تاياۋدا الماتىنىڭ «الگوريفم» باسپاسىنان ۇعا اكادەميگى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور حانگەلدى ءابجانوۆتىڭ 5 تومدىق قازاق جانە ورىس تىلدەرىندەگى ەڭبەكتەرىنىڭ جيناعى جارىق كوردى. كوپتومدىقتى باسپاعا ۇسىنعان – ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى (ديرەكتورى – ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى ز.ە.قابىلدينوۆ). دەمەۋشىسى – مەتسەنات, دارىگەر عاني سماحان ۇلى.
بەس تومدىقتىڭ ەرەكشەلىگى سول – ءار تومنىڭ اتاۋى بار. ءبىرىنشى توم «تابالدىرىق» دەپ اتالادى. مۇندا عالىمنىڭ 1979-1991 جىلدارى جازعان ەڭبەكتەرى توپتاستىرىلعان. بۇلاردا تاريحي تۇرعىدان قازاقستان مادەنيەتى, ۇلت ينتەلليگەنتسياسىنىڭ ءرولى, رەسپۋبليكاداعى اۋىل-ايماق تاعدىرى, دەموگرافياسى زەردەلەنگەن.
ەكىنشى توم «تاعدىر» دەپ اتالادى. بۇل تومدا قازاقستان تاريحىنىڭ وزەكتى تاقىرىپتارى, سونىڭ ىشىندە ءحىح-حح عاسىرلارداعى ەلەۋلى وقيعالار مەن تۇلعالار ەڭبەگى تالدانادى.
ءۇشىنشى تومنىڭ اتاۋى – «تۇلعا». مۇندا ۇلى دالانىڭ قىرىققا جۋىق تۇلعاسىنىڭ مۇراسى مەن ۇلتتىق تاريحتاعى ورنى بايىپتالادى. قىزىق دەرەكتەر مەن تىڭ پايىم-تۇجىرىمدار وتان تاريحىنداعى «اقتاڭداق» كەزەڭدەردى اشا تۇسەدى. ايتالىق, بىزگە زاڭگەر رەتىندە وسى تومداعى سالىق زيمانوۆ تۋرالى ماقالاسى ەرەكشە ۇنادى.
ءتورتىنشى «تارتۋ» اتالاتىن تومدا اۆتوردىڭ تاۋەلسىزدىك تۇسىنداعى زەرتتەۋلەرى توپتاستىرىلعان. ۇلت تاريحىنداعى بەتبۇرىستى وقيعالار مەن وزگەرىستەر العىشارتى مەن ناتيجەسى باياندالادى.
عالىم جيناعىنىڭ بەسىنشى تومى ەرتەڭگى عالىمدار ءۇشىن پايدالى قۇرال دەرلىك. مۇنى «حانگەلدى ءابجانوۆتىڭ شەبەرلىك مەكتەبى» دەسە دە بولادى. بۇل تومعا اۆتوردىڭ ەڭبەكتەرى مەن ەستەلىكتەرىنە قوسا زامانداستارىنىڭ ول تۋرالى ءار جىلدارى جازعان وي-پايىمى, ىقىلاس-نيەتى ەنگەن.
بەلگىلى تاريحشى-پروفەسسور گۇلنار كاكەنوۆا حانگەلدى ماحمۇد ۇلى تۋرالى: «ونىڭ ۇستانىمىنان, زەرتتەۋىنەن, ادامشىلىعىنان ناعىز ينتەلليگەنت ەكەنى بايقالىپ تۇرادى. ول ءوز-وزىمەن ۇيلەسىمدىكتە ءومىر سۇرەدى», دەپ جازعان ەكەن. كوپتومدىقپەن تانىسقان وقىرمان وسى پىكىردىڭ اقيقاتىنا كوز جەتكىزەدى.
ەركەبۇلان نۇعىمان,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى