كەشە پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. وتىرىستا ەلەكتروندىق ساۋدانى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى دە كۇن تارتىبىنە قويىلدى.
جاڭا قۋات كوزدەرى ىسكە قوسىلادى
وتىرىستا ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ قازاقستاننىڭ بىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسى شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەيتىنىن باياندادى. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە 220 ەلەكتر ستانساسى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ قاتارىندا جالپى قۋاتى 2,8 گۆت بولاتىن 144 جەك وبەكتىسى بار. وسى جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا جالپى قولدا بار قۋاتتىڭ كولەمى 20,4 گۆت, وسى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدە تۇتىنۋ ماكسيمۋمى 16,6 گۆت قۇراعان. وتكەن جىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولەمى 115 ملرد كۆت/ساع. (2022 جىلى – 112,9 ملرد كۆت/ساع.) بولدى. ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ 112,8 ملرد كۆت/ساع. كورشىلەس ەلدەردەن ەلەكتر ەنەرگياسىن يمپورتتاۋ 3,4 ملرد كۆت/ساع. ەكسپورت 1,4 ملرد كۆت/ساع. جەتكەن.
ەل ەكونوميكاسى مەن حالقىن تۇراقتى ەنەرگيامەن جابدىقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاياۋ جىلدارى جاڭا ەنەرگيا قۋاتتارىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزۋ جانە قولدانىستاعى ەلەكتر ستانسالارىن جاڭعىرتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل رەتتە ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولەمىندەگى كومىر گەنەراتسياسى ۇلەسىنىڭ ەداۋىر تومەندەۋى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن ەنگىزۋ جانە گاز گەنەراتسياسى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى. جاڭارتىلاتىن, بالامالى ەنەرگيانى جانە گاز گەنەراتسياسىن ىسكە قوسۋ ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولەمىندەگى كومىر گەنەراتسياسىنىڭ ۇلەسى ەداۋىر تومەندەيتىن بولادى.
وتىرىستا ۇلتتىق ەنەرگەتيكالىق جەلىنىڭ اعىمداعى جاي-كۇيى تۋرالى KEGOس كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى ءنابي ايتجانوۆ, جاڭا ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى «سامۇرىق-ەنەرگو» باسقارماسىنىڭ توراعاسى قايرات ماقسۇتوۆ اڭگىمەلەپ بەردى. ال ماڭعىستاۋ اتوم ەنەرگەتيكالىق كومبيناتىنداعى (ماەك) جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسى, قىزىلوردا وبلىسىنداعى بۋ-گاز قوندىرعىسى مەن جامبىل وبلىسىنداعى جەل ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى تۋرالى وڭىرلەر اكىمدەرى نۇرلان نوعاەۆ, نۇرلىبەك نالىباەۆ, سونداي-اق وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان كالەندەروۆ بايانداما جاسادى.
پرەمەر-مينيستر ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى – ەل ەكونوميكاسىنىڭ «تامىرىنا قان جۇگىرتىپ», تۇراقتى دامۋعا نەگىز بولاتىن بىرەگەي سالا ەكەنىن ايتتى. «مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا كەمىندە 14 گۆت كولەمىندە قوسىمشا قۋات كوزدەرىن ىسكە قوسۋدى تاپسىردى. ىشكى جالپى ءونىمدى 2 ەسەگە دەيىن ءوسىرۋ ءۇشىن بىزگە وسىنداي كولەمدە ەنەرگيا قۋاتى قاجەت. ول ءۇشىن ەنەرگەتيكا سالاسى تەز دامۋعا ءتيىس», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ناعىز اياز كەزىندە ەنەرگەتيكالىق جۇيەنىڭ ديسبالانسى ءىرى ونەركاسىپ كاسىپورىندارى ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعى مەن توقتاۋىنا اكەپ سوقتىرادى. بولجام بويىنشا ەلىمىزدە ەنەرگيا تۇتىنۋ كولەمى تۇراقتى وسە بەرەتىن بولادى. سوندىقتان قازىرگى كەزدە ەلىمىزدەگى ەنەرگيا بالانسىن ساقتاۋ ءۇشىن باتىس وڭىرلەردىڭ گاز قۋاتتارىن تارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
«سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك ايماقتاردا گەنەراتسيالاۋ كولەمىن ۇلعايتۋعا باسىمدىق بەرىلدى. اتاپ ايتقاندا, بيىل ەكىباستۇز گرەس-1-دە 1-ەنەرگيا بلوگىن قالپىنا كەلتىرۋ جوباسىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. كوكشەتاۋ, سەمەي جانە وسكەمەن قالالارىندا جاڭادان جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىن سالۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا. وڭتۇستىك وڭىرلەردە گاز گەنەراتسيالاۋ جوبالارى ىسكە اسىرىلىپ وتىر», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ءارى قاراي ءسوزىن جالعاعان ول, 2030 جىلعا قاراي جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ 15% ۇلەسىنە قول جەتكىزۋ ماقساتىندا «Total Energies», «Acwa Power» جانە «Masdar» سياقتى ستراتەگيالىق ينۆەستورلارمەن ءىرى جوبالار ىسكە اسىرىلاتىنىنا كەڭىنەن توقتالدى. «جالپى, 2035 جىلعا دەيىن قازاقستاننىڭ بىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنە شامامەن 26 گۆت بازالىق جانە مانەۆرلىك گەنەراتسيانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. قابىلدانىپ جاتقان شارالار ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعىن جويۋعا جانە 2030 جىلعا قاراي ونىڭ رەزەرۆىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن.
