ماركستىڭ «ادامدى ادام ەتكەن – ەڭبەك» تۇجىرىمداماسىنا ك ۇلىپ قارايتىن جاڭا بۋىن پايدا بولعالى تەلەگەي تابىسقا جەتۋدىڭ ءبىر كەپىلى: «مۇراتقا تەك ءبىلىم مەن تەحنولوگيا ارقىلى قول جەتكىزە الادى» قاعيداسى ومىراۋلاپ العا وزىپ شىقتى. وتكەن عاسىرلاردا زاۋىت پەن فابريكانىڭ ونەركاسىپتەن مانۋفاكتۋرانى ىعىستىرىپ شىعارعانى سياقتى كۇندەلىكتى جاساپ جۇرگەن ءۇي تىرشىلىگىندەگى قاراپايىم شارۋانى تەحنولوگيا جەتىستىگى الماستىرا باستاعالى ەكى بىلەكتى ءتۇرىپ تاستاپ جاسايتىن ۇيدەگى قول ەڭبەگى دە ەكىنشى ورىنعا ءوز-وزىنەن سىرعىپ بارادى.
تاماق ءپىسىرۋلى, كيىم, ىدىس, ەدەن جۋلى, كىلەم قاعۋلى, بار بولعانى ءبىلىم الىپ, كاسىپ يگەرىپ, تۇراقتى جۇمىس يەلەنسەڭ, ورتا داۋلەتتى وتباسى ءۇشىن وسى يگىلىكتىڭ بارىنە قول جەتكىزۋ تۇك تە قيىن ەمەس. بۇعان كولىكتەن تۇسپەيتىنىمىزدى, جاياۋ جۇرمەيتىنىمىزدى, بالالارىمىزعا دەيىن كۇندىز كومپيۋتەر الدىندا, تۇندە تەلەفون قۇشاقتاپ جاتاتىنىن قوسار بولساق, جىلدان-جىلعا جەڭىل تارتىپ كەلە جاتقان ومىرىمىزدەگى قيمىل مەن قوزعالىستىڭ ازدىعىنان باسىمىزعا قانداي قاتەردىڭ ءتونىپ كەلە جاتقانىن ءالى تولىق باعامداي الماي وتىرمىز. بۇلتىلداپ ءوز قىزمەتىن اتقارا الماي, بولبىر تارتقان بۇلشىق ەتپەن بايلانىسى ناشارلاعان مي قىزمەتى دە باياۋلاپ, رۋحتىڭ ازىپ-توزۋىنا الىپ بارا جاتقانىن سەزەمىز بە ءبىز وسى؟
ۇيدە دە, تۇزدە دە ادام كۇشىن قاجەتسىنەتىن قول جۇمىسى قىسقارىپ, اقىل-ويدىڭ يگىلىگى العا وزىپ بارادى. وسىنىڭ سالدارىنان بۇگىندە ەر دە, ايەل دە ارىقتاۋ ءۇشىن اقشا تولەپ, كۇنى بويى قاققان قازىقتاي قيمىلسىز وتىراتىن دەنەسىنە قان جۇگىرتىپ, قالىپتا ۇستاۋ ءۇشىن كەشكە فيتنەسكە اسىعىپ, قارا تەرگە مالشىنعاندى الدەقايدا قۇپ كورەدى. ۇيىندە كۇتۋشى مەن كومەكشى ۇستايتىن قارجىلىق مۇمكىندىگى بار كەي اۋقاتتىسى بي مەن باسسەيننەن شىقپايدى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز, ءوز ۇيىندە قىرۋار شارۋا كۇتىپ تۇرسا دا, مۇنى قاجەتتى فيزيكالىق جۇكتەمەنىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە قابىلدامايدى. «مەن قۇدىقتان سۋ تارتۋدىڭ ەڭ وڭاي ءتاسىلىن بىلەمىن, – دەپتى تيبەتتىڭ ءبىر لاماسى. – بىراق مەنىڭ قاۋعا لاقتىرىپ, سۋ الا الماي قارا تەرگە تۇسەتىنىمنىڭ كەرەمەت ءبىر قىزىعى بار. شەلەك تولى كۇمىس سۋ اسپانداعى كۇنمەن شاعىلىسىپ جارق ەتكەندەگى شاتتىقتى ەش نارسەمەن تەڭەستىرە المايمىن. قينالماسام, جالقاۋ تارتامىن. ال جالقاۋدى قۇداي جەك كورەدى. جالقاۋلىقپەن بىرگە جەتەكتەسىپ كەدەيلىك كەلەدى, ال ونىڭ ارعى جاعىندا كۇللى جاماندىق ايىرىلماس دوسىڭا اينالادى».
كۇن مەن ءتۇن, وت پەن سۋ, ايەل مەن ەر, بايلىق پەن كەدەيلىك سياقتى تابيعاتتا بولىنبەي بىرگە جۇرەتىن ءبىر قۇندىلىق – وي ەڭبەگى مەن دەنە قوزعالىسى. ادامنىڭ دەنەسى – جان دۇنيەسىنىڭ, الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ ايناسى. بايقاساق, سالقىنقاندى ادامدار سالماقتى كەلەدى. ال بۇرق-سارق اشۋعا بوي الدىراتىنداردى باقىلاساڭ, اشۋ ادرەنالينىنەن دەنەسى دىرىلدەپ-قالشىلداپ, ءوزىن-ءوزى بيلەۋدەن قالادى. اشۋ اقىلدى جەڭگەندە, ادام ەركى وزىنە باعىنبايدى, تاپ سول ارادا جان مەن ءتاننىڭ, سانا مەن دەنەنىڭ دە تەپە-تەڭدىگى بۇزىلادى.
«ينتەللەكت مولشەرىن ارتتىرعىڭ كەلسە, اقىلىڭا اقىل قوسىلعانىن قالاساڭ, ومىرتقا بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ كەرەك», دەيدى بۇگىنگىنىڭ رۋحاني ءىلىم ۇستازدارى ءبىراۋىزدان. ومىرتقا دەپ وتىرعانى – قوزعالىس, قيمىل. اقىل-ويى شەكتەلىپ, ءبىلىمى سارقىلىپ, ءتىپتى كەي ادامدا دەمەنتسيا بەلگىسىنىڭ ەرتە بىلىنە باستاۋىنىڭ ءبىر سەبەبىن فيزيكالىق دەنە قيمىلىنىڭ ازدىعىمەن بايلانىستىرادى ولار. ومىرتقادان زارداپ شەككەن ادام سىرقاتتىڭ سەبەبىن ىزدەپ, كۇنى-ءتۇنى ادەبيەت اقتارىپ, الەۋمەتتىك جەلىنى تىنتكىلەپ, ەمدەيتىن دارىگەر مەن ەمدەلۋ جولىن تابۋعا تىرىسىپ جانتالاسادى. سوندا ول مىناداي اسا ماڭىزدى مالىمەتتەردى كەزىكتىرەر ەدى.
ادام كىتاپ وقىماسا, ويلانباسا, توستاقتا ىركىلدەپ تۇرعان سۋ سياقتى مي قىزمەتى مىندەتىن اتقارماعاننان مەشەۋلەپ, بورسي باستايدى. سول سەكىلدى جۇيەلى قيمىل-قوزعالىس بولماسا, شابان, شاۋ تارتقان دەنەنىڭ سەرپىندىلىگى, سەنىمدىلىگى, نەيرونداردىڭ بەلسەندىلىگى مەن دامۋى, ميداعى قان اينالىمىنىڭ جۇمىسى باسەڭدەي باستايدى. مي قالىپتى جۇمىس ىستەپ, ءبىلىم رەسۋرسى بايىتىلىپ, ورە بيىكتەۋ ءۇشىن ومىرتقا ۇنەمى جۇمىس ىستەپ تۇرۋى كەرەك. كۇن سايىن وتىرىپ-تۇرىپ جاسايتىن جاي جاتتىعۋدىڭ ءوزى مارعاۋ تارتقان ميدى, تۇمشالانعان سانانى شايداي اشىپ كەتەدى ەكەن. ومىرتقا – اعزاداعى ماڭىزدى كوممۋنيكاتسيالىق جەلى. بۇل – دەنەنى ۇستاپ تۇرعان تىرەك-قيمىل اپپاراتى عانا ەمەس, ادامنىڭ اعزالىق جۇيەسىندەگى بارلىق ەنەرگيا-اقپارات الماسۋدىڭ نەگىزى. ومىرتقا كۇن سايىن ءيىلىپ, بۇگىلىپ, سوزىلىپ تۇرماسا, ميعا اقپارات الىپ باراتىن, ەنەرگيا تاسىمالدايتىن كوپىر تالقاندالىپ, وي مەن دەنە اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك بۇزىلىپ, كوممۋنيكاتسيالىق قابىلەتتىلىگى جويىلادى. بۇگىندە ءبىلىم مەن وي ەڭبەگىنە كوبىرەك ماڭىز بەرىلىپ جاتقانى تۇسىنىكتى, بىراق ميى مەن بۇلشىق ەتى بىردەي شىنىققان ادامنىڭ عانا وزىمەن, ومىرىمەن ۇيلەسىمدى ءومىر ءسۇرۋىنىڭ تولىق مۇمكىندىگى بار. ەڭ باستىسى, ومىرتقا – يەسىنىڭ تاعدىر جۇگىن ارقالاپ جۇرگەن سىرتقى ساۋىتى. مىقتى بولماعى ابزال...
كوپ ۋاقىتىن كەپتەلىستە وتكىزىپ, سىركەسى سۋ كوتەرمەي, ۇيىنە قالجىراپ قايتاتىن قالالىقتارعا شارۋاسىن ءوزى اتقارعاننان گورى تەحنيكاعا, قىزمەتشىسىنە تاپسىرعانى تيىمدىرەك, ارينە. بىراق ۇنەمى تۇتىنۋشى بولا بەرگەننىڭ نە قىزىعى بار, ءوز مۇمكىندىگىڭنىڭ ناتيجەسىن كورۋ ءۇشىن قۋات كوزىنىڭ ءوندىرۋشىسى ءوزىڭ بولىپ, وسى كۇننىڭ پايداسىنا جاراعانىڭدى سەزىنگەندە, ءجۇزىڭ بال-بۇل جانىپ, جانىڭ جايساڭ تارتىپ, ءاپ ساتتە ومىرگە قۇشتارلىعىڭ ويانىپ سالا بەرەدى عوي, كەلىسەسىز بە؟
الماتى