جازۋشى تولەن ابدىكتىڭ «قىز ءباتىش پەن ەرسەيىت» اتتى حيكاياتىن وقىماعان جان كەمدە-كەم شىعار, ءسىرا. شىعارمادا قوجابەك قاريا ەل-جۇرتقا جاستايىنان اتى شىعىپ, ەندى ۇيلەنگەلى جۇرگەن بالاسىنان اياق استىنان ايىرىلىپ قالدى. ارتىندا تۇياق قالمادى. ءبىر اۋلەتتىڭ تۇقىمىن ءبىر وزىمەن ءبىرجولا توقتاتتى دا كەتە باردى. قايعىدان قان جۇتقان قارياعا ۇلىنىڭ بىرگە وقىعان جولداسى ودان بالا قالعانىن ايتادى. حاباردى ەستىگەننەن كەيىن قارتتا دەگبىر قالمادى. ءبىر كۇنى كەمپىرىنە «سۇراعان بىرەۋ-مىرەۋگە دارىگەرگە كەتتى دەرسىڭ», دەپ قالاعا ۇرپاعىن ىزدەپ جولعا شىعادى. قىسقاسى, وقيعا وسىلاي ءوربيدى. 1983 جىلى حيكايات جەلىسىمەن «وتەلمەگەن پارىز» اتتى كوركەم فيلم ءتۇسىرىلدى. رەجيسسەرى – سەرىك جارمۇحامەدوۆ, ستسەناريىن سماعۇل ەلۋباي جازدى.
سماعۇل اعانىڭ ايتۋىنشا, اتالعان تۋىندىنىڭ جەلىسىمەن فيلم بەكەر تۇسىرىلمەگەن. «جازۋشى تولەن ابدىكتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – شىعارمانى قازاقى تاقىرىپقا جازسا دا, ونى ادامزاتتىق دەڭگەيدە كوتەرە بىلەدى. اكە مەن بالانىڭ اراسىنداعى مورالدىق-ەتيكانى ءتۇسىنۋ ارقيلى. سول كەزدە دە اكەسى يماندى, ادامگەرشىلىكتى ويلاسا, بالاسى دۇنيەگە قىزىعىپ, ناپسىگە ەرىپ, قىز-قىرقىندى قۋالاپ كەتەتىن, ءسويتىپ ءجۇرىپ, ادامنىڭ تاعدىرىنا قيانات جاسايتىن جاستار كوبەيگەن ەدى. ماعان وسى شىعارمادا مورالدىق-ەتيكالىق ماسەلەنى كوتەرۋى ۇنادى. سودان سيۋجەتتى دامىتىپ, كينوعا لايىقتاپ, وزگەرىستەر ەنگىزدىم. مۇندا ۇلتتىق قۇندىلىقتان الىستاپ بارا جاتقان جاستار ماسەلەسى كوتەرىلگەن», دەدى ول.
سونداي-اق بەلگىلى قالامگەر ءفيلمدى تۇسىرەر الدىندا ءبىر قىزىق جاعداي قالىپتاسقانىن ايتتى.
ء«دال سول جىلدارى اعا رەجيسسەرلەرىمىز ومىردەن ءوتىپ كەتتى. سولاردىڭ ءىزىن باسا كەلگەن ساتىبالدى نارىمبەتوۆ ۇلكەن فيلم تۇسىرمەگەن كەزى ەدى. جاس رەجيسسەرلەر ءالى قالىپتاسپاعان. ستسەناري دايىن. بىراق ونى كىمگە ۇسىنارىمدى بىلمەدىم. ول كەزدە قازاق كسر كينەماتورگرافيا جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتتىڭ توراعاسى ولجاس سۇلەيمەنوۆ, باس رەداكتورى عادىلبەك شالاحمەتوۆ بولاتىن. ستسەناريدى ولار دا ۇناتتى. سودان «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ دۋبلياج بولىمىندە باس رەداكتور بولىپ ىستەيتىن سەرىك جارمۇحامەدوۆ كينو تۇسىرگىسى كەلەدى دەگەندى ەستىدىم. بۇل ءفيلمدى قازاقتىڭ تابيعاتىن, ءتىلىن بىلەتىن ادام ءتۇسىرۋى كەرەك. ال قالادا تۋعان رەجيسسەرلەردىڭ ودان حابارى از. ءبىر كۇنى سەكەڭنىڭ وزىمەن جولىعىپ, «وسى ستسەناريدى تۇسىرۋگە قالايسىز», دەپ ۇسىندىم. ول بىردەن ۇناتتى. باسشىلاردىڭ دا ونى تۇسىرۋگە رۇقساتىن الدىق. ءسويتىپ, فيلم ومىرگە كەلدى. باس كەيىپكەر قوجابەك قاريانى – ءانۋار مولدابەكوۆ وينادى. ونى كينونىڭ باستى تابىسى دەپ ايتار ەدىم. شىنىمەن دە, ءانۋار ۇلى اكتەر ەدى. قارتتىڭ ءرولىن عاجاپ سومدادى. بۇل اكتەردىڭ دە ءوز ونەرىندەگى ءبىر اسۋ بولدى دەپ ويلايمىن. فيلم جارىققا شىققاننان كەيىن كورەرمەندەر وتە جىلى قابىلدادى», دەدى جازۋشى.
فيلمگە ءانۋار مولدابەكوۆتەن بولەك دوسحان جولجاقسىنوۆ, ءاليا مۇراتباەۆا, كۇلاي مۇراتاليەۆا, جامبىل قۇدايبەرگەنوۆ, جانات چايكينا, گۇلنار دوسماتوۆا سەكىلدى ەلىمىزگە تانىمال اكتەرلەر ءتۇستى. ولاردىڭ ءبارى دە ءوز رولدەرىن ءساتتى ويناپ شىقتى. كوركەم تۋىندىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ۇلتتىق بوياۋى. ءار كەيىپكەردىڭ بويىنان قازاقى بولمىستى كورەسىز. ءفيلمنىڭ ءتىلى تازا, كوركەم. اسىرەسە قوجابەك قارتتى سومداعان ءانۋار مولدابەكوۆتىڭ كيىمى, قيمىلى, قوزعالىسى, سويلەگەن ءسوزى, ءتىپتى ناسىباي اتۋىنا دەيىن قازاق قارياسىنىڭ شىنايى بەينەسىن كوز الدىمىزعا اكەلدى. قارتتىڭ بالاسىنان ايىرىلعان ساتتە كيىز ءۇيدىڭ شاڭىراعىنا قاراپ, «شىنىمەن-اق شاڭىراعىم قاڭىراپ بوس قالعانى ما؟», دەگەن اۋىر كۇرسىنىسى دە جۇرەكتى سولق ەتكىزەدى.
كينودا كورەرمەن ەسىنەن كەتپەيتىن ايشىقتى كورىنىستەر كوپ. ماسەلەن, قاريانىڭ كوز الدىنان ۇلىنىڭ بالا كۇنىندەگى «كوكە» دەگەن داۋىسى كەتپەيدى. وسى بەينەفيلمنىڭ ءبىر اۋىر جۇگىن كوتەرىپ تۇرعان سەكىلدى. سونداي-اق مۇندا ادامگەرشىلىك, يماندىلىق, ار-ۇجدان ماسەلەسى عانا ەمەس, كەڭەستىك كەزەڭنىڭ زىميان ساياساتىنىڭ كەسىرىنەن, اسىرەسە 70-80-جىلداردان باستاپ قازاق جاستارىنىڭ ءوز قاعىنان جەرىپ, تامىرىنان اجىراپ, ەڭ اقىرى ءوز بالاسىنا ءوز ەسىمىن قويۋ سەكىلدى داستۇرىمىزگە جات قىلىقتاردىڭ بەلەڭ العانى ءسوز بولادى. ونى رەجيسسەر استارمەن باياندايدى. وعان مىسال رەتىندە مىنا ەپيزودقا نازار اۋدارىڭىز. قوجابەك قارت كەشتەتىپ قالاداعى بالاسىنىڭ دوسى نۇرلاننىڭ ۇيىنە كەلدى. نۇرلان ءجۇرىپ جۇرگەن قىزىمەن كينوعا بارۋعا دايىندالىپ جاتادى. ۇيگە قوناق كەلگەننەن كەيىن ول كينوعا بارۋدان باس تارتادى. سول كەزدە ونىڭ قۇربىسىنىڭ ۇيدەن اشۋلانىپ شىعىپ كەتۋى دە كوپ جايتتى اڭعارتادى. قاريا ۇلىنىڭ دوسىنان «كىشكەنتايىڭ بار ما؟», دەپ سۇراعاندا ونىڭ: « جوق, مەن ءالى ۇيلەنگەن جوقپىن. جاڭاعى قىز اندا-ساندا كەلىپ-كەتىپ تۇرادى. قازىرگى ايەلدەر بۇرىنعىداي ەركەكتەرگە باعىنىشتى ەمەس. وزدەرى بي, وزدەرى قوجا. ەركىن تۇرىپ, ەركىن جۇرگىسى كەلەدى», دەپ جاۋاپ بەرەدى. سول كەزدە قارتتىڭ: «ە, «زامانى بولەكتىڭ امالى بولەك» دەگەن وسى دا. شىراعىم-اي, ءبارى دە ەركەك جازعاننىڭ وزىنەن عوي», دەيدى ويلانىپ. وسى كورىنىستەگى سوزدەر بۇگىنگى ۋاقىتتى دا ءدال بەدەرلەيدى. كينودا وسىنداي ۇتىمدى دەتالدارعا ءتانتى بولاسىز.
ءفيلمنىڭ سوڭىندا قوجابەك اقساقال بالاسىنىڭ باسىنا كەلىپ: «بۇ نە قىلعانىڭ, جارىعىم-اۋ. ءبارى قولىڭنان كەلگەندە قيانات قىلماۋ قولىڭنان كەلمەگەنى مە, جارىعىم-اۋ. قۇدايدان كورگەن ءزابىر تىرلىكتىڭ زاڭى شىعار, ادامنان كورگەن ءزابىر قىمبات, جارىعىم-اۋ. سونى نەگە تۇسىنبەدىڭ؟», دەپ ۇلىنىڭ قۇلپىتاسىن سيپاپ, كەمسەڭدەپ جىلايدى. تۋىندىنىڭ نەگىزى ءتۇيىنى وسى. سول ارقىلى رەجيسسەر بۇ دۇنيەنىڭ قياناتى و دۇنيەگە كەتپەيتىنىن ەمەۋرىنمەن جەتكىزەدى.
قازىر ەلىمىزدە جىلىنا قانشاما كوركەم فيلم تۇسىرىلەدى. ونىڭ ىشىندە كورەرمەن كوڭىلىنەن شىققاندارى دا جەتەرلىك. الايدا وسى تۋىندىلارعا ورتاق ءبىر كەمشىلىك بار, ول – ۇلتتىق بوياۋ جەتپەيدى. ال «وتەلمەگەن پارىزدىڭ» جارىققا شىققانىنا 40 جىلدان اسا ۋاقىت ءوتتى. سوندا دا ونى ەل قىزىعا كورەدى. ويتكەنى مۇندا ءومىر مەن قازاقتىڭ بولمىسى شىنايى بەينەلەنگەن.