بۇلارمەن بىرگە 2020 جىلى گيدروەنەرگەتيكانى دامىتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى قابىلدانعانىنا نازار اۋدارتتى. الايدا وتكەن جىلدارى ەكولوگيالىق كۇن ءتارتىبى وزگەردى, سۋ رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعى ارتا تۇسۋدە. وسىعان بايلانىستى پرەمەر-مينيستر ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن 2030 جىلعا دەيىنگى جاڭا جوسپاردى قابىلداۋدى تاپسىردى. سونداي-اق بۇعان دەيىن, بۇرىن باستالعان ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ سوزىلىپ كەتكەنىن ەسكەرتتى. سولاردىڭ ءبىرى – ەكىباستۇز گرەس-2-ءنىڭ 3-ەنەرگيا بلوگىن سالۋ جۇمىستارى. ء«بىر اي مەرزىمدە قۇرىلىس جۇمىستارىن باستاۋ قاجەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
وعان قوسا باتىس ەنەرگەتيكا ايماعىن بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەگە قوسۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپپاي وتىر. وسىعان بايلانىستى «KEGOس» كومپانياسىنا بيىل «اقتوبە-اتىراۋ» ەلەكتر قۋاتىن بەرۋ جەلىسىن سالۋ جۇمىستارىن باستاۋدى تاپسىردى. «بۇگىندە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جاڭا گاز گەنەراتسيالاۋ وبەكتىلەرىن سالۋ ورىندارىن ايقىندادى. ولار – قىزىلوردا, شىمكەنت, تاراز, اقتاۋ, اتىراۋ جانە اقتوبە قالالارى. وسى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اقپان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن قاجەتتى راسىمدەردى باستاۋ قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇكىمەت باسشىسى اكىمدىكتەردىڭ وڭىرلىك ەلەكتر جەلىلەرىن دامىتۋ جۇمىستارىنان شەتتەپ قالعانىن دا قۇلاق قاعىس ەتتى. «وڭىرلىك ەلەكتر جەلىلىك كومپانيالارى وزدەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالارىنىڭ جاسالۋى مەن ورىندالۋىن باقىلاپ وتىرعان جوق. بۇعان جەلتوقسان ايىندا ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىندە ەلەكتر قۋاتىنىڭ جاپپاي ءوشىپ قالۋى دالەل. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار وڭىرلىك ەلەكتر جەلىلىك كومپانيالاردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس», دەپ تۇيىندەدى ول.
الداعى ۋاقىتتا قازاقستان جاڭا قۋاتتاردى ىسكە قوسۋ ەسەبىنەن ءوزىن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن تولىق قامتاماسىز ەتەدى.
ەلىمىزدە ەلەكتروندى ساۋدا ۇلعايادى
ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلەكتروندىق ساۋدانى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى دە كوتەرىلدى. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاكقاليەۆ ەلەكتروندىق ساۋدا جاھاندىق ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا درايۆەرلەرىنە اينالعانىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلعى قورىتىندى بويىنشا ەلىمىزدە ەلەكتروندىق ساۋدانىڭ ۇلەسى 12,5%-دى قۇراعان. بۇل شامامەن 2 ترلن تەڭگە ەكەن. وسى رەتتە بىلتىرعى جىلدىڭ 11 ايىندا ەلەكتروندىق ساۋدا كولەمى شامامەن 2,2 ترلن تەڭگەنى قۇراپ, بولشەك ساۋدا كولەمىنەن 13%-عا دەيىن ءوسىپتى.
