جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن مەكتەپ جاسىنان بىلىمگە, جوعارى وقۋ ورنىندا عىلىمعا ارتتىرۋ كەرەك. ويتكەنى ەل دامۋىنا جوعارى ءبىلىم تىكەلەي اسەر ەتەدى. ەلدىڭ بولاشاعى ءبىلىمدى كادرلار مەن بيزنەسكە بايلانىستى بولاتىنىن, ءبىلىم مەن عىلىم سوعان قاراي بەيىمدەلەتىنىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا دا ايتتى.
وكىنىشكە قاراي, ەلىمىز قاجەتتى مامانداردىڭ سۇرانىسىن وتەي الماي كەلەدى. بۇگىندە كوپتەگەن ءوندىرىس ورنى مامان تاپپاي ءجۇر. ۋنيۆەرسيتەت بىتىرسە دە, قولىنان ءىس كەلمەيتىندەردەن شارشاعان. كوپشىلىگى جۇمىسشىلارىن شەتەلگە جىبەرىپ, قايتا وقىتىپ جاتىر. نەمەسە ەسكى كادرلاردىڭ كومەگىنە سۇيەنەدى. پرەزيدەنت تە جالپى 15 جىلداي العان ءبىلىمنىڭ اناۋ ايتقانداي ناتيجە بەرمەي جاتقانىن بايقاپ, بالالاردى ءبىلىم-عىلىمعا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن مەكتەپتەردە STEM جۇيەسىن جەتىلدىرىپ, روبوتتەحنيكانى مەڭگەرۋگە جول اشتى.
تاياق تاستاساڭ, ءبىلىمى «جوعارى», بىراق ساۋاتى از مامانعا تيەدى. وتىز جىلدان بەرى جوو نارىققا بەيىمدەلىپ, سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋدى ۇمىتىپ كەتتى. ماماندىقتاردى زامان تالابىنا ساي جۇيەلەيتىن ۋاقىت جەتتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, جوعارى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. قازىر ستۋدەنتتەردى بولاشاقتاعى ەڭبەك نارىعىنا ساي ماماندىقتارعا دايارلاۋ ۇلكەن مانگە يە. مينيستر ساياسات نۇربەكتىڭ جاڭا ماماندىقتاردىڭ اتلاسىن جاساۋى سالاعا تىڭ سەرپىن بەرگەنى راس. وسىعان سايكەس ءار ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى مەن ءوندىرىستىڭ قۇرىلىمىنا قاراي ماماندار دايارلاۋ ءۇشىن تەرەڭ تالداۋ جاسالىپ جاتقانى قۋانتادى. سول ارقىلى كاسىبي ستاندارت ەنگىزىلمەك. ۋنيۆەرسيتەتتەر وقۋ باعدارلاماسىن سول ستاندارتقا سايكەستەندىرمەيىنشە ءوز بەتىنشە وقىتا المايتىنى – قۇپتارلىق قادام. ويتكەنى جالپىلاما مامانداردى وقىتۋدىڭ تيىمسىزدىگى دالەلدەندى.
پرەزيدەنتتىڭ عىلىمدى وندىرىسكە ەنگىزىپ, بيزنەسمەندەر مەن عالىمداردى ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىرۋ تاپسىرماسى ەكى تاراپقا دا وتە ءتيىمدى. قايتا وڭدەۋ مەن ءونىم وندىرۋدە قاتىپ قالعان كالكادان شىعارىپ, يننوۆاتسيالىق باعىتقا باستاعان ءجون. نەگىزى مەملەكەتتىك گرانتتاردى دۇرىس پايدالانىپ, ءاربىر كاسىپورىن, زاۋىت, ءتىپتى تسەحتاردىڭ تاپسىرىسىمەن ستۋدەنتتەردى وقىتىپ, ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەن بويدا جۇمىسقا ورنالاساتىن جۇيە جاساعان ءجون. بۇدان بولەك, مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتەردى كەشەندى كومپلەكسكە اينالدىرۋ كەرەك. قاشانعى جوو وقۋ اقىسىنىڭ ەسەبىنەن كۇنەلتەدى؟ بۇل اقشا وقىتۋشىلاردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋگە, جاتاقحانا سالۋعا جەتپەسە, قوسىمشا كىرىس كوزدەرىن كوبەيتۋ كەرەك. ول ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت جانىنان وندىرىستىك تەحنوپاركتەر سالىنسا, بۇل مەملەكەت ءۇشىن دە, ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن دە تابىستى بولار ەدى. دەسە دە مەملەكەتتىڭ جاتاقحانالار سالۋعا سۋبسيديا ءبولىپ, قاراسىپ جاتقانى – ۇلكەن قولداۋ. از ۋاقىتتا جاتاقحانا مۇقتاجدىعى 87 مىڭ ورىننان 17 مىڭ ورىنعا ازايعانى دا جاقسى كورسەتكىش.
ءبىر مىسال كەلتىرە كەتەيىك. تسينحۋا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرامىندا 16 مەكتەپ, تابيعي, گۋمانيتارلىق, ينجەنەرلىك عىلىم, قۇقىقتانۋ, مەديتسينا, فيلوسوفيا, تاريح, مەنەدجمەنت, ەكونوميكا, ءبىلىم باعىتىندا 56 فاكۋلتەت بار. بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتە 4 مىڭ وقىتۋشى قىزمەت ەتەدى. تسينحۋا فۋندامەنتالدى عىلىمدى, قولدانبالى عىلىمدى, عىلىمي يننوۆاتسيانى وزىنە مىندەتتەپ قويعان.
الەمدىك رەيتينگتە العاشقى ورىنداردا تۇراتىن گارۆارد, ستەنفورد, وكسفورد, توكيو, بەيجىڭ سياقتى ۋنيۆەرسيتەتتەر ەڭبەك نارىعىنا ەمەس, مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ دامۋىنا قاجەتتى مامانداردى دايارلاۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. قاي مەملەكەت باي, ول سول ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورنىنىڭ تۇلەكتەرى مەن وقىتۋشىلارىنىڭ ەرەن ەڭبەكتەرىنىڭ ارقاسىندا جەتكەن جەتىستىكتەرى.
ۋنيۆەرسيتەتتەردە دە تەك تەوريالىق ءبىلىم بەرە بەرمەي, تاجىريبەدە قاتار جەتىلدىرۋ كەرەك. ويتكەنى تاجىريبە ستۋدەنتتەردىڭ تەوريالىق ءبىلىمىن مامان بولىپ قالىپتاسۋىنا جەتەلەيدى. سوندىقتان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ ءارى جاڭارتىپ تۇرۋ كەرەك.
قازىر ەلىمىزدە اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلىپ ءجۇر. الايدا اەس قۇرىلىسىن شەتەلدىك كومپانيالار جۇرگىزەدى. ۋرانعا باي مەملەكەت بولعانىمىزبەن, اتومدىق ەنەرگەتيكانى مەڭگەرمەگەنىمىز ۇيات. اەس سالۋدان اقش ءبىرىنشى, فرانتسيا ەكىنشى ورىندا تۇر. اەس بار ەلدەردىڭ بارىنە يادرولىق فيزيكا, اتوم ەنەرگەتيكاسىن مەڭگەرگەن ماماندار, رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن, يادرولىق ستانسانى باقىلايتىن جانە باسقاراتىن, اتوم ەنەرگەتيكاسىن يگەرگەن عىلىمي قىزمەتكەرلەر اۋاداي قاجەت. ءبىر اقش-تىڭ وزىندە 95 اەس جۇمىس ىستەپ تۇر, الدا ءالى دە كوبەيتە تۇسپەك. ويتكەنى ىشكى ەنەرگەتيكالىق سۇرانىستى تولىق قامتي الماي جاتىر. اتوم ەلەكتر ستانساسى بىرەۋ بولسا دا, ونى ۇستاپ تۇراتىن جوعارى ءبىلىمدى ءارى بىلىكتى قىزمەتكەرلەر كەرەك. ستانسا تۇرعانشا كەلەشەكتە كوبەيەتىن بولسا دا, بىزگە قاجەتتى ماماندار دايارلاۋ كەزەك كۇتتىرمەيدى.
جالپى, بىزگە زامان ۇدەرىسىنە جەتىپ الۋ ءۇشىن جان-جاقتى دامۋعا جەدەل كىرىسۋ قاجەت. حيميا, فيزيكا, بيولوگيا, وزگە دە يننوۆاتسيالىق, وندىرىستىك, تەحنولوگيالىق, يننوۆاتسيالىق ماماندىقتاردى مىقتاپ يگەرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ تۇر.
قولدا بار عىلىمي ءبىلىم مەن ادىستەردى پايدالانىپ, قولدانبالى عىلىمدى دامىتۋ – كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلە. باردى ۇقساتا ءبىلۋ دە ونەر. ناتيجەسىز ىستەردەن باس تارتىپ, تابىستى ىستەرگە بەتبۇرىس جاسالىپ جاتىر. قوعام ءوزىنىڭ كۇنى بۇگىنگە قاجەتتىلىگىن يمپورتتىق تاۋارلار ارقىلى وتەپ كەلەدى. وعان ۇيرەنىپ تە قالدى. قازىر نارىقتى قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيانىڭ تۇرمىسقا قاجەتتى بۇيىمدارى جاۋلاپ العان. نە كەرەكتىڭ ءبارى بار. ويتكەنى بۇل ەلدەر قولدانبالى عىلىمدى قولدانۋدا كوش ىلگەرى وزىپ كەتكەن. بىزگە, قولدانبالى عىلىمدى اۋىل شارۋاشىلىعى, ءوندىرىس, ينفراقۇرىلىم, قۇرىلىس مەديتسينا, اسكەر, روبوتتەحنيكادا دامىتۋ كەرەك. بارلىق ماسەلەنىڭ شەشىمى اينالىپ كەلگەندە مامانعا كەلىپ تىرەلەدى. سوندىقتان بەلگىلى ءبىر باعىتتا ماماندار دايارلايتىن ۋنيۆەرسيتەتتەر جانىنان تەحنوپاركتەر مەن اكادەميالىق قالاشىقتار سالۋ قاجەت. مۇنداي وندىرىستىك قالالار ىرگەدەگى رەسەيدە دە, الەمنىڭ كوپتەگەن الپاۋىت ەلدەرىندە بار. مىسالى, قىتاي 2 ميلليونعا جۋىق عالىمدى ءتۇرلى سالادا وتاندىق عىلىمدى وركەندەتۋ ءۇشىن كەشەندى وندىرىستىك قالالاردا تەكتەن تەككە ۇستاپ وتىرعان جوق. جۇيەلى دامۋ ءۇشىن ماسەلەگە كەشەندى تۇردە شەشۋدى قاراستىرۋ قاجەت.
تۇتاستاي العاندا, ەلىمىزدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىن جاڭاشا كوزقاراستاعى ءبىلىمدى ازاماتتار كەرەك. عالىمدار تەك عىلىممەن شۇعىلدانۋعا ءتيىس. ۋنيۆەرسيتەت رەكتورلارى مەنەدجەر, ءتۇرلى سالادا ەڭبەك ەتكەن, ىسكەر, وزىق ويلى مامان بولۋى كەرەك.
قايرات بالابيەۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى