جەتىسۋ وبلىسى بىلتىر اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىندا ايتارلىقتاي جەتىستىككە جەتكەنىمەن, ءالى دە شەشىلمەگەن ماسەلەلەر بارشىلىق. ەسكى تەحنيكا, جۇگەرىشىلەردىڭ جايى, سۋبسيديا, سالىق سەكىلدى تۇيتكىلدەر ءالى دە شەشىمىن كۇتىپ تۇر. وسى پروبلەمالاردى شارۋالار وڭىرگە جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆقا ايتتى. اگروونەركاسىپ كەشەنى سالاسىنىڭ ماماندارىمەن وزەكتى ماسەلەلەردى ورتاعا سالىپ, اشىق تالقىلادى.
اگرارلى وڭىردە حالىقتىڭ باسىم بولىگى اۋىلدىق جەردە تۇراتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وبلىستا مال ءوسىرىپ, ەگىن ەگىپ جان باققان تۇرعىننىڭ قاراسى كوپ. سوندىقتان ولار كىشىگىرىم كاسىبىنە مەملەكەتتەن بارىنشا كومەك بولۋىن قالايدى. ءبارىنىڭ بىردەي تەحنيكاسى تۇگەل ەمەس, ەگىن باسىنا سۋ ۋاقتىلى كەلىپ جاتقان جوق. ءتىپتى العان ءونىمىن وتكىزە الماي جۇرگەندەر قانشاما؟ مۇنىڭ شەشۋ جولىن وبلىس اكىمى بەيبىت يساباەۆ باستاعان سالا ماماندارى قاراستىرىپ جاتقانى انىق. دەگەنمەن جەتىسۋ ءوڭىرى ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماڭىزدى ءىس.
جيىن بارىسىندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى الىبەك جاقانباەۆ قىسقاشا بايانداما جاساپ, وبلىستاعى اوك-ءتىڭ دامۋ بارىسىمەن تانىستىردى. ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ 11 ايىنىڭ قورىتىندىسىندا وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن ءوندىرۋ 1,8 پايىز ۇلعايعان. ايماقتا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەيتىن 120 كاسىپورىن جۇمىس ىستەسە, ولار 78 ملن تەڭگەنىڭ ازىق-ت ۇلىك ءونىمىن شىعارعان.
مۇنان كەيىن كەزدەسۋگە قاتىسقان بىرقاتار شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىلارى مينيسترگە سۇراقتارىن قويىپ, ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. ماسەلەن, تالدىقورعاندىق «ساماي» شق توراعاسى ەركىنبەك ءسىلاموۆ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن جاڭارتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرىنە سالىناتىن سالىقتى وتەۋدىڭ كەيبىر اكىمشىلىك پروتسەدۋرالارىن جەڭىلدەتۋ, اۋىلدىق جەرلەردە, اتاپ ايتقاندا, شارۋا قوجالىقتارىنا قاجەتتى بۋحگالتەر مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى سياقتى بىرقاتار ماسەلە كوتەردى. سول سياقتى ەسكەلدى اۋدانىنان «سانجار» شق باسشىسى جاناتبەك سارعالداقوۆ شارۋا قوجالىقتارىن جەڭىلدىكپەن نەسيەلەندىرۋ, ولاردى ساپالى تەحنيكا الۋعا ىنتالاندىرۋ, جۇگەرى ءونىمىن وتكىزۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. سونىمەن قاتار باسقا دا شارۋالار جۇگەرى ەگەتىن شارۋاشىلىقتارعا سۋبسيديا ءونىمنىڭ گەكتارىنا ەسەپتەلىنسە, تىڭايتقىشتى سۋبسيديالاۋ تالاپتارى قايتا قاراستىرىلسا دەگەن ۇسىنىستارىن ءبىلدىردى.
وسى ورايدا ايداربەك ساپاروۆ سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, اتالعان باعىتتاردا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالدى. ماسەلەن, تىڭايتقىشتى داقىل تۇرىنە دەپ ەمەس, تەك باگارا جانە سۋارمالى جەرگە دەگەن بولىنىسپەن سۋبسيديالاۋ تۋرالى وزگەرىس ازىرلەنىپ جاتقانىن ايتتى. سونىمەن قاتار مينيستر جۇگەرى ءوسىرۋدى سۋبسيديالاۋدى گەكتارىنا ەسەپتەۋ فورماتىنا قايتا ورالمايتىنىن جەتكىزدى, ويتكەنى بۇرىن مۇنداي ەسەپتەۋ ءوزىنىڭ تيىمسىزدىگىن كورسەتكەن ەدى.
«جالپى, 2023 جىل اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنان اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن اۋىر جىل بولدى. دەگەنمەن مەملەكەت قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان جوق. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەت تاراپىنان بىرقاتار مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, وسىمدىك شارۋاشىلىعىنا 30 ملرد تەڭگە, مال شارۋاشىلىعىنا 30 ملرد تەڭگە, «ازىق-ت ۇلىك» كورپوراتسياسىنا شارۋاشىلىقتاردان ءونىم ساتىپ الۋعا 31 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. جاۋىن-شاشىن شامادان تىس كوپ تۇسكەندىكتەن, شارۋالار ءونىمدى كەپتىرۋگە ارزانداتىلعان ديزەل وتىنىن بەرۋدى سۇراعان ەدى. وعان 65 مىڭ توننا ديزەل وتىنى بەرىلدى. بيىلدان باستاپ جۇمىستى جاڭاشا قاراستىرامىز. بۇل رەتتە ءداندى داقىلداردى ارتاراپتاندىرۋعا كوشۋىمىز كەرەك. ياعني بيدايدى, جۇگەرىنى ازايتىپ, الدەقايدا ءتيىمدى كۇنباعىس, ماقسارى, راپس سياقتى مايلى داقىلدارعا, سول سياقتى قانت قىزىلشاسىن وسىرۋگە قاراي بەيىمدەلۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى جيىندا ءبىراز ماسەلە كوتەرىلدى. شىنىندا دا, جۇگەرى ءونىمىن وتكىزۋدە ءبىرشاما كۇردەلى ماسەلە بار. جۇگەرى رەسەيدەن ارزان باعادا اكەلىنىپ جاتىر, جالپى الەمدىك نارىقتا باعا ءتۇسىپ كەتتى. سوعان قاراماستان, ءبىز شارۋاشىلىقتارعا كومەكتەسۋ جاعىن قاراستىرامىز. قۇس شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەرمەن, وعان قوسا «ازيا اگرو فۋت» زاۋىتىمەن دە كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىرمىز. بۇل كاسىپورىندارعا شامامەن كەمىندە 40 مىڭ تونناداي جۇگەرى ءونىمى وتكىزىلەدى. زارداپ شەككەن شاعىن شارۋاشىلىقتارعا ءبىرىنشى كەزەكتە كومەك كورسەتىلەدى», دەدى مينيستر.
سول سياقتى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى اناس باققوجاەۆ دەپۋتاتتار دا جۇگەرى ءونىمىن وتكىزۋ ماسەلەسىنە بەلسەنە اتسالىساتىندارىن جەتكىزدى. شارۋالار ايتقان پروبلەمالاردىڭ كەيبىرى جەرگىلىكتى جەردە قاراستىرىلاتىن ماسەلەلەر بولعاندىقتان, وبلىس اكىمى اۋىل شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرىنىڭ سالىق تولەۋ ۇدەرىستەرىنە قاتىستى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارىمەن بىرگە تالقىلايتىنىن ايتتى.
«وبلىستا 380 مىڭ توننا داندىك جۇگەرى الساق, سونىڭ وتكىزىلمەي قالىپ وتىرعانى 100 مىڭ تونناداي. مينيسترلىك 40-50 مىڭ توننانى وتكىزۋگە ىقپال ەتىپ, كومەك ەتسە, قالعان 50 مىڭدايىن وتكىزۋدى ءبىز وبلىس دەڭگەيىندە قاراستىرامىز. قازىر ول ءۇشىن «ىرگەتاس ترەيد», «جەتىسۋ ماجيكو» سياقتى بىرقاتار كاسىپورىنمەن سويلەسىپ جاتىرمىز», دەدى ب.يساباەۆ.
ال اۋىلدىق جەرلەرگە بۋحگالتەر مامانداردى دايارلاۋدى ءتيىستى باسقارمالار بىرلەسىپ قولعا السا, مامان تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋگە بولادى. سول سياقتى جۇگەرى وسىرۋشىلەرگە بەرىلەتىن سۋبسيديا قازىر زاۋىتقا وتكىزىلگەن ءار تونناسىنا 6 مىڭ تەڭگە بولسا, بيىلدان باستاپ 10 مىڭ تەڭگەگە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن كوتەرىلەدى.
جەتىسۋ وبلىسى