ەل ازاماتتارى نەگىزىنەن ينتەرنەت ارقىلى تۇرمىستىق زاتتار, كيىم-كەشەك پەن اياق كيىم, ازىق-ت ۇلىك, كوسمەتيكا جانە ءدارى-دارمەكتەر ساتىپ الادى. سوندىقتان, مينيسترلىكتىڭ الدىندا ەلەكتروندىق ساۋدانىڭ ۇلەسىن 2030 جىلعا قاراي 20%-عا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتى تۇر. اتالعان جۇمىس شەڭبەرىندە تانىمال ماركەتپلەيستەردە وتاندىق ءوندىرىس تاۋارلارىنىڭ ۇسىنىلۋىن كەڭەيتۋ, قويما جانە لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, سونداي-اق تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندە شارالار قابىلدانادى.
جيىن بارىسىندا ەلەكتروندىق ساۋدا نارىعى وكىلدەرىنىڭ پىكىرلەرى دە تىڭدالدى. ماسەلەن, «قازپوچتا» اق باسقارما توراعاسى اسەل جاناسوۆا پوشتا وپەراتورىنىڭ قىزمەتى تۋرالى باياندادى. ال وتاندىق ينتەرنەت-دۇكەننىڭ جۇمىس تاجىريبەسى تۋرالى الۋا كورپەباەۆا ايتىپ بەردى.
پرەمەر-مينيستر اتاپ وتكەندەي, قازىرگى تاڭدا الەم ەلدەرىندە ەلەكتروندىق ساۋدا نارىعى توقتاۋسىز دامىپ كەلەدى. 2025 جىلعا قاراي الەمدەگى ينتەرنەت-ساۋدانىڭ ۇلەسى بولشەك ساۋدادان 25%-عا اسىپ تۇسەدى دەپ كۇتىلۋدە. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇعان ونلاين جانە وفلاين-دۇكەندەردىڭ بيزنەس-ۇدەرىستەرىنىڭ وزگەرۋى, ءونىمدى ورنالاستىرۋ مەن جارنامالاۋدىڭ جاڭا فورماتتارى ىقپال ەتىپ وتىر. مۇنىڭ بارلىعى ساتىپ الۋشىلاردى كەڭىنەن تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى ءارى ولاردىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەيدى.
ەلىمىزدە 2023 جىلى ە-كوممەرتسيا كولەمى 2,2 ترلن تەڭگەدەن اسىپ, بارلىق بولشەك ساۋدانىڭ 13%-ىن قۇرادى. بىزدەگى نارىقتىڭ اۋقىمدى بولىگى شەتەلدىك ينتەرنەت-الاڭدارعا تيەسىلى. «وسى مۇمكىندىكتى ءوز ونىمدەرىمىزدى الەمدىك نارىقتا وتكىزۋدىڭ قوسىمشا ارناسى رەتىندە پايدالانۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار وتاندىق ونلاين-دۇكەندەردى دە دامىتۋ قاجەت. ول ءۇشىن تولەم جۇيەلەرىنىڭ, كولىك-لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىنىڭ جانە كۋرەرلىك قىزمەتتەردىڭ ۇزدىكسىز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك», دەدى ءا.سمايىلوۆ. وسى ورايدا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ دا ماڭىزدى ماسەلە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونى شەشۋ ءۇشىن قاجەتتى تۇزەتۋلەر ازىرلەنىپ, ولار «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا ەنگىزىلدى. اتالعان زاڭ قازىر پارلامەنت قاراۋىندا جانە جاقىن ارادا قابىلدانادى دەپ كۇتەمىز.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, حالىقپەن قاتار, بيزنەستىڭ دە تسيفرلىق ساۋاتىن ارتتىرۋ قاجەت. «بۇعان ەلەكتروندىق كوممەرتسياعا وقىتۋ ورتالىقتارى ءىشىنارا ىقپال ەتەدى», دەگەن ول, ءبىر اي مەرزىمدە وتاندىق ونلاين-دۇكەندەردى دامىتۋ جانە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى شەتەلدىك ينتەرنەت-الاڭدارعا شىعارۋ ءۇشىن ءتيىمدى شەشىمدەر ازىرلەۋدى تاپسىردى.
«بىزگە ءوزىمىزدىڭ بوندتىق قويمالارىمىز قاجەت. ولار تاۋارلاردى ەلىمىزدەگى ساتىپ الۋشىلارعا, سول سياقتى شەتەلدىكتەرگە جەتكىزۋ ۇدەرىسىن وڭايلاتۋعا مۇمكىندىك بەرەر ەدى. سوندىقتان, ساۋدا مينيسترلىگى «قازپوشتامەن» بىرلەسىپ, بيىل استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا بوندتىق قويمالاردىڭ قۇرىلىسىن باستاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن اقتاۋدا كونتەينەرلىك حابتى جانە قۇرىق پورتىندا ەلەكتروندىق ساۋدانىڭ تولىققاندى لوگيستيكا ورتالىعىن قۇرۋعا كىرىسۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى. «بۇل ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك مارشرۋتىن دامىتۋ اياسىندا دا ماڭىزدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.