تاعدىرى قيىن بالالار

اتىراۋ قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسا­رى, كوميسسيا توراعاسى نۇرجان ەرمۇحانوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, اي سايىن ەكى مارتە وتىرىس وتكىزىلگەن. كوميسسيادا ءار بالانىڭ وتباسىنداعى احۋالى جەتە زەرتتەلىپ, زاڭ اياسىندا ءتۇرلى شەشىم قابىلدانعان.

ء«ار كوميسسيانىڭ ۇستاناتىن باعى­تى بار. كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىس­­تە­­رى جونىندەگى كوميسسيانىڭ باستى مىن­دەتى – بالالار اراسىنداعى قۇقىق بۇ­زۋ­شىلىقتىڭ الدىن الۋ, ولاردىڭ قۇ­قىعى مەن زاڭدى مۇددەسىن قورعاۋ. الايدا كوميسسيا وتىرىسىندا ماسەلەسى قارالعان 200-گە جۋىق بالانىڭ كەيبىرىنىڭ بولا­شاعى ەرەكشە تولعاندىرادى. ويتكەنى بالالاردىڭ ءبىرى قۇقىققا قارسى ارەكەتكە بارسا, وزگەسى اتا-اناسىنىڭ مەيىرىمىن سەزىنە الماعان. ءتىپتى پاناسىز قالىپ, جاۋتەڭ­دەگەن بالانىڭ ايانىشتى تاعدىرى ويلانتادى», دەيدى نۇرجان ەرمۇحانوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, كوميسسيانىڭ قا­راۋىنا ۇدايى ۇسىنىلعان باستى ما­سەلەنىڭ ءبىرى – اتا-انالاردىڭ بالا تار­بيەسىندەگى جاۋاپكەرشىلىگى. سەبەبى كەي اتا-انالاردىڭ تاراپىنان بالالارىن مەكتەپكە سەبەپسىز جىبەرمەۋ, ءسويتىپ, ءبىلىم الۋ قۇقىعىن شەكتەيتىن ارەكەت ءجيى كەزدەسەدى. ال كەيبىر اتا-انا الكوگولدى ىشىمدىككە تاۋەلدى بولعان.

«وسىنداي نەمقۇرايلى كوزقاراستان بالالار ءوز ۇيىندە اتا-انا قامقورلىعىنان تىس قالادى. مۇندايدا وتباسىلىق قۇندىلىق, وتباسىلىق تاربيەنى ءسوز ەتۋ بىلاي تۇرسىن, كەرىسىنشە بالالار اتا-اناسىنان ءزابىر كورەدى. ءتىپتى سوققىنىڭ قۇربانىنا اينالىپ جاتاتىن جايتتى بىلەمىز. ساناسىن قاتىگەزدىك الدە وشپەندىلىك بيلەگەن بولۋى مۇمكىن, ەس-ءتۇسسىز ماس بولعان اكەنىڭ ءبىرى توعىز ايلىق قىزىنىڭ قولىن سىندىرعان. وتباسى بولۋعا ءسوز بايلاسقان, ءسويتىپ, ۇرپاق جالعاستىرار بالالارىنىڭ اناسىن دالاعا قۋىپ جىبەرگەن. بۇل – الاڭداتاتىن احۋال», دەيدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى.

كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى اتىراۋ قالالىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ قىز­مەتكەرلەرىمەن بىرگە بالا تاربيەسىنە بايلانىستى مىندەتىن ورىندامايتىن اتا-انالارعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ كەلەدى. الايدا زاڭعا سايكەس ءتيىستى شاراسى قولعا الىنعانىمەن, ودان ناتيجە شىعارۋعا تىرىسپاي, بۇرىنعى ادەتىنەن اينىمايتىندار بار. سول سەبەپتەن كوميسسيا وتىرىسىندا اتا-انا قۇقىعىنان شەكتەۋ ماسەلەسى كوپ قارالعان.

«ارينە, انا مەن بالانى ءبىر-بىرى­نەن ايىرۋعا بولمايتىنىن بىلەمىز. بەي­كۇنا بالانىڭ مولدىرەگەن جانارىنان اناسىنىڭ قاسىندا قالعىسى كەلە­تىنىن اڭعارىلىپ تۇرادى. سوندايدا انا مەن بالانى بولەكتەۋگە قاتىستى شەشىم­دى قابىلداۋ وڭاي ەمەس. بىراق ءار بالا­نىڭ قۇقىعىن قورعاۋ, قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن ناقتى قادامعا بارۋعا تۋرا كەلەدى. ويتكەنى بالالاردى ءتۇرلى وقىس جاعدايدان قورعاۋ, ونىڭ ىشىندە ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن وسىنداي شەشىم قابىلداندى. ماقسات – بالالاردى مەيىرىمسىز اتا-انانىڭ قولىندا قالدىرماي, مەملەكەت قاراۋىنا الۋ», دەيدى نۇرجان ەرمۇحانوۆ.

اتىراۋ قالالىق پوليتسيا باسقار­ماسى يۋۆەنالدى پوليتسيا توبىنىڭ باسشىسى, پوليتسيا مايورى ەلۆيرا يمانعازيەۆانىڭ ايتۋىنشا, جاسوسپى­رىمدەردىڭ تاراپىنان جاسالعان قىلمىس­تار 14 پايىزعا تومەندەگەن. الايدا كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى قىلمىس 20 پايىزعا, ال جىنىستىق تيىسپەۋشىلىك قىلمىسى 45 پايىزعا وسكەن.

«بىلتىر اتىراۋ قالاسى بويىنشا ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ءارتۇرلى اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان 3 682 ءجاسوسپىرىم جەتكىزىلدى. كا­مە­لەتكە تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىن­دەگى كوميسسياعا 99 قۇجات جولداندى. كو­ميس­سيا شەشىمىمەن 10 اتا-انانىڭ قۇقى­عى شەك­تەلدى. ال ۇشەۋى اتا-انا قۇقى­عى­نان ايى­رىلدى. قاڭعىباستىقپەن اينا­لىس­قان ەكى قىز 6 اي مەرزىمگە اقتاۋ قالا­سىن­­داعى مەكتەپ ينتەرناتقا ورنا­لاستى­رىل­­دى. بۇزاقىلىق جانە قاساقا­نا اۋىر دەنە جاراقاتىن كەلتىرۋ دەرەگى­مەن 22 جاس­­­وسپىرىمگە قاتىستى 11 قىلمىس­تىق ءىس قوز­عال­دى. ونىڭ ىشىندە ءۇش ءجاسوس­پى­رىم­نىڭ ءىسى سوتقا جولدانىپ, ولارعا ءبىر جىل­­­دان ەكى جىلعا دەيىن شارتتى تۇردە جازا تاعايىندالدى», دەدى ەلۆيرا يمان­عازيەۆا.

اكىم ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا, كوميسسيانىڭ نازارىنان تۇرمىسى تومەن وتباسىلارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەسى تۇسپەيدى. سونداي وت­باسىلارعا قولداۋ كورسەتۋ جايى تال­­قىلانادى. كوميسسيا مۇشەلەرى باقى­لاۋعا الىنعان وتباسىلاردىڭ تۇرعى­لىق­تى مەكەنجايىنا بارىپ, اسىرەسە بالا­­لاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىمەن جەتە تانىسقان. سودان كەيىن 40-تان استام وت­با­سى تۇرمىسقا قاجەتتى زاتتارمەن, ازىق-ت ۇلىكپەن, بالالارعا ارنالعان كيىم-كەشەكپەن قامتىلعان.

«كوپبالالى ءبىر وتباسىنىڭ جاعدايى تۋرالى ايتايىن. بالالاردىڭ اكەسى دەن­ساۋلىق جاعدايىنا بايلانىستى جۇ­مىسسىز قالعان. ونىڭ 16 جاستاعى قىزى مۇمكىندىگى شەكتەۋلىلەر سانا­تىندا تىر­كەۋدە تۇر. بۇل وتباسىنىڭ با­سى­باي­لى باسپاناسى جوق. ال جالداپ تۇر­عان پاتەرىنە تولەيتىن قارجىسى بولمادى. سول سەبەپتەن, بىرنەشە اي بويى اتال­عان وتباسىعا پاتەر اقىسىن تولەۋگە كومەك بەرىلدى. مەكتەپ جاسىنداعى ءۇش بالاسى اتا-اناسىنىڭ وتىنىشىمەن بەسىك­تى اۋىلىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتقا جىبە­رىلدى», دەدى ول.

ەكى ءجاسوسپىرىم بالاسى بار ايەل­دىڭ دە تۇرعىلىقتى باسپاناسى بولما­عان. سوندىقتان وعان تۇراقتى جۇمىس تاۋىپ, جاعدايى رەتتەلگەنشە كومەك كورسەتۋگە شەشىم قابىلدانىپتى. ناقتى­لاي ايتقاندا, تۇرمىستىق زورلىق-زوم­بىلىققا ۇشىراعان ايەلدەرگە كومەك كورسەتۋ بولىمشەسىنە ۋاقىتشا ورنالاس­تى.

«كوميسسيادا اتا-اناسىنىڭ تار­بيە­سىنە كونبەي جۇرگەن 15 جاستاعى ءجاسوس­پىرىمنىڭ ماسەلەسى قارالدى. ءجاسوس­پىرىم مەكتەپتەگى ساباعىنان ءجيى قالىپ, قاڭعىباستىققا سالىنعان. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇسىنىسىمەن ونى اقتاۋ قالاسىنداعى دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىقتى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ين­تەرناتقا ورنالاستىرۋ ماسەلەسى تۋىن­دادى. دەمەك ونى اتا-اناسىنان ۋاقىتشا بولسا دا ايىرۋ قاجەت. الاي­دا مۇنداي ناقتى شەشىم بالانىڭ تار­بيە­سىن تۇزەي قويا ما؟ مىنە, وسى ساۋال كوميسسيا مۇشەلەرىن تولعاندىردى. سو­دان كەيىن ءجاسوسپىرىمدى اتا-اناسىنان جى­راق­تاتپاي, وعان تاعى ءبىر مۇمكىندىك بەرۋگە ۇيعارىم جاسالدى. ءسويتىپ, كوميس­سيانىڭ ۇيعارۋىمەن جاسوسپىرىمگە «شانس» كامەلەتكە تولماعانداردى پسي­حو­­لوگيالىق-الەۋمەتتىك قولداۋ ورتالى­عىندا پسيحولوگيالىق كەڭەس بەرۋ, سپورت­تىق ۇيىرمەلەرگە قاتىستىرۋ, پوليتسيانىڭ ۇنەمى باقىلاۋىنا الۋ ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاپتى. قازىر ءجاسوسپىرىمنىڭ ءتارتىبى جاقساردى. ساباقتان قالمايتىن بولدى. سپورتپەن شۇعىلدانىپ ءجۇر», دەپ ءمالىم ەتتى نۇرجان ەرمۇحانوۆ.

تەگىندە ەركىن ەلدىڭ ەرتەڭىنە بالانعان جاس ۇرپاقتىڭ سانالى تاربيە, ساپالى ءبىلىم العانى قاجەت-اق. بۇل – ءار اتا-انانىڭ بالا تاربيەسىندەگى باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى.

اتىراۋ وبلىسى