«كۇنىكەيدىڭ جازىعىندا» جۇسىپبەك كۇنىكەيدىڭ «جازىعىن» عانا سۋرەتتەمەيدى عوي. جالعىز-اق ايەل تەڭسىزدىگى ەمەس. ادام قۇقىعى, ار بوستاندىعى تۋرالى تولعاي كەلە كۇللى قازاق ءومىرىن سۋرەتتەيدى. جالپى, شىعارمانىڭ اۋقىمى كەڭ, اسپانى بيىك, سوندىقتان شىندىعى دا جالعىز كەيىپكەرگە بايلانىپ قالماعان. اركىم وزىنشە ۇناتىپ, بويلاعانىنشا وي قورىتا بەرەدى. تۇتاس شىعارما بىلاي تۇرسىن, ءار بولىمىندەگى ءبىر ءۇزىندىنى كەسىپ الىپ سويلەتسە دە كوپتەگەن جايتقا كۋادار بولامىز.
«اپا, كىم نە دەسە, و دەسىن, كۇن مەنىكى بولدى عوي» دەۋشى ەدى كۇنىكەي شەشەسىنە. قازاق پروزاسى ءتاي-ءتاي باسىپ, اياعىنان قاز تۇرا باستاعاندا «كۇن مەنىكى» دەپ تۇتاس بولىمگە كۇلشە نانداي كۇندى سىيدىرىپ جىبەرگەن جۇسىپبەك قانا شىعار. سول جۇسىپبەكتىڭ كۇنىكەيى بويعا جەتىپ, ءارتۇرلى ويعا كەتىپ, ءسۇيىپ قالعان كۇنى ەسىڭىزدە مە؟ ءاي, قايدام؟! جان مەن رۋح تۇنشىعا باستاعان مىنا زاماندا ءوزىڭىزدىڭ سۇيگەن كۇنىڭىز دە ۇمىتىلۋعا اينالعان شىعار. ەگەر ۇمىتا باستاساڭىز, كۇنىكەيدى وقي وتىرا بىرگە ەسكە المايمىز با؟
«كۇنىكەيدىڭ بۇگىنگى ءجۇرىس-تۇرىسىندا, قوزعالىسىندا بايقاعان ادامعا ءبىر ءتۇرلى جاڭا وزگەرىس بار سەكىلدى ەدى. الدە كوپتەن كۇتىپ جۇرگەن ارمانىنا قولى جەتكەندەي, الدە الدىنان ءبىر قىزىق داۋرەن كۇتكەندەي, ءوزىن ءبىر نارسەگە ارناعانداي, ول ارناعانىنا جان-تانىمەن سەنگەندەي, ايتەۋىر ءمالىمسىز ءبىر كۇش بويىن بيلەپ, قانىن كەرنەپ, ەركىن الىپ, «مەيلىڭ» دەگىزگەندەي ءبىر كۇيگە ءتۇسىرىپ ەدى. بۇرىنعى ء«وزى» ءوزى ەمەس, وزىنە بىردەڭە پايدا بولعان, جامالعان ىسپەتتى. قاراپ وتىرىپ ويلانادى. ويىنا الدەنەلەر كەلەدى, بىراق نەگە ويلانعانىنا ءوزى دە تۇسىنە المايدى, وزىنە-ءوزى ەسەپ بەرە المايدى. نەلىكتەن بۇگىن ءبۇيتىپ بيپازدانىپ كەتكەنىن دە سەزبەيدى. ويى الدەقايدا قىدىرىپ وتىرىپ, شىنى اياق دەپ قاسىقتى اۋزىنا اپاردى, ىرىمشىك ەكەن دەپ, تۇزدى تىستەپ قالدى. ءسويتتى دە ساقىلداپ تۇرىپ كۇلدى» دەيدى.
ەندى عانا بويجەتكەن قىزدىڭ ساقىلداپ كۇلگەنى... تۇسىنبەگەنگە ەرسى, ارينە. ويتكەنى «بۇرىنعى ء«وزى» ءوزى ەمەس», ىشىنە تاعى ءبىر جان كىردى. رۋح ءبىتتى. ەكىنشى تىنىس اشىلدى دەگەن ادىرەم قالسىن. اۆتور «جامالعان ىسپەتتى» دەپ تەگىن ايتىپ وتىرعان جوق. ءبىر جۇرەكتىڭ تۇسىنان ەكىنشىگە ورىن پايدا بولدى. سول سەزىم قۋاتىنان جان بايىپ شىعا كەلدى. دەمەك ءبىر كەۋدەدەن ەكىنشىسىنە تالپىنعان سەزىم سىزدەن الۋشى ەمەس, وعان دا, سىزگە دە دارىتۋشى ەسەبىندە. ادام سول ارقىلى رۋحاني بايدى. بۇل ەندى ءتاڭىرىنىڭ قۇدىرەتى. بىرەۋدى جاقسى كورىپ, جان جىلۋىن بەرگەن سايىن ءىشىڭىز ورتايماي, كىسى بالاسىنىڭ كەڭىستىگى اشىلا بەرەتىنى – اللانىڭ نىعىمەتى. باسقاشا ايتۋ مۇمكىن ەمەس. جازۋشى وسى قۇدىرەتتىڭ سۋرەتىن سوزبەن سالىپ تۇر. قۇدايدان كەلەتىن سەزىمدەردىڭ ومىردەگى جاندى بەينەسى. ءبىز الدەقاشان ۇمىتقان, ۇمىتۋعا اينالعان بۇل سەزىم – شىن ماحابباتتىڭ العاشقى باسپالداقتارى عانا.
«كۇنىكەي ك ۇلىپ وتىرىپ تومسارىپ قالادى, تومسارىپ وتىرىپ ك ۇلىپ جىبەرەدى, بىرەسە اپاسىمەن شارتپا-شۇرت كەلىپ قالادى, بىرەسە جايدارىمسىپ, اپاسىنىڭ موينىنان قۇشاقتايدى, ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە كۇزگى كۇندەي قىرىق قۇبىلادى. ءبىر جەردە بايىز تاۋىپ وتىرا المايدى: كىرەدى, شىعادى, جانتايادى, ايناعا قارايدى, كەستەسىن ءبىر تىگەدى, ءبىر قويادى... ساعىز شاينايدى, ءبىزىن تىستەلەيدى».
بۇل بايمانمەن بىرەر كەزدەسىپ قالىپ, كەيىن ءبىر داستارقان باسىندا ازداپ سويلەسىپ, قىز-بوزبالا ويىنى اراسىندا ءبىر-ءبىرىنىڭ بەتىنەن عانا سۇيىسكەن كۇنىكەيدىڭ ۇيقىدان تۇرىپ, تاڭەرتەڭگى شايدا كەشكەن سەزىمدەرى. بويجەتكەندى جەر-كوككە سىيدىرماي بارادى. وسىدان سوڭ بارىپ ول ەسەيىپ كەتەدى. انىعىندا مۇنداي كۇيدى بايمان دا كەشىرگەن-ءدى, بىراق ول سەرتتەن تايىپ, ءتىپتى سۇيگەنىن دە ۇمىتىپ, كۇنىكەي اۋىرىپ قالعاندا, باسقا قالىڭدىق ىزدەپ كەتكەنى رومان باستالعاندا ايتىلادى. ماسەلە – سەزىمدى, سۇيىسپەنشىلىكتى, ماحابباتتى قاستەرلەۋدە, باعاسىن بىلۋدە. قادىرىنە جەتپەگەن ەكەنسىڭ, سەن دە سوعۇرلىم قادىرسىزگە اينالاسىڭ. دەسەك تە بۇل – باسقا اڭگىمە. كوزدەگەنىمىز العاشقى ماحاببات جانە سول سەزىمدەردىڭ اسەرى ەمەس پە؟
«ميىمداعى قيالىمنىڭ قولىمەن,
سانام قازىر شەرتە الادى كۇي ءتۇرلى.
كەشە عانا دورەكى ەدىم, سودىر ەم,
عاشىق بولدىم – ادام بولدىم سۇيكىمدى.
كوڭىلىمنىڭ اۋانىمەن جونەدىم,
سەكىلدەنىپ جەلگە باسىن يگەن ءشوپ.
كەشە عانا اسقاق ەدىم, ءور ەدىم,
عاشىق بولدىم – ادام بولدىم يمەنشەك» دەمەي مە جۇماتاي جاقىپباەۆ. «كۇنىكەيدىڭ جازىعىندا» بۇل بىلاي سۋرەتتەلەدى:
«كۇنىكەي كىرىپ بوقجامانىڭ بۇرىشىندا قىستىرۋلى تۇرعان جۇپار سابىنىن الىپ شىعىپ, يىعىنا دەيىن ءتۇرىنىپ, اۋەلى تىعىرشىقتاي جۇمىر بىلەگىن كوپىرتىپ جۋدى. سونان سوڭ سابىندى ەكى الاقانىنا ەزىپ الىپ, بەتىنە, موينىنا, قۇلاعىنا دەيىن باتتاستىرا جاعىپ, اپپاق قىپ ءبىر قويدى, بەتىندەگى اق كوبىكتى اۋەس قىپ, كوپكە دەيىن سۋ تيگىزبەدى. سابىن ءسىڭدى-اۋ دەگەن كەزدە بەتىن, قۇلاعىنىڭ ءىشى-سىرتىن, موينىن اينالدىرا بيپازداپ, باپتاپ جۋىندى. سودان كەيىن ءبىر بۇرىشى سىنعان, ءتورتبۇرىشتى قاڭىلتىر ايناسىن كەرەگەنىڭ باسىنا ءىلىپ قويىپ, قاسىن كەرىپ, كوزىن باجىرايتىپ, ءتىسىن اقسيتىپ, بۇعاعىن بۇلتيتىپ, تارانىپ-سىيپانىپ, ءسۇرتىنىپ, شاشتارىن سىلاپ جاتقىزىپ, اشىق ومىراۋىنا تارتقىسىن بايلاپ جاتقاندا, اپاسى قاراپ: «نەمەنە, كۇن ۇزىن بيپازدانىپ بولماعانىڭ؟» دەپ شايىن ۇرتتاي باستادى. «نەگە اسىقتىڭ, اپا؟» دەپ كۇنىكەي جىلى-جۇمساق جىميىپ, شايعا وتىردى».
ەڭ باستىسى, وسى سەزىمدەردى ۇمىتپاعان. ونى ۇمىتقان ءوزى دە ۇمىتىلادى.