىق پاتەنتتىڭ, سونداي-اق جوعارى وقۋ ورنى ستۋدەنتتەرىنە ارنالعان قازاقشا «كۇردەلى جاعدايلاردا ۇڭعىلاردى بۇرعىلاۋ», «كۇردەلى جاعدايلاردا ۇڭعىلاردى بۇرعىلاۋ جانە اپاتتىق قۇرالدار», ورىسشا «گراۆينىە فيلترى بۋروۆىح سكۆاجين نا جيدكيە ي گازووبرازنىە پولەزنىە يسكوپاەمىە» اتتى وقۋلىقتاردىڭ, «ۆوسستانوۆلەنيە پرويزۆوديتەلنوستي نەفتيانىح سكۆاجين س پريمەنەنيەم نوۆىح تەحنولوگي» اتتى مونوگرافيانىڭ اۆتورى. اۋلەت پەن ەڭبەك ونەگەسى تۋرالى «وتەباي نايات ۇلى» اتتى كىتابىن دا جۇرتشىلىق جاقسى قابىلدادى.
مايلىباي وتەباي ۇلى جوعارى بىلىمنەن ءبىر ءسات تە قولىن ۇزگەن ەمەس. ول – ءار جىلدارى ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازۇتۋ مەن كاسپي قوعامدىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى. ەلىمىزدىڭ الماتى, اقتوبە, اكتاۋ, وسكەمەن, شەتەلدىڭ سوفيا, پراگا, ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, بىشكەك, وش, كيەۆ, دونەتسك, الۆەنا قالالارىندا وتكەن كونفەرەنتسيالاردا ماماندىعى بويىنشا بايانداما جاسادى. قازاقستان ءوندىرىسى تاجىريبەسىن ايتتى.
قوعامدىق جۇمىستىڭ يەن ورتاسىندا دەگەننەن شىعادى, ەكى دۇركىن پرەزيدەنت سايلاۋىندا سەنىمدى وكىل بولىپ, ق.ك.توقاەۆتىڭ ەل پرەزيدەنتى قىزمەتىنە كىرىسۋىنە ارنالعان سالتاناتتى ءىس-شاراعا مۇنايشى-عالىم رەتىندە قاتىستى.
مايلىباي وتەباي ۇلىنىڭ وي-ءورىسى, پايىم-پاراساتى, جادى مەن تۇيسىگى, زەرەكتىگى مەن سەزىمتالدىعى زامانداستارىن ارقاشان ءتانتى ەتەدى. ول قاي كەزدە دە, قانداي جاعدايدا دا تاربيە, ءتارتىپ, ادىلەتتىك, تۋرالىق, تالعامپازدىق قاعيداتتارىنان اۋىتقىپ كورگەن ەمەس.
ارينە, مۇنىڭ ءبارى تەك پەن تاربيەدەن. ول – شوتان باتىر سىندى ءباھادۇر بابالاردىڭ بۇگىنگە جەتكەن تۇياعى. ونىڭ ءون بويىنان دانالىق پەن باتىلدىق, اساۋلىق پەن اڭقاۋلىق, سەرىلىك پەن سەنگىشتىك, قاجىرلىق پەن قايىرىمدىلىق ەسىپ تۇرادى.
«اكە كورگەن وق جونار» دەگەندەي, ۇستاز, تالىمگەر وتەباي نايات ۇلىنىڭ يگى ىستەرى تۋرالى ەل اۋزىندا اڭگىمە كوپ. ونى اقىن قالامقاس ساتىبالدى مىنا ءبىراۋىز سوزگە سىيدىرعان ەكەن:
«كوكجال مىنەز, الاتاۋ – تاۋ ءمۇسىندى,
قايىرىمدى دەيدى ەل ءتۇر-ءتۇسىڭدى.
كورگەن جاندار اتىڭدى اڭىز قىلار,
كورمەگەندەر تانيدى ىزگى ءىسىڭدى»...
ال كىسى تانيتىن شوتان اقساقالدارى ءبۇي دەيدى: «شاڭىراقتىڭ باس ۋىعى مايلىباي – باتىرعا لايىق ءور كەۋدەلى, ءتۇر-تۇرپاتى كەلىستى الپامسا ازامات. تەرەڭنەن ويلاپ, نە نارسەنى دە اقىلمەن, سابىرمەن, تارازىعا سالىپ ايتادى. الىمدى باتىلدىعىمەن بىرگە بەتتى, سۇستى ساتتەرى دە بار. بۇل – ادام بالاسىنىڭ مىنەز ەرەكشەلىگى. ءجون-جوسىقسىز اڭگىمە ايتپايدى...».
مايلىباي وتەباي ۇلىنىڭ يماندى ىستەرىن, قوعامنىڭ رۋحاني ءومىرىن سەرپىلتۋ باعىتىنداعى باستامالارىن ءوڭىر حالقى جاقسى بىلەدى. ەر شوتان نازار ۇلىنىڭ – 300, ەر قوساي قۇدايكە ۇلىنىڭ – 500, ءپىر بەكەت اتانىڭ 260 جىلدىق ءىس-شارالارىندا كىتاپ جازعان قالامگەرلەردى قولداۋى, «وتپان تاۋ – قارا شاڭىراق» تاريحي-مادەني كەشەنىن سالۋدا باستاماشى توپتىڭ قاتارىندا بولۋى, مۇحامەدين شيحى ۇلى مەشىتىن تۇراقتى قامقورلىققا الۋى ەل اعاسىنىڭ دەڭگەي-دارەجەسىن, ەڭ باستىسى ادامشىلىعىن كورسەتەدى.
