ەپيگرامما جانرىنىڭ العاشقى شەبەرلەرى انتيكالىق گرەكتىڭ سيمونيد كەوسسكي, اسكلەپياد, مەلەاگر سىندى اقىندارى بولعان دەسەدى. ايگىلى بايروننىڭ اقسۇيەكتەردى سىقاق ەتكەن شۋماقتارى ونىڭ ەلىنەن ءبىرجولا كەتۋىنە سەبەپ بولدى. ال بايرونعا ەلىكتەگەن پۋشكين ۋسويقى ەپيگراممالارى سالدارىنان جاپا شەگىپ, تالاي مارتە دۋەلگە ءتۇستى.
«جارتىلاي – مىرزا, جارتىلاي – كوپەس,
جارتىلاي – دانا, جارتىلاي – نادان.
جارتىلاي – دىمكاس, ءۇمىت بار ايتەۋىر,
اقىرى بولسا ەدى ءبىر تولىق ادام!»
ۆورونتسوۆقا ارناعان ەپيگرامماسى ەزۋگە كۇلكى ۇيىرەدى, قوينىنا استار جاسىرادى.
جاراسقان ابدىراشەۆ ەپيگراممالارى – قازاق پوەزياسىنىڭ جاڭا لەبى, جەتىستىگى, تابىسى دەر ەدىك. ەپيگرامما جانرىن بيىككە كوتەرىپ, وقىرمان قاۋىمعا ەتەنە تانىس ەتكەن دە – جاراسقان اقىن. توتيايىن ءتىلدى شانىشقى سىقاق الۋان ماعىنامەن ۇيلەسكەندە, كلاسسيكالىق ۇلگىلەر كوڭىل قاريدى. شىعارماشىل تۇلعانىڭ بولمىسىن اشىپ, بەدەرىن كەستەلەيدى.
«تەلەديداردى اشىپ قالساڭ – عافەكەڭ,
راديونى باسىپ قالساڭ – عافەكەڭ!
جۋرنالداردى پاراقتاساڭ – عافەكەڭ,
گازەتتەردى قاراپ قالساڭ – عافەكەڭ!
«مىنا بىرەۋ وڭاشالاۋ كافە ەكەن», دەپ كىرىپ ەم...
مۇندا دا وتىر عافەكەڭ...»
مىنە, كۇلە وتىرىپ باس شايقايسىز, دالدىككە, جامبىعا ءدوپ تيگەن جەبەگە باس يەسىز. ءسىرا, تالانت قۋاتى تانىمالدىلىقپەن ولشەنبەسە كەرەك. ءوز زامانىندا داڭق پەن داقپىرتقا كومىلىپ, بولاشاققا بۇلدىر ەسىمى عانا جەتكەن اۆتورلار جەتەرلىك. ءتىپتى ءبىر زاماندا نوبەل سىيلىعىن يەمدەنگەن كەيبىر قالامگەرلەر بۇگىندە كوڭىلدەن ۇمىت, كوزدەن تاسا. عافەكەڭە ارنالعان شاعىن شۋماقتىڭ شىندىعى مۇنى ايشىقتاپ تۇر.
«شەكسپير مەن دانتە اعاسى
قاقپاس شەتكە قارى سىنباي,
پۋشكيندەردىڭ پارتالاسى,
تولستويدىڭ تانىسىنداي.
جەرجۇزىلىك جىر كوگىنە
اپوللونشا الادى ۇشىپ.
«شۇكىر!» دەيسىڭ جۇرگەنىنە
جۇرتپەن بىرگە تاماق ءىشىپ...»
ءابىش كەكىلباەۆ حاقىنداعى وسى ءبىر ەپيگرامما جازۋشىنىڭ سان قىرلى مول ءبىلىمىن ايشىقتايدى. اسقار سۇلەيمەنوۆ: «كەكىلباەۆ دارىنى – مەيلىنشە عيبراتتى دارىن. ونىڭ كەڭىستىگىنىڭ وزىنەن ۇعىمتال كوكىرەك پەن ءجىتى كوز ادۋىن ونەردىڭ مىنەزى كورىنەدى» – دەگەن-ءتىن. راسىندا, عيبراتتى دارىن دەپ, پاراسات شىڭىنا جەتكەن سيرەكتىكتى باعالايتىن بولار. ءتىپتى كەيبىر زامانداستارى «الەمدىك دەڭگەيدەگى تولستوي, شەكسپير سىندى تيتاندارمەن ۇندەس تە رۋحتاس» دەپ باعا بەرگەن كەمەڭگەر كەكىلباەۆ كەڭىستىگى كەز كەلگەننىڭ قولى جەتپەس وردە تۇر. جاراسقان ەپيگرامماسىنىڭ ماڭىزى سول, توقسان اۋىز ءسوزدى توبىقتاي تۇيىنگە سىيدىرىپ, ساناعا جۇپ-جۇمىر كۇيدە ەنگىزە قوياتىندىعى. بۇل – جاي شەبەرلىك ەمەس, شىن شەبەرلىك.
مۇحتار شاحانوۆ تۋرالى ەپيگرامما ازىلگە, تاپقىرلىققا باي. شىنىندا, 60-70 جىلدارى ەسترادالىق ورىس اقىندارى «مودادا» تۇرعان بولاتىن.
«سودان سوڭ شىعۋ ءۇشىن ءسوزىن اقتاپ,
سوزىمەن كورىنەدى كوزىڭە اپپاق.
ءوزىڭ ءبىل, جاتتاماساڭ ولەڭدەرىن,
الادى الدىمەنەن ءوزى جاتتاپ...
تاۋىپتى تاقىرىبىن تىڭدالاتىن,
تانىتتى ساحنادان شىڭداپ اتىن.
ەڭبەگى اقىندىققا سىڭگەن ءارتىس,
ارتىستىككە ەڭبەگى سىڭگەن اقىن!»
مۇحتار شاحانوۆ, ءسوز جوق, ءوز مەكتەبىن قالىپاستىرعان رۋح اقىنى. قانشا بۋىن جالىندى جىرلاردان جاسىق سانانىڭ شىلبىرىن ءۇزىپ, تىك ءجۇرىپ, تىك سويلەپ ءوستى. جالىنسىزدىقتى قور كوردى, مۇقالماس جىگەرگە ۇمتىلدى. اقىننىڭ جىرىن تەز جاتتاپ الۋى سيرەك جازاتىندىعىنان ءارى قىزىقتى ورىلۋىنەن دەپ ويلايمىن. ال ارتىستىك دەپ وتىرعانىمىز – ەۆتۋشەنكو, ۆوزنەسەنسكي سەكىلدى ورىس اقىندارىنان كەلگەن ماقام. ەپيگراممادان اقىننىڭ بولمىس-ءبىتىمى, تۇرپاتى كوزگە ەلەستەيدى, قولمەن قويعانداي ادۋىن سۋرەتى مۇنارتادى.
بۇگىندە ەپيگرامما جانرى ءار جەردە بىرەن-ساران بوي كورسەتكەنى بولماسا, توقىراۋ ۇستىندە. نەگە؟ جاراسقان اقىننان سوڭ تالانتقا ءتان شىمىر باعىتقا قالام سىلتەۋ جەڭىل دە بولماس, ءسىرا.