مۇناي ەكسپورتىنىڭ مۇمكىندىگى

ارينە, ەلدەگى مۇناي ءوندىرىسىنىڭ ماڭىزدى درايۆەرلەرى تەڭىز, قاشاعان, قاراشىعاناقتىڭ ۇلەسى اسا مول. تەڭىز­دەن – 27 463 081 توننا, قاشاعاننان – 17 897 972 توننا جانە قاراشىعاناقتان 9 619 452 توننا كتك-داعى كونتەينەرلەرگە تيەلىپ, ەۋروپاعا جىبەرىلگەن. وزگە كەن ورىندارىنىڭ جيىنتىق ۇلەسى – 1,1 ملن توننا.

ساراپشىلاردىڭ ءبىرازى ەل ۇكىمەتى بەلسەندى تۇردە بالاما مارشرۋت ىزدەپ جاتقانىنا قاراماستان, جاقىن جىلداردا كتك ارقىلى جاسالاتىن ەكسپورت كولەمى تەك وسە تۇسەدى دەپ ەسەپتەيدى.

مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ساراپشىسى ابزال نارىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, جاقىن ارادا كتك ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن ەكسپورت تولاستامايدى, وعان ەڭ ءبىرىنشى سەبەپ – ءۇش ءىرى كەن ورنىنان كەلىپ تۇسەتىن جوعارى دەڭگەيدەگى (بۇكىل ەكسپورتتىڭ 88 پايىزى) مۇناي كولەمى.

«ەكىنشىدەن, ول كومپانيالاردا كەلىسىمشارت بويىنشا ەكسپورتقا قاتىستى باسىم قۇقىق بار, وعان مەملەكەت اسەر ەتە المايدى. مىسالى, ءۇش الپاۋىتتان باسقا كەن ورىندارىنا مەملەكەت 30-دان 70 پايىزعا دەيىن كۆوتا بەرەدى. ىشكى نارىقتا مۇناي قۇنى 70 پايىزعا ارزان بولعاندىقتان, مۇنايدى ەكسپورتقا جىبەرۋ اكتسيونەرلەر ءۇشىن تيىمدىرەك. ۇشىنشىدەن, كتك ەڭ جەدەل جانە ۇنەمدى مارشرۋت بولىپ قالا تۇرادى. كتك ارقىلى وتاندىق مۇناي ەكسپورتىنىڭ ەداۋىر ۇلەسى ۇلكەن تاۋەكەل تۋدىراتىنىنا نازار اۋدارعىم كەلەدى. 2022 جىلى نوۆوروسسيسك ماڭىنداعى كتك تەڭىز تەرمينالىنىڭ جۇمىسىندا قانداي ىركىلىستەر بولعانى ەسىمىزدە. سونىڭ سالدارىنان تيەۋ توقتاپ, مۇناي ايداۋ تومەندەدى. بىزدە ەكسپورتتىق ءتۇسىمنىڭ 60 پايىزى مۇناي ساتۋمەن بايلانىستى. مۇناي ايداۋدىڭ كەز كەلگەن تەجەلىسى مەن تومەندەۋى ءبىزدىڭ ەكسپورتتى وسال ەتەدى. كتك جاعدايىندا بۇل, ەڭ الدىمەن, اكتسيونەرلەر ءۇشىن ۇلكەن تاۋەكەل جانە ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن ەلەۋلى سىن-قاتەر بولۋى مۇمكىن», دەيدى ساراپشى.

بۇعان دەيىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2024 جىلى كتك وتكىزۋ قابىلەتىن جىلىنا 80 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر­عانىن ايتقان ەدى.

كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»

«2001 جىلدان بەرى كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمى ارقىلى 860 ملن توننادان استام قازاق­ستاندىق مۇناي ەكسپورتتالدى. وسى ۋاقىت ىشىندە كتك-نىڭ وتكىزۋ قابىلەتى 2,5 ەسە ءوستى – جىلىنا 67 ملن تونناعا دەيىن. 2024 جىلى اتالعان كورسەتكىشتى 80 ملن توننا­عا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. كومىر­سۋتەك­تەردى وندىرۋدەن باسقا, ولاردى الەم­دىك نارىقتارعا تاسىمالداۋ ءۇشىن ين­فراقۇرىلىم قۇرۋ دا ۇل­­كەن ماڭىزعا يە. بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋعا Chevron, Eni, Shell, «لۋكويل» جانە باسقا دا تران­سۇلتتىق مۇناي-گاز كور­پو­را­تسيالارى قاتىستى», دەدى پرەزيدەنت.

ق.توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى شەتەلدىك ويىنشىلاردىڭ بار ەكەنى مەملەكەتتىڭ ينۆەس­تيتسيا­لىق تارتىم­دىلىعىن اي­عاق­تايدى, سونىڭ ىشىندە ينۆەس­تورلاردىڭ مۇددەسى مەن قۇقى­عىن قورعاۋ سالاسىنداعى زاڭنا­ما­لىق تۇراقتىلىقتان حابار بەرەدى.

كتك باس ديرەكتورىنىڭ ورىن­­­­باسارى قايىرگەلدى قابىل­ديننىڭ سوزىنشە, قۇبىر العاش رەت جىلىنا 83 ملن تونناعا دەيىنگى مەحانيكالىق وتكىزۋ قابىلەتىنە جەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇناي­دىڭ ساندىق جانە ساپالىق كور­سەت­كىشتەرىن ولشەۋدىڭ جاڭا جۇيە­سىن ىسكە قوسۋ تىعىرىقتى جويۋ باعدار­لاماسىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭى بولدى. ايتۋىنشا, جاڭا جۇيە مۇ­نايدى تانكەرلەرگە ءبىر مەز­گىلدە ماكسيمالدى ونىمدىلىگى ساعاتىنا 33 مىڭ تەكشە مەتر بولاتىن ءۇش ايلاق قۇرىلعىلارىنان جونەلتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

بولجام بويىنشا, وسى جىلى مۇ­ناي­­دى اۋىستىرىپ تيەۋ كولەمى 63,7 ملن توننا مۇنايدى قۇراۋى مۇمكىن. بۇل ەكسپورتقا 63,3 ملن توننا مۇناي شى­عارىلعان 2019 جىلعى كولەمنەن دە اسىپ تۇسەدى. 

تاياۋدا Bloomberg قازاق­ستاننىڭ كاسپي جانە قارا تەڭىز ارقىلى مۇناي ەكسپورتتاۋ ءۇشىن تانكەر ساتىپ الىپ جاتقانىن جازدى.

«قازاقستان ءوز مۇنايىن كاس­پي جانە قارا تەڭىزدەر ار­قى­لى تاسىمالداۋ ءۇشىن تان­كەر­لەردى ساتىپ الادى جانە رەسەي ارقىلى ەكسپورتتىق قۇبىرعا بالاما ىزدەيدى», دەپ جازدى باسىلىم.