ساتباەۆتانۋشى, جازۋشى مەدەۋ سارسەكە ەستەلىگىندە: «مايلىباي ءىنىم كوركەم ادەبيەت وقۋعا قۇمار. كوپ جازۋشىمەن تانىستىعى دا بار. ءىليا جاقانوۆتى, اقسەلەۋ سەيدىمبەكتى, عاريفوللا ەسىمدى اۋلىنا شاقىرىپ, ارنايى كۇتىپتى. مەنىڭ ەڭبەكتەرىمدى دە وقىعان بولىپ شىقتى. مايلىباي ءوزىنىڭ ءبىلىمدى, جان-جاقتى ەكەنىن كورسەتتى», دەسە, ەكس-سەناتور سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ: «ەلگە بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, اكادەميك عاريفوللا ەسىم عىلىمي, ادەبي ەڭبەكتەرىنىڭ ءبىراز جەرگە تارالعانىن بىلسە دە, قيىردا جاتقان جاڭاوزەندەگى ماماندىعى گۋمانيتارلىق عىلىمنان الىس مايلىباي وتەباي ۇلىنىڭ وي-ءورىسىنىڭ كەڭدىگىنە تاڭدانىپ, ريزا بولدى», دەپ جازادى.
ال كەيىپكەرىمىزدىڭ بىلىك ساپاسىن ۇعا اكادەميگى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بايان راقىشەۆ ءدوپ كورسەتىپتى: «مۇناي ءوندىرىسىنىڭ سان قاتپارلى قۇپياسىن ءجىتى مەڭگەرگەن بۇرعىشى مايلىبايدىڭ عىلىمي جۇمىستارى بۇگىن دە, بولاشاقتا دا ماڭىزى ارتا بەرەدى. سەبەبى ول – شىڭىراۋ قۇدىقتى ءبىر ءوزى قازىپ شىققان كانىگى مامان, عىلىمىن تاجىريبەمەن ۇشتاعان ازامات».
ەلدىڭ ەلدىك قاسيەتىن, ۇلتتىڭ ابىرويىن اسقاقتاتىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن جوعارى كوتەرىپ كەلە جاتقان مايلىباي وتەباي ۇلى سالالىق, وڭىرلىك اتاق-ماراپاتتان كەندە ەمەس. ءتىپتى مۇناي, ءوندىرىس سالاسىنان شەتەلدىك مەدالدارى دا بار. 2018 جىلى وزەن كەن ورنى ۇڭعىلارىنا عىلىمنىڭ وزىق جاڭالىقتارىن ەنگىزگەنى ءۇشىن جانە جاڭاوزەن قالاسىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋى مەن قالىپتاسۋىنا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسى ءۇشىن ول «جاڭاوزەن قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعىن الدى. ءبارىمىز «ماراپات ءوز يەسىن تاپتى!» دەپ قۋاندىق.
قازاق ەلى – قويناۋى قازىناعا باي قۋاتتى جۇرت. التىنى مەن كۇمىسى, قولاسى مەن مىرىشى, قورعاسىنى مەن ءحروميتى, مۇنايى مەن گازى, قالايى مەن نيكەلى, تەمىرى مەن كومىرى, ۋرانى مەن مارگانەتسى... كول-كوسىر. تەك يگەرگەندە – مۇقياتتىلىق, وندىرگەندە قابىلەتپەن ۇقساتۋ كەرەك. وسى ىستە ۇلتتىڭ وندىرىسپەن بايلانىستى عىلىمىنا ولجا سالعان مايلىباي وتەباي ۇلىنداي ازاماتتار بارىنا تاۋبە دەيسىز.
ەر-ازاماتتىڭ ءبىر قاناتى – العان جارى. ناۋشا جەتپىسقىزى – مايلەكەڭ اۋلەتىنىڭ باعى, ابىرويلى ءداستۇرىنىڭ مايەگى. «جاقسى بولسا العانىڭ – جاقسى ءىسىڭ جاريا, كوڭىلىڭ اققان داريا» دەۋشى ەدى قاريالار.
ءسوزى مەن ءىسى ۇيلەسىم تاپقان, ىنتىماعى جاراسقان ەرلى-زايىپتى ءۇش پەرزەنت تاربيەلەپ ءوسىردى. قىزى سۆەتلانا – زاڭگەر, ۇلدارى سەرىكباي مەن بەرىكباي – اكە جولىن قۋعان مۇنايشى. ءبارى ءۇيلى-باراندى. شاحماردان, الۋا, مارعۇلان, ايالا ەسىمدى ق ۇلىندارى – اتا-اجەسىنىڭ كوز قۋانىشى.
ءبىز جاڭاوزەن قالالىق «اmanat» پارتياسى فيليالى ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, «QazaqGaz» ۇلتتىق كومپانياسى ساراپتامالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, رەسپۋبليكالىق «مۇناي-گاز كەشەنىنىڭ ارداگەرلەرى» بىرلەستىگى جاڭاوزەن وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى مايلىباي وتەباي ۇلىنا جولىققانىمىزدا, ول الماتى باسپاسىنان تاياۋدا عانا شىققان كىتابىن پاراقتاپ وتىر ەكەن. بۇل – «مۇناي-گاز جانە تاۋ-كەن ءىسى» ماماندىعىنداعى ءبىلىم الۋشىلارعا ارنالعان ءوز وقۋلىعى. «تالانتتى ادام ءوز جازعانىن ءومىر بويى تولىقتىرادى» دەگەن وسى-اۋ...
كەيىنگى بۋىن اتىنان «جازارىڭىز كوپ بولسىن!» دەي وتىرىپ, حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ, ەل مارتەبەسىن كوتەرىپ جۇرگەن ەر تۇلعالى ەل ازاماتىنان جاستارىمىزدىڭ ۇيرەنەرى كوپ بولسىن دەپ تىلەدىك.
پەرنەگۇل قارجاۋباەۆا,
ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرى