ەندى قايتا قىلمىس جاساعاندار العاش رەت سوتتالعاندارمەن بىرگە وتىرمايدى. بۇگىندە قۇزىرلى ورگان 6 مىڭعا جۋىق سوتتالۋشىنى وسى قاعيدامەن جەكەلەگەن اباقتىعا كوشىرگەن. بۇل تۋرالى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيا وتىرىسىندا ايتىلدى. جيىندا باسقا دا بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلە كوتەرىلدى.
ءىس-شارا امبەباپ كەزەڭدىك شولۋ ۇسىنىمدارى مەن تەرگەۋ-قاماۋعا الىنعانداردىڭ, سوتتالعانداردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن جانە ولاردى پەنيتەنتسيارلىق مەكەمەلەرىندە ۇستاۋ شارتتارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتىن تالقىلاۋعا ارنالدى. وتىرىسقا ادىلەت ءمينيسترى ازامات ەسقاراەۆ, باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا, ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات قوجاەۆ, ازاماتتىق اليانس پرەزيدەنتى بانۋ نۇرعازيەۆا, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك ۇيىمدار, مەملەكەتتىك ورگاندار, ادۆوكاتتار القاسى, ادام قۇقىقتارىن سوتتان تىس قورعاۋ جونىندەگى باسقا دا مەكەمەلەر, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى, حالىق جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى حالىقارالىق جانە وزگە دە ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
جيىندا كوميسسيا توراعاسى يگور روگوۆ بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كەڭەسىندە باسقا مەملەكەتتەردىڭ امبەباپ كەزەڭدىك شولۋ راسىمىنەن ءوتۋ ءتارتىبىن ءسوز ەتتى. ول امبەباپ كەزەڭدىك شولۋدىڭ بىرەگەي مەحانيزم ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال ادىلەت ءمينيسترى اكش اياسىندا قولداۋ تاپقان 214 ۇسىنىمنىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى ايتتى.
«كەيىنگى بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە ەلدە بۇۇ ۇسىنىمدارىنىڭ باسىم بولىگىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرگەن قۇقىقتىق رەفورمالار تۇراقتى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بۇگىنگە دەيىن 214 ۇسىنىستىڭ 30%-ى ورىندالدى. ماسەلەن, ءولىم جازاسىن جويۋ تۋرالى حاتتاما راتيفيكاتسيالاندى. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ومبۋدسمەن ينستيتۋتى نىعايتىلدى. وڭىرلەردە ومبۋدسمەننىڭ وكىلدەرى قۇرىلدى, قارجىلىق تاۋەلسىزدىك قامتاماسىز ەتىلدى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدا دا ىلگەرىلەۋ بار. ياعني مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياعا فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاما راتيفيكاتسيالاندى», دەدى ازامات ەسقاراەۆ.
جالپى, قازاقستان بۇۇ-نىڭ ءتيىستى شارتتىق ورگاندارىنا جۇرگىزىلگەن رەفورمالار مەن قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەر تۋرالى مەرزىمدى ۇلتتىق باياندامالاردى جۇيەلى تۇردە جىبەرىپ وتىرادى. بۇل باياندامالار ايەلدەرگە قاتىستى كەمسىتۋشىلىكتىڭ, ناسىلدىك كەدەرگىلەردىڭ بارلىق نىسانىن جويۋ تۋرالى, ازاپتاۋلارعا جانە باسقا دا قاتىگەز, ادامگەرشىلىككە جاتپايتىن نەمەسە قادىر-قاسيەتتى قورلايتىن قارىم-قاتىناس پەن جازا تۇرلەرىنە قارسى, بالانىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيالاردى, ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىلەردى, بۇۇ كونۆەنتسيالارىنىڭ ۇسىنىمدارىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە مادەني قۇقىقتار باعىتىندا قابىلدايتىن جوسپارلارىن كورسەتەدى.
تالقىلاۋ بارىسىندا ومبۋدسمەن ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتى جۇرگىزىپ جاتقان رەفورمالار, ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى وتاندىق قۇجاتتار تۋرالى ايتىپ, ۇلتتىق الدىن الۋ تەتىگىنىڭ رولىنە توقتالدى.
«قازاقستاندا ۇات مانداتىن العان 3 434 ۇيىم مەن مەكەمە بار. 2023 جىلى ۇات قاتىسۋشىلارى قوعامنان ۋاقىتشا وقشاۋلاۋ جانە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىن, الەۋمەتتىك مەكەمەلەردى قامتيتىن 461 پروفيلاكتيكالىق تەكسەرىس جۇرگىزدى. پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالاردىڭ قورىتىندىسىندا ۋاكىلەتتى ورگاندارعا 3 مىڭنان استام ۇسىنىم جىبەرىلدى. وتكەن جىلى بىزگە 5 مىڭعا جۋىق ءوتىنىش ءتۇستى, ونىڭ تورتتەن ءبىرى قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارىنىڭ ارەكەتىنە قاتىستى. تۇرعىندار كوبىنە تەكسەرۋ اكتىلەرىن الىپ قويۋعا قاتىستى شاعىمدانادى. دەمەك بۇل – ماسەلە, ويتكەنى بۇل ءۇشىن ەشقانداي سانكتسيا قاجەت ەمەس. وسى ماسەلە بويىنشا جۇمىس ىستەۋدى ۇسىنامىن», دەدى ارتۋر لاستاەۆ.
سونداي-اق ەلىمىزدە قىلمىستىق ىستەردى ەلەكتروندى فورماتتا تەرگەۋ كورسەتكىشى 95 پايىزعا جەتتى. قازىر جىلىنا 130 مىڭعا جۋىق ءىس ەلەكتروندىق ۇلگىدە قارالادى. دەمەك ماتەريالداردى بۇرمالاۋ, ونداعى دەرەكتەردى اۋىستىرۋ سياقتى ارەكەتتەردىڭ بىرتىندەپ جولى كەسىلىپ كەلەدى. ءارى بارلىق مۇددەلى تاراپتىڭ ءىستى بىردەي قاراۋى ارقىلى ۋاقىت ۇنەمدەلىپ جاتىر. بۇل – 2019 جىلى باستالعان رەفورمانىڭ ناتيجەسى.
كەڭەستە قولداۋ تاپقان تاعى ءبىر ۇسىنىم – جاقىندا راتيفيكاتسيالانعان بالا قۇقىقتارى. ياعني قازاقستاندا بالا قۇقىعى بويىنشا ادىلەتسىزدىككە تاپ بولعاندار شاعىم تۇسىرە الادى. ول ءۇشىن بالانىڭ زاڭدى وكىلى بۇۇ-نىڭ بالا قۇقىقتارى جونىندەگى كوميتەتىنە ارىز جازۋعا ءتيىس. وسىلايشا, بالانىڭ قۇقىقتارى حالىقارالىق دەڭگەيدە قورعالادى.
نەگىزى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كەڭەس مۇشەلەرى باس-اياعى 200-گە جۋىق نورما ۇسىنعان. اراسىندا تۇتقىنداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ماسەلەسى دە بار. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, قازىر تۇرمەدە وتىرعانداردىڭ جارتىسىنا جۋىعى جۇمىسپەن قامتىلعان. ودان بولەك, كەيىنگى ونجىلدىقتا العاش رەت ارنايى كولىك, تەكسەرۋ كەشەنى مەن ۇيالى بايلانىستى تەجەيتىن اپپاراتتار ساتىپ الىنۋ جوسپارلانىپ وتىر. ازاپتاۋلاردىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى جانە وسى باعىتتا باس پروكۋراتۋرا مەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستار دا كەڭىنەن تالقىلاندى.
«اكش جەكەلەگەن ۇسىنىمدارىن يمپلەمەنتاتسيالاۋ جانە ازاپتاۋ مەن قاتىگەزدىككە قارسى ءىس-قيمىل سالاسىنداعى جۇمىستى كۇشەيتۋ, سونداي-اق سوتتالعاندار مەن تەرگەۋ-قاماۋعا الىنعانداردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋدە بىرقاتار ناقتى ۇسىنىم ەنگىزدى. ءبىرىنشى رەت سوتتالعاندار مەن تۇرمەگە قايتا تۇسكەن ازاماتتاردىڭ جازالاۋ ورىندارىن بولۋگە قاتىستى ۇسىنىس قارالدى. بۇل 80 پايىز قىلمىسكەردى تۇرعىلىقتى جەرىنە ورنالاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان بىلاي جازا باسىپ, ءبىرىنشى رەت تۇرمەگە تۇسكەندەر قاۋىپسىزدىگى ورتاشا دەڭگەيدەگى اباقتىعا جابىلادى. ال بۇرىن ءىستى بولعاندار قاۋىپسىزدىگى قاتاڭ ساقتالاتىن مەكەمەلەردە جازاسىن وتەيتىن», دەدى ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى م.قوجاەۆ.
ايتا كەتەيىك, بۇۇ بارلىق مۇشە مەملەكەتتى ءار ءتورت جارىم جىل سايىن ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى جاعدايدى ساراپتامالىق باعالاۋعا شاقىرادى. ەندىگى باسقوسۋ جوسپارعا سايكەس قازان ايىندا وتەدى.