ءتىلدى وقىتۋداعى تۇيتكىلدەر
كەزىندە رۋدنىي قالاسىنداعى №12 ورىس مەكتەبىندە ءارى قالالىق ءبىلىم بولىمىندە قازاق ءتىلىن ءتيىمدى وقىتۋدىڭ ادىستەمەسىن جاساعان گۇلجيھان ايداراليەۆا دەگەن ءتالىمدى تالىمگەر, جاڭاشىل پەداگوگ جۇمىس ىستەدى. ونىڭ ەرەكشە ادىستەمەسىن اتالعان قالاداعى ى.التىنسارين اتىنداعى پەداگوگيكالىق كوللەدجدىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ وقىتۋشىلارى دا ماقۇلداپ, بولاشاق مامانداردىڭ ءتىلدى وقىتۋ ۇدەرىسىندە پايدالانۋىنا جول اشتى.
مەن سونداي-اق وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قازاق ءتىلىن سانالى تۇردە مەڭگەرتۋگە كۇش سالاتىن, شەتەل ادىستەمەسى ۇلگىسىمەن جۇمىس ىستەيتىن ءسانيا اقمۇحامەدوۆانى جاقسى تانيمىن. قوستانايداعى م.گوركي اتىنداعى گيمنازيادا ۇستازدىق ەتەتىن ول: «وقۋلىقتارداعى ماتەريالدار كولەمدى, تۇسىنۋگە قيىن. ايتالىق, ءبىر مودۋلدە مازمۇنى ءارتۇرلى 8-12 ءماتىن توپتاستىرىلادى, بىراق ولاردىڭ ارقايسىسىنا تەك ءبىر-ەكى ساعاتتان بولىنگەن. ءبىر-ەكى ساباقتىڭ ۇستىندە كۇردەلى ماتىنگە قاتىستى ءتۇرلى ءتىل دامىتۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ, مەڭگەرتىپ شىعارۋ مۇمكىن ەمەس. نە ىستەۋ كەرەك؟ مەن ءار ماتىننەن ەڭ ماڭىزدى, قاجەتتى دەگەن سويلەمدەردى تەرىپ الىپ, جيناقتاپ, ءبىر ءماتىن جاسايمىن, سونىمەن بىرنەشە ساباق بويى جۇمىس ىستەيمىز. جاڭا سوزدەر دە, ءماتىن مازمۇنى دا بىرنەشە مارتە قايتالانىپ, ديالوگ قۇرۋعا, سويلەۋگە, مازمۇنداۋعا باسا كوڭىل بولەمىز», دەيدى.
قازاق ءتىلىن ەكىنشى ءتىل رەتىندە ۇيرەتۋدىڭ وزىندىك وزىق ادىستەمەسىن قولدانىپ, ءتىلدى ءتۇسىنىپ, سانالى تۇردە مەڭگەرۋدىڭ امال-تاسىلدەرىن شەبەر پايدالانا بىلەتىن وسىنداي پەداگوگتەرگە قۇرمەتىم ەرەكشە. وكىنىشكە قاراي, ءتىلدى ۇيرەتە بىلەتىن ماماندار كوپ ەمەس. كوپشىلىك ءتىل ماماندارى ساباقتى ەسكى سارىنمەن جۇرگىزەدى, ىزدەنبەيدى, ءتىل ۇيرەنۋگە قىزىقتىراتىن ءادىس-تاسىلدەردى قولدانبايدى. زاماناۋي وزىق ادىستەمەمەن, ساپالى وقۋلىقپەن وقىتىلسا, ءتىل ۇيرەنۋشىلەردىڭ سانى دا, ساپاسى دا ارتقان بولار ەدى.
ءتىلدى وقىتۋداعى تۇيتكىلدەرگە قاتىستى ويىمدى ۇلت ۇستازى ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ مىنا ءبىر سوزىمەن تۇيىندەگەندى ءجون كورىپ وتىرمىن: «وقۋ قۇرالدارى سايلى بولماسا, ونىڭ ىشىندە وقۋ كىتاپتارى وڭدى بولماسا, وقۋ دا وڭدى بولمايدى... تارتىپپەن جاسالعان وقۋ قۇرالدارىمەن وقىتۋعا تارتىپپەن وقىتا بىلەتىن مۇعالىم كەرەك».
بيالاش سۇيىنكينا,
ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى
قوستاناي
مەكتەپتە جاڭاشا وتكەن سەمينار
تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى قارساڭىندا №5 اباي اتىنداعى مەكتەپتىڭ جاڭا وقۋ عيماراتىندا اۋداندىق ءبىلىم بەرۋ ءبولىمىنىڭ ادىسكەرى حاديشا نۇرعانوۆانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «قازاق ءتىلى ساباعىندا داعدىنى قالىپتاستىرۋداعى ءادىس-تاسىلدەردىڭ تيىمدىلىگى» تاقىرىبىندا اۋداندىق قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرى مۇعالىمدەرىنىڭ سەمينارى ءوتتى. وندا پەداگوگ-زەرتتەۋشى ايگەرىم سارمانوۆا 5 «ا» سىنىبىندا ادەبيەت پانىنەن ى.ءالتىنساريننىڭ «دۇنيە قالاي ەتسەڭ تابىلادى؟» اتتى اڭگىمەسىنىڭ جەلىسى بويىنشا جاڭاشا ساباق وتكىزىپ, ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىن پسيحولوگيالىق ترەنينگپەن اشتى. ءسويتىپ, وقۋشىلاردىڭ ساباققا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتا ءبىلدى.
ءپان مۇعالىمى, پەداگوگ-مودەراتور گۇلميرا ءسالىش 10 «ا» سىنىبىندا قازاق ءتىلى پانىنەن «وتاندىق ءونىم» تاقىرىبىندا اشىق ساباق وتكىزدى. وندا دا وقۋشىلار وتاندىق ونىمدەر تۋرالى تولىققاندى, جان-جاقتى ماعلۇمات الدى, كاسىپكەرلەر بەينەسىندە سۇحبات بەردى.
اشىق ساباقتار داۋىلپاز جىرشى, ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنىڭ كوسەمى ماحامبەت وتەمىس ۇلىنىڭ 220 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان «جىر جەبەلى ماحامبەت» ءىس-شاراسىمەن جالعاستى. وندا وقۋشىلار ماحامبەت بابامىزدىڭ ەرلىك پەن رۋحقا تولى ولەڭدەرىن مانەرلەپ وقىپ, ساحنالىق كورىنىستە كەيىپكەرلەرىن سومداۋدا اكتەرلىك شەبەرلىكتەرىن تانىتا ءبىلدى. پەداگوگ-مودەراتورلار جانارگۇل تاۋىرباەۆا, جانەركە قاپانوۆا ۇيىمداستىرعان بۇل ساحنالىق كويىلىم دا كوڭىلدەن شىقتى.
سەميناردى X.نۇرعانوۆا قورىتىندىلاپ, ءپان مۇعالىمدەرى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. ەلىمىزدىڭ جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىن جۇزەگە اسىرۋدا ءبىلىم مازمۇنىن, زامان تالابىنا ساي ساباق تۇرلەرىن جاڭا فورماتتا قۇرا بىلگەن ۇستازداردىڭ ءىس-تاجىريبەسىن اۋدان كولەمىندە تاراتۋ, سەمينار بارىسىندا جۇزەگە اسىرىلعان ءىس-شارالاردى مۇعالىمدەردىڭ ءوز جۇمىسىندا پايدالانۋى سىندى بىرقاتار ۇسىنىس قابىلداندى.
اينا قۇرمانوۆا,
№21 مەكتەپتىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمى
اتىراۋ وبلىسى,
قۇلسارى قالاسى
قاڭعىباس يتتەن قاۋىپ كوپ
جاڭا زاڭ قابىلدانعانىنا قاراماي, بۇگىندە كوشە كەزگەن قاڭعىباس يتتەر كوبەيىپ بارادى. ولاردىڭ ىشىندە يەسىز يتتەرمەن قاتار, يەلەرى بارلارى دا از ەمەس. كوشەدەگى قاڭعىباس يتتەر كوپ جاعدايدا ادامدارعا, اسىرەسە جاس بالالارعا قاۋىپ توندىرەدى.
بىردە باستاۋىش سىنىپتا وقيتىن نەمەرەمدى ۇيگە الىپ قايتپاقشى بولىپ مەكتەپكە بارا جاتقانىمدا, كوشەدە جان ۇشىرا ايقايلاپ جىلاپ, سابالاق ءجۇندى يتتەن قاشىپ كەلە جاتقان بەس-التى جاستاعى قىزدى كورىپ قالدىم. ەندى بولماسا, قىزدى تالاپ تاستايتىن ءتۇرى بار. قولىما تۇسكەن ءبىر تاستى الا سالىپ قارسى جۇگىرگەنىمدە, يت كەرى بۇرىلىپ قاشا جونەلدى.
مەكتەپكە بارا جاتىپ, جول بويىنداعى قوقىس سالاتىن جاشىكتەردىڭ ماڭىندا ءبىرىن-ءبىرى قۋالاپ جۇرگەن ءبىر توپ قاڭعىباس ءيتتى كەزدەستىرگەنىمدە, باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ مەكتەپكە نەگە جالعىز بارۋعا قورقاتىندارىن ءتۇسىندىم. وسىنىڭ الدىندا عانا ءبىزدىڭ كوشەدە بەيقام كەتىپ بارا جاتقان ءبىر ايەلدى يت اياعىنان قاۋىپ الىپ, ونىڭ ءبىراز ۋاقىت ازاپقا تۇسكەنىن بىلەتىنمىن. ايتا بەرسەك, مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. بيىل ءبىر قۇتىرعان يت قاپقان بالا قايتىس بولدى. يت قاپقان ادام مۇمكىندىگىنشە تەزدەتىپ دارىگەرگە قارالىپ, قۇتىرۋ اۋرۋىنا قارسى ءدارى ەكتىرمەسە, وقيعا قايعىلى اياقتالۋى ابدەن مۇمكىن.
قاڭعىباس يتتەردى كوبەيتىپ جاتقان ءوزىمىز. يت اسىرايمىز, ءبىر جەرى ۇناماي قالاسا, ۇيدەن قۋىپ جىبەرەمىز. كىناسىز كۇشىكتەردى دالاعا اپارىپ تاستايمىز. ولاردىڭ ولگەنى ءولىپ, ءتىرى قالعاندارى جابايى يتتەردىڭ قاتارىن تولىقتىرادى. ال قازىر ولاردى بۇرىنعىداي اتۋعا, ولتىرۋگە رۇقسات جوق, وسى سەبەپتى ۇلكەن پروبلەماعا اينالىپ وتىر. سوندا نە ىستەۋ كەرەك؟ مەملەكەت الداعى ۋاقىتتا يەسىز يتتەردى ارنايى ءبىر ورىنعا جيناپ, كۇتىمگە الۋ جولىن قاراستىراتىن شىعار. بۇل ماسەلەگە ءجۇردىم-باردىم قاراۋعا بولمايتىنى انىق.
سەيىتقاسىم تاجبەنوۆ,
دارىگەر
تاراز