ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى مەگاپوليسى قالاي دامىپ كەلەدى؟

بۇل قالاعا نە بەرەدى؟

بىرىنشىدەن, ەلىمىزدەگى ءۇشىنشى مەگاپوليستىڭ دامۋى ەندى قاتاڭ تۇردە جوسپارعا ساي جۇرەدى. ەلىمىزدىڭ ءىرى ونەركاسىپتىك, ساۋدا جانە مادەني ورتالىقتارىنىڭ ءبىرىن كەشەندى دامىتۋ اياسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ كولەمى ۇلعايادى, جاڭا يندۋستريالىق ايماقتار پايدا بولادى, اينالما تەمىرجول جەلىسى مەن تاۋلىگىنە 20 مىڭ جولاۋشىنى وتكىزۋ قابىلەتى بار ۆوكزال سالىنىپ جاتىر. قالانى كەڭىنەن كوگالداندىرۋ بويىنشا شارالار قاراستىرىلعان.

ەكىنشىدەن, قالا ەكونوميكاسى سالالارىنىڭ دامۋى ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدى, وتاندىق ءونىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋدى, وتاندىق تاۋارلاردى سىرتقى نارىققا شىعارۋدى قولداۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ءتيىمدى يندۋستريالىق, ينفراقۇرىلىمدىق, ينۆەستيتسيالىق جانە ساۋدا ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى, قولدانىستاعى مەملەكەتتىك جانە وڭىرلىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جالعاسادى.

ۇشىنشىدەن, وندىرىستىك اۋماقتاردى جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرىنە كوپ كوڭىل بولىنەتىن بولادى. وسىلايشا, 2035 جىلعا قاراي ولاردىڭ اۋماعىن جاڭا يندۋستريالىق ايماقتار سالۋ ەسەبىنەن 5 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا, وندا 14 پەرسپەكتيۆالى يندۋستريالىق كلاستەر داميدى.

سونداي-اق ەكولوگيالىق قاۋىپتى ايماقتار جويىلىپ, بادام, قوشقاراتا, قاراسۋ جانە سايرامسۋ وزەندەرىنىڭ سۋ قورعاۋ بەلدەۋلەرى مەن ايماقتارىنىڭ جوبالارى ازىرلەنەدى. تۇرعىنداردى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق قىزمەتتەردىڭ كەڭ سپەكترىمەن قامتاماسىز ەتەتىن Next Generation Network تەحنولوگياسىن پايدالانا وتىرىپ, تەلەكوممۋنيكاتسيا جەلىلەرىن كەڭەيتۋ جانە جاڭعىرتۋ جوسپارلانۋدا.

جالپى, قالا تۇرعىندارىنىڭ ءومىرىن جايلى ەتەتىن كوپتەگەن ىستەر جوسپارلانعان.

بۇگىنگى جاعدايى. وڭتۇستىك مەگاپوليس رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار باسقا قالالارمەن قالاي باسەكەگە تۇسە الادى؟

كوپ نارسەلەرمەن. بىراق رەتىمەن باستايىق. قالا ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزىن ونەركاسىپ پەن كاسىپكەرلىك قۇرايدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوڭىر ەكونوميكاسىنا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا شىمكەنتتە 34 مىڭنان استام جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋمەن 229 ينۆەستيتسيالىق جوبا پۋلى قالىپتاستىرىلدى. جالپى وڭىرلىك ونىمدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 50%-عا جەتتى. 2023 جىلى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ جالپىۇلتتىق جوباسى اياسىندا 20 ملرد تەڭگە بولىندى, قازىردىڭ وزىندە 18,8 ملرد تەڭگەنىڭ 3400 جوباسى قولداۋ تاپتى.

بۇگىنگى تاڭدا 5 ءوندىرىس الاڭىندا 273 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 8 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى.

سونداي-اق 867 گەكتار اۋماقتى قۇرايتىن 5 جاڭا ءوندىرىس ايماعىن قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, بۇل قالانىڭ ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى تاڭدا «جۇلدىز» جانە «بوزارىق» يندۋستريالدى جانە اگروونەركاسىپتىك ايماقتارىنا قاجەتتى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە.

وڭ ديناميكا وڭدەۋ ونەركاسىبىندە دە بايقالادى. 2023 جىلى 8 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 443 جۇمىس ورنى اشىلدى.

كولىك ينفراقۇرىلىمى دا جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ نازارىندا. قالا اكىمدىگىنىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن شىمكەنتتەگى جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جولداردىڭ ۇلەسى 71%-عا دەيىن جەتكىزىلەدى.

قازاقستاندا العاش رەت جول توسەمىنە قاتىستى جاڭا تەحنولوگيالىق جوبا شىمكەنتتە جۇزەگە اسىرىلۋدا. زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, قايتا وڭدەۋ ادىسىمەن قارا جولعا جول جامىلعىسى توسەلەدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, جاڭا ءتاسىل تيىمدىرەك جانە جول توسەمىنىڭ ساپاسى مەن بەرىكتىگى بويىنشا وڭ ناتيجەلەر بەرەدى. جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقىلى كوپ جىلداردان بەرى كەلە جاتقان جولداردىڭ وزەكتى ماسەلەسى شەشىلەتىن بولادى.

سونداي-اق, مەگاپوليس كوشەلەرىندەگى كەپتەلىستەردى جويۋ ماقساتىندا 150 كوشە قيىلىسىندا كولىك قوزعالىسىن اۆتوماتتى تۇردە رەتتەپ, باعدارشامنىڭ جۇمىسىن وڭتايلاندىراتىن زاماناۋي زياتكەرلىك كولىك جۇيەسى ەنگىزىلگەن.

سونىمەن بىرگە, جولاۋشىلاردى وتكىزۋ قابىلەتىن ساعاتىنا 200 ادامنان 2000 ادامعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا اۋەجاي تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. تەمىرجول ۆوكزالىن قايتا قۇرۋ جولاۋشىلار وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرادى. ەكى نىسان دا جەكە ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن سالىنىپ جاتىر.

شىمكەنتتەگى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى تۇرعىنداردى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. وسى جىلى 2 ماگيسترالدىق گاز قۇبىرى مەن 3 ەلدى مەكەندە قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالادى. ناتيجەسىندە تابيعي گازبەن قامتۋ 94%-دان 96%-عا دەيىن ارتادى.

قالا بيلىگى باسپانا ماسەلەسىن شەشۋدە بارماعىن تىكتەدى. وسىلايشا, 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قالادا 1 ملن شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى.

ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ازىق-ت ۇلىك پەن ەڭ قاجەتتى تاۋارلاردىڭ باعاسىن ۇستاۋ بولىپ تابىلادى. بۇل كورسەتكىش قالا تۇرعىنداپى كوڭىل-كۇيىنىڭ وزىندىك بارومەترى بولىپ تابىلادى. باعانى تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا شىمكەنتتەگى 100 ساۋدا ورنىندا ەڭ قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى نارىق باعاسىنان 10-15%-عا تومەن باعادا ساتىلۋدا. جىل باسىنان بەرى 402-ءسى وتكىزىلگەن ازىق-ت ۇلىك جارمەڭكەسى قالاداعى حالىق ەڭ كوپ شوعىرلانعان 8 ەلدى مەكەندە ۇيىمداستىرىلعان.

ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قۇرۋ ءۇشىن «Alarko Holding» تۇرىك كومپانياسىمەن 500 گەكتار جەرگە زاماناۋي جىلىجاي كەشەنىن سالۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى, ول اۋدانى بويىنشا ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرىسى بولادى. جوبا 5 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشىپ, وڭىردەگى ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعى مەن قولجەتىمدىلىگىن تولىعىمەن شەشەدى, سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ الەۋەتىن ارتتىرادى.

الەۋمەتتىك سالادا ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءبىرىنشى ورىندا تۇر. بيىل شىمكەنتتە 22 جاڭا مەكتەپ, ونىڭ ىشىندە 19 جەكەمەنشىك مەكتەپ سالىندى. مۇنىمەن قوسا, «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 18 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ سالۋ جوسپارلانسا, بيىل ونىڭ 12-سىنىڭ قۇرىلىسىن باستالدى. قازىرگى ۋاقىتتا ۇش اۋىسىمدا وقيتىن مەكتەپتەر ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلگەنىن اتاپ وتكەن ءجون.

وقۋشىلاردى قولايلى وقۋ جاعدايىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قالاداعى 134 مىڭنان استام باستاۋىش سىنىپ وقۋشىسى تەگىن ىستىق تاماقپەن, 55 مىڭعا جۋىق وقۋشى مەكتەپ فورماسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. 500 ورىندىق وقۋشىلار سارايى بالالاردىڭ ساباقتان تىس ۋاقىتتاعى ءىس-شارالارى ءۇشىن اشىق.

2023 جىلى قالا بويىنشا جالپى ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 11%-عا, قان اينالىمى جۇيەسى اۋرۋلارىنان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم 26%-عا, نارەستە ءولىمى 8,5%-عا, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم 0,5%-عا تومەندەۋ كورسەتكىشى شىمكەنت قالاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتەدى.  

شىمكەنت  قازاقستانداعى جۇرەكتى اۋىستىرىپ سالۋ جۇزەگە اسىرىلاتىن ەكىنشى قالا بولىپ تابىلادى. وسىلايشا, وسى جىلدىڭ شىلدە ايىندا مۇندا قالا تاريحىندا العاش رەت جۇرەكتى اۋىستىرىپ سالۋ وتاسى جاسالدى. بۇرىن مۇنداي وتا تەك ەلوردادا عانا جاسالسا, ەندى بۇل ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە دە مۇمكىن بولدى. ال بۇل وتاندىق مەديتسينانىڭ دا, شىمكەنتتىك دارىگەرلەردىڭ دە جەتىستىگى ەكەنى انىق.

سونىمەن قاتار, قازىرگى تاڭدا شىمكەنت قالاسىنداعى مەديتسينالىق مەكەمەلەردە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ بويىنشا وزىق تاجىريبە ورتالىقتارىن اشۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل قالاداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

شىمكەنت ەلىمىزدەگى جەتەكشى سپورت ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالۋدا. قازىرگى كەزدە قالادا بارلىق دەرلىك سپورت تۇرلەرى بويىنشا 1077 سپورت نىسانى بار. جاڭا نىسانداردىڭ قاتارىندا ۇستەل تەننيسى سپورت كەشەنى, جاڭا قالالىق يپپودروم جانە №20 سپورت مەكتەبىنىڭ وقۋ-جاتتىعۋ كەشەنى بار. سونداي-اق «مەتاللۋرگ» ستاديونى قايتا جوندەۋدەن ءوتىپ, 1 سپورت مەكتەبى اشىلدى.

اكىمدىكتىڭ مالىمەتىنشە, قالا تۇرعىندارىن بۇقارالىق سپورتپەن قامتۋ 42 پايىزدان استامدى قۇرايدى. سپورتشىل قاۋىم مەن بارشا شىمكەنتتىكتەر ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى وقيعا «ورداباسى» فۋتبول كلۋبىنىڭ ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت قازاقستان چەمپيونى اتانۋى بولىپ تابىلادى.

مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسىمدىعى ازاماتتاردىڭ جايلى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى, ونىڭ ىشىنە, اتاپ ايتقاندا, جۇمىسپەن قامتۋدى ۇلعايتۋ جانە جالاقىنى ارتتىرۋ كىرەدى.

2023 جىلى ءبىلىم جانە سپورت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايلىق جالاقىسى 25-30%-عا, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ 30%-عا, باسقا دا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ايلىق جالاقىسى 22%-عا وستى. سونداي-اق, 2023 جىلدان باستاپ جالاقىسى تومەن 16 مىڭنان استام بيۋدجەت قىزمەتشىلەرىنە ۇستەمە كوزدەلگەن. قالا اكىمدىگى, سونىڭ ناتيجەسىندە وبلىستاعى ورتاشا جالاقى 17,6 پايىزعا وستى دەپ اتاپ ءوتتى.

2023 جىلى قالا تۇرعىندارى ءۇشىن ماڭىزدى وقيعا كوپ جىلدار بويى قاراۋسىز قالعان «سپۋتنيك» قوعامدىق ساياباعى مەن «فوسفورنيك» مادەنيەت سارايىنىڭ قالا مەنشىگىنە قايتارىلۋى بولدى. ساراي مەن وعان ىرگەلەس ساياباق اۋماعىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا جوندەۋ جۇمىستارى جاقىن ارادا باستالادى.

جالپى, شىمكەنتتىڭ 2023 جىلعى قورىتىندىسى ەلىمىزدەگى ءۇشىنشى مەگاپوليستىڭ زامان اعىمىنان قالماي, دامۋ جوسپارى ۇلكەن ەكەنىن كورسەتەدى.