زاڭسىز ميگرانت زاردابى

وبلىستىق جۇمىسپەن قام­تۋ­دى ۇيلەس­تىرۋ جانە الەۋ­مەت­تىك باعدارلامالار باس­­قارماسىنىڭ باس مامانى اباي سار­سەنعا­ليەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل مۇناي­لى وڭىرگە شەتەلدىكتەر اقش, ۇلى­بري­تا­نيا, فرانتسيا مەن تۇركيادان كەلە­تىنى انىق­تالىپ وتىر. ولاردىڭ باسىم بولىگى مۇناي-گاز ونەركاسىبىندەگى كا­سىپ­ورىن­دار­دا جۇمىسقا تارتىلادى.

«بيىل اتىراۋ وبلىسىنىڭ مۇناي-گاز سالاسىنداعى كومپانيالاردا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن 4 765 شەتەلدىك كەلەدى. ونىڭ ىشىندە 69 شەتەلدىك باسشىلىق قىزمەتتى اتقا­رادى. ال 865-ءى ءبولىم باسشىسى, 3041-ءى مامان, 90-ى قاراپايىم جۇمىسشى رە­تىندە جۇمىس ىستەيدى», دەيدى اباي سارسەنعاليەۆ.

ونىڭ ايتۋىنا قاراعان­دا, شەتەلدەن كەلەتىن مامان­دار­دىڭ جۇمىس تاجىريبەسى مەن ديپلومىنا, ەڭبەك وتىلىنە باسا نازار اۋدارىلادى. مۇنىڭ ءبارى ارنايى كو­ميسسيانىڭ وتىرىسىندا قارالادى. كو­ميسسيا قۇرامىندا كوشى-قون مەن ءبى­لىم سالاسىنىڭ, مەملەكەتتىك ەڭبەك ينس­پەكتسياسىنىڭ ماماندارى بار. ءار كا­سىپورىن شەتەلدىك ماماندى جۇمىسقا تار­تۋعا رۇقسات الۋ ءۇشىن سالىق تولەيدى. سالىق مولشەرى ارنايى بازادا اۆتوماتتى تۇردە ەسەپتەلەدى.

«شەتەلدەن ماۋسىمدىق جۇ­­مىسقا كەلە­تىندەرى بار. ما­­سە­لەن, بىلتىر 660 شە­تەل­­دىك ماۋسىمدىق جۇمىسقا تار­­تىلعان ەدى. جەرگىلىكتى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەتەك­شىلەرىنەن شەتەلدىكتەردى ماۋسىم­دىق جۇمىسقا تارتۋ كۆوتاسىن كوبەي­تۋگە ۇسىنىس ءتۇستى. سوعان سايكەس بيىل ماۋ­سىمدىق جۇمىسقا كەلەتىن شە­تەل­دىك­تەردىڭ سانى 700-گە جەت­كىزىلدى. ماۋسىم­دىق قىز­مەت­­كەرلەر ەكى ماقساتپەن جۇ­­مىسقا تار­تىلادى. ءبىرىن­شىسى – ەگىن القابىندا, ەكىن­شى وزگەلەرى جىلىجايدا جۇ­مىس ىستەۋ ءۇشىن كەلەدى», دەپ ءتۇسىن­دىر­دى اباي سارسەنعاليەۆ.

بىراق شەتەلدىكتەردى تەك كۆوتاعا ساي­كەس جۇمىسقا تارتۋ تالابى ۇدايى ساق­تال­مايتىنى انىق. پوليتسيا دەپار­تا­مەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى ۇسىنعان دە­رەككە جۇگىنسەك, زاڭسىز جولمەن كەلە­تىن ميگرانتتار سانى از ەمەس. بىلتىر اتىراۋ وبلىسىندا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 517-بابىنىڭ 5-بولى­گىندەگى (شەتەلدiكتiڭ نەمەسە ازاماتتىعى جوق ادامنىڭ جۇزە­گە اسىراتىن قىزمەتى ۆيزادا كورسەتىلگەن ماقساتتارعا سايكەس بولماۋى, انىقتامانى نە رۇقساتتاردى الماستان قازاقستاندا ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋى) تالاپتى بۇزعان 1 316 شەتەلدىك اكىمشىلىك جاۋاپ­كەر­شىلىككە تارتىلعان. ونىڭ ىشىندە 770 شەتەلدىك اتىراۋ قالا­سىن­دا ۇستالعان.

ال ماحامبەت اۋداندىق سو­تىندا وتكەن جىلدىڭ قىر­كۇيەگىندە وزبەكستاننىڭ 19 ازاماتىنا قا­تىستى اكىمشىلىك ءىس قارالدى. ويت­كەنى كورشى ەلدىڭ ازاماتتارىنا جوعارىداعى باپپەن اكىمشىلىك ايىپ تاعىلعان. سوتتىڭ ما­لى­مە­تىنشە, كورشى ەلدىڭ ازاماتتارى جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگاننان ەڭبەك قىز­مە­تىن جۇزەگە اسىرۋعا رۇق­سات الماستان ماحامبەت اۋدا­نىندا قۇرىلىس, شارۋا قوجا­لىعىن, كولىك جوندەۋ ورتالىعى مەن اسحانالاردا جۇمىس ىستەگەن. سوت قاۋ­لى­سى­مەن شەتەلدىكتەردىڭ ارقاي­سىسىنا 86 250 تەڭگەدەن اكىم­شى­لىك ايىپپۇل سالىندى.

مامانداردىڭ پىكىرىنشە, زاڭسىز ميگ­رانت­تارىنىڭ دەنى وزبەكستان ازاماتتارى ەكەنى داۋسىز. ار­نايى رۇقساتى بولماسا دا كەز كەلگەن جۇمىستى اتقارۋعا بەيىم شەتەلدىكتەردى جۇمىسقا تارتۋدىڭ بىرنەشە سەبەبى بولۋى مۇمكىن. بىرىن­شىدەن, ولار ارزان ەڭبەك كۇشى رەتىندە باعا­لانادى. بۇل قۇرىلىس يندۋس­ترياسى مەن اۋىل شار­ۋا­­شى­لىعى سا­لا­­سىنداعى كا­سىپ­كەر­لەردى قىزىقتىرىپ وتىر. ەكىن­شى­دەن, زاڭسىز ميگرانت­تار­مەن ەڭبەك شارتى جاسالمايدى. ۇشىن­شى­دەن, ولاردىڭ كەسىرىنەن جەرگىلىكتى تۇر­عىندار جۇمىس­قا ورنالاسا ال­مايدى.

الايدا رۇقساتى جوق شە­تەل­دىكتەردى قۇ­رى­لىس, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن قو­عام­دى تاماقتاندىرۋ سالاسىنا جۇمىس­قا تارتقان كاسىپ­ورىن­دار, شارۋا قوجا­لىق­تارى مەن كاسىپكەرلەردىڭ جازاعا تارتىلعانى تۋرالى دەرەك جوق. ءتىپتى رەسمي ورگاندار بۇل جونىندە اشىپ ايتقى­سى كەلمەيدى. قالاي دەسەك تە, زاڭسىز ميگرانتتارعا توسقاۋىل قو­يىلۋعا ءتيىس.

اتىراۋ وبلىسى