كوكشەتاۋلىق ميلانا – جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ءتىلىن عانا ەمەس, سان عاسىر بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان مازمۇندى دا ماعىنالى سالت-ءداستۇرىن جەتىك مەڭگەرگەن جاننىڭ ءبىرى. ءتىپتى بار بولمىسى, جان دۇنيەسى قازاقىلانىپ كەتكەن.
وبلىس ورتالىعىندا قازاق ءتىلىنىڭ بار ءناشىن كەلتىرىپ, مۇدىرمەي, بارىنشا شەشەن سويلەيتىن جاس قىزعا تاڭىرقاپ قارايتىندار از ەمەس. جەرگىلىكتى ۇلت ءتىلىنىڭ كىرپىگى عانا قيمىلداپ, ءوز اعايىنىمىز ءوز تىلىندە سويلەۋگە شورقاق بولىپ جاتقان جەردە ءتۇرى باسقا بويجەتكەننىڭ ءوز ويىن ەركىن ءبىلدىرىپ, ءتىلدىڭ بار شىرايى مەن شۇرايىن كەلتىرەتىندىگى قىزىق كورىنەتىن. ەل تاڭىرقاعان ەلگەزەك قىز تۋرالى از-كەم اڭگىمەلەپ بەرسەك, جاراسىمدى بولماق. وزگەلەر ونەگە السىن, ءتىپتى ءوزىمىزدىڭ ءوز تىلىنەن جەرىگەن زامانداستارى دا.
ميلانا تاراسوۆا زەرەندى اۋدانىنداعى شوق جۇلدىزداي شاعىن عانا ۇيالى اۋىلىندا ءوستى. كىلەڭ قازاقتىڭ ءىشى. بەس جاسىندا جەرگىلىكتى مەكتەپتىڭ تابالدىرىعىن اتتادى. دايارلىق سىنىبىنا باردى. ءتىلى قازاقشا شىققان. تەك قازاق تىلىندە عانا ويلايتىن بالدىرعاننىڭ بىلىمگە دەگەن تالابى ءتاپ-ءتاۋىر ەدى. اتا-اناسى ۆەرا مەن اناتولي تاراسوۆتار باۋىر ەتى بالالارىنىڭ قازاق تىلىندە ءبىلىم الۋىنا ەش قارسىلىق بىلدىرگەن جوق. قايتا ىرىزدىعىن وسى دالادان تەرىپ جەپ, جەرگىلىكتى ۇلتپەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاسىپ كەتكەندىكتەن ت ۇلىمى جەلبىرەگەن قىزدارىنىڭ كورشى-قولاڭنىڭ بالالارىمەن باۋىر باسىپ, قازاق تىلىندە سويلەپ جۇرگەنىن كورگەندە قۋاناتىن. وزدەرى دە سالت-ءداستۇردى ءبىر قازاقتاي بىلەدى. كىلەڭ جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى تۇرعان اۋىلدا كۇن كەشكەن سوڭ كورشى-قولاڭمەن ءدام-تۇزى ارالاسپاي تۇرا ما؟ قىزدارى دا اتا-اناسىنىڭ ىقپالىمەن قازاق حالقىنىڭ بار سالت-ءداستۇرى, ادەت-عۇرپىن ءبىر كىسىدەي مەڭگەرىپ كەتتى. ۇيرەنۋ, ءبىلۋ ءبىر باسقا, ءوزىن قۇتتى قازاقتىڭ قىزىنداي سەزىنۋ, وسى توپىراقتىڭ قاسيەتىن بويىنا ءسىڭىرىپ, بولمىسى تولايىم قازاقجاندى بولۋ عاجاپ قاسيەت. ميلانا باستاۋىش سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە قازاق ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەندىكتەن, وزگە ۇلت وكىلدەرى اراسىندا وتەتىن ءتىل سايىستارىنا ۇزبەي قاتىساتىن. قازاقتىڭ قىزىنان ەش ايىرماشىلىعى جوق بولعاندىقتان, اۋداندىق, وبلىستىق بايقاۋلاردا سان مارتە باس بايگەنى يەلەندى. ونىڭ ىشىندە اۋداندىق ء«تىل دارىن» وليمپياداسى مەن «ماحامبەت وقۋلارى» سايىسىندا جارقىراي كورىندى.
– مەن اسىرەسە, ۇلى اباي مەن ماحامبەتتىڭ, مۇقاعاليدىڭ جىرلارىن تۇپنۇسقادان وقىعاندىقتان, جاقسى تۇسىنەمىن, – دەيدى ميلانا. – ءبىر-ەكى رەت وقىسام بولدى, جادىمدا جاتتالىپ قالادى.
توعىزىنشى سىنىپتى بىتىرگەننەن كەيىن بىرنەشە كوللەدجگە تۇسۋگە مۇمكىندىگى بار ەدى. مادەنيەت قىزمەتكەرى, مۇعالىم بولعىسى كەلگەن. كەيىن جۋرناليستيكانى كوڭىلى قالادى. پاۆلودارداعى س.تورايعىروۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسپەكشى دە بولدى. ايتسە دە, قىزدارىن جەرگە, كۇنگە تيگىزبەي, الپەشتەپ وسىرگەن اتا-اناسى الىسقا جىبەرگىسى كەلمەگەن. تۋىپ-وسكەن, باۋىر باسقان, ءوزى جانىنداي جاقسى كورەتىن كوكشەتاۋدا دا جوعارى ءبىلىم الۋعا ابدەن بولادى. قازىر ميلانا ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاق فيلولوگياسى فاكۋلتەتىندە ءبىلىم الىپ جاتىر. ال كوڭىل تۇكپىرىندەگى جۋرناليست بولسام دەگەن ارمانى ءالى دە جاس جانىنا جاي تاپقىزبايدى. وبلىس ورتالىعىنداعى «بولاشاق» سارايىندا ۇيىمداستىرىلعان جۋرناليستيكا ۇيىرمەسىنە ۇزبەي بارىپ ءجۇر. ميلانانىڭ قابىلەت-قارىمىن, ءتىل شەبەرلىگىن بايقاعان ۇستازدارى وبلىس ورتالىعىندا ءجيى وتەتىن مارتەبەلى جيىنداردى جۇرگىزۋدى سەنىپ تاپسىرادى. وقۋىمەن بىرگە ءتىل ۇيرەتۋ ساباعىن ءوزى دە جۇرگىزىپ ءجۇر.
– مەنىڭشە, ءتىل ۇيرەنۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ورتا كەرەك, سودان سوڭ ەلگە, جەرگە دەگەن پەرزەنتتىك ماحاببات بولۋى شارت, – دەيدى ميلانا. – كوكشەنىڭ توڭىرەگىنە كوز سالىپ قاراڭىزشى, قانداي عاجاپ سۋرەت! ءتىپتى تىلمەن سيپاتتاۋ مۇمكىن ەمەس. كوك مۇنارعا مالىنعان كوگىلدىر شوقىلار, ءمولت-ءمولت ەتىپ جاتقان اينا كولدەر, اپپاق قايىڭ عاجاپ الەم ەمەس پە؟ ەگەر وسىنداي سۇلۋ دا سىمباتتى ولكەدە تۋساڭ, وعان قالاي عاشىق بولماسسىڭ؟ بۇل جەر قازاقتىڭ جەرى, سوندىقتان ءبىز جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ءتىلىن ۇيرەنىپ, ءداستۇرىن مەڭگەرۋدى پارىز سانايمىز.
جازعى دەمالىس كەزىندە قالالىق سوتتا جاستار تاجىريبەسىنەن وتكەن ول جەكە كابينەت جابدىقتاپ, «Erekshe soile» كۋرسىن اشتى. بالكىم ساباقتى قىزعىلىقتى وتكىزەتىندىكتەن شىعار, ميلانانىڭ كۋرسىنا از ۋاقىتتىڭ ىشىندە كەلۋشىلەر قاتارى كوبەيە ءتۇستى. ولاردىڭ اراسىندا الدەنەشە ۇلت وكىلدەرى بار, جاستارى دا ارقيلى. ساباعىنا قاتىسىپ كورگەن اتا-انالار ءدان رازى.
تاجىريبەسى ءسال تولىسا كەلە, جەرگىلىكتى ۇلت ءتىلىنىڭ جاناشىرى, ونلاين جانە وفلاين فورماتتا جەكە ءارى توپپەن ءتىل ۇيرەتۋ ساباقتارىن جۇرگىزە باستادى. ءوز ايتۋىنا قاراعاندا, تىڭداۋشىلارى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە كادىمگىدەي ءتىل سىندىرىپ, توسەلىپ قالادى ەكەن.
– قارشاداي قىزدىڭ وسى ءبىر ۇلت ءۇشىن ىستەپ جاتقان ەڭبەگىن كورگەندە ىشتەي ريزا بولاسىڭ, – دەيدى كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى الماجان سارسەنباي. – ميلاناعا قاراپ وتىرىپ, ءوز نەمەرەلەرىمنىڭ ءتىل بىلمەيتىندىگىنە قىسىلاتىن ەدىم. قولدارىنان جەتەكتەپ اكەلىپ, تابىستادىم. شىنتۋايتىندا, قازاق بالاسىنىڭ ءوز ءتىلىن وزگەدەن ۇيرەنگەنى نامىس ءتارىزدى بولىپ كورىنەدى. بىراق امالىم بار ما؟
ميلانا وبلىس ورتالىعىنداعى دوستىق ۇيىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ جانە ناسيحاتتاۋ ورتالىعىنىڭ ءتورايىمى. ءارتۇرلى تاقىرىپتا ماقالالار جازادى. اۋدارمامەن اينالىسادى. «مەن قازاقشا سويلەيمىن» چەللەندجىنە قاتىسىپ, وبلىستىق سوت توراعاسىنىڭ العىسحاتىنا, «ماعان قازاقشا سويلەۋ ۇنايدى» بايقاۋىندا باس جۇلدەگە يە بولدى. تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا وبلىس اكىمىنىڭ العىسحاتىمەن ماراپاتتالدى. ەڭ باستىسى, كوكشە جۇرتشىلىعى ءوز تىلىندە سويلەپ, ءىشى-باۋىرىڭا كىرىپ تۇراتىن ادەمى قىزدارىن كورگەن سايىن قۇرمەت كورسەتەدى. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ميلانا تاراسوۆا «قازاقستان» تەلەارناسى تۇسىرگەن «مەنىڭ قازاقستانىم» دەرەكتى فيلمىنە ءتۇستى. ءتۇسىرۋ توبى ميلانانىڭ اۋىلىنا باردى. اتا-اناسىنان, مۇعالىمدەرىنەن, جەرلەستەرىنەن سۇحبات الدى.
ءوز باسى بالالارىن ورىس سىنىپتارىنا بەرگەن قازاقتاردى كورگەندە, تىتىركەنەتىنى بار. شىركىن, وسىلار قازاق ءتىلىنىڭ قانشالىقتى باي, ادەمى, اۋەزدى ەكەندىگىن بىلسە عوي دەيدى ىشىنەن. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە التايدان اتىراۋعا دەيىنگى اتتىڭ تۇياعىن توزدىرىپ, سۇڭقاردىڭ قاناتىن تالدىراتىن سايىن دالا قازاق تىلىندە سويلەپ, سول تىلدە ءان سالىپ, جىر جىرلاپ تۇرعاندىعىن اڭسايدى. سول كۇنگە جەتسەم دەيدى.
ساناعا سالىپ سالماقتاساڭ, ارماننىڭ ادەمىسى وسى ەمەس پە؟
كوكشەتاۋ