ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن سەنات وتىرىسىندا دەپۋتاتتار بىرقاتار زاڭدى قاراپ, ساۋالدارىن جولدادى.
55 جاستان باستاپ الەۋمەتتىك تولەم الادى
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قوعامدىق بىرلەستىكتەر جانە ەڭبەك جاعدايلارى زياندى جۇمىستاردا ىستەيتىن ادامداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى ەكى وقىلىمدا قاراپ, ماقۇلدادى. قۇجات وسى سالاداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە جانە ەڭبەك جاعدايلارى زياندى ورىنداردا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردى الەۋمەتتىك قورعاۋدى كۇشەيتۋگە ارنالعان. اتاپ ايتقاندا, مۇنداي كاسىپورىنداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە 55 جاسقا تولعان كەزدە ارنايى الەۋمەتتىك تولەم تاعايىندالادى. ول ءۇشىن جيىنتىعىندا كەمىندە 84 اي زەينەتاقى جارنالارىنىڭ بولۋى جانە ەڭبەك قىزمەتىن توقتاتۋ ماڭىزدى شارتتار ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. سونداي-اق قالاعان جاعدايدا ازاماتتار زەينەتاقى جيناقتارىن 55 جاستا نەمەسە 63 جاستا ءوز بەتتەرىنشە الا الادى.
سونىمەن قاتار اتالعان زاڭنىڭ نورمالارىنا سايكەس, ەندى قوعامدىق بىرلەستىك قۇرۋ ءۇشىن ءۇش ادامنان تۇراتىن توپ جەتكىلىكتى بولادى. ودان بولەك, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالارداعى قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ مارتەبەسىن ايقىنداۋ, قوعامدىق بىرلەستىكتەر قۇرۋ ماسەلەلەرىن قۇقىقتىق رەگلامەنتتەۋ جانە باسقا دا وزگەرىستەر بويىنشا قولدانىستاعى زاڭناما نورمالارىن سايكەستەندىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
«زاڭدا ۇزاق ۋاقىت زياندى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قولداۋ ماقساتىندا قوسىمشا كەپىلدىكتەر قاراستىرىلعان. وسىلايشا, پرەزيدەنتىمىزدىڭ باستاماسىمەن كوپتەن بەرى ەلدىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ءوز شەشىمىن تاۋىپ وتىر. بۇدان بولەك, جازاتايىم وقيعالاردان ساقتاندىرۋ جاعدايلارىن رەتتەيتىن نورمالار دا جەتىلدىرىلدى. ماقۇلدانعان زاڭ زياندى وندىرىستەردە جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتارىمىزدىڭ مۇددەلەرىن ءتيىستى دەڭگەيدە قورعاۋعا ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندارىنداعى قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى قاراعان سەناتورلار ونى كونتسەپتۋالدى تۇرعىدان قولداپ, بىرقاتار تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. وسىعان بايلانىستى زاڭدى جاڭا رەداكتسياسىمەن جانە جەكەلەگەن باپتارمەن ماجىلىسكە قايتارۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. اتالعان تۇزەتۋلەر مەملەكەتتىك قۇپيالاردى قۇرايتىن مالىمەتتەردى بەرۋ ءتارتىبىن ايقىنداۋ جونىندەگى قۇزىرەتتى بەلگىلەيتىن قايتالاما نورمانى الىپ تاستاۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق زاڭدا ەل ازاماتتارىنا ەرىكتى داكتيلوسكوپيالىق تىركەۋدى ەنگىزۋ تۋرالى جانە باسقا دا بىرقاتار جاڭاشىلدىققا قاتىستى نورمالار بار.
20 مىڭ ادام قىزىلشا جۇقتىرعان
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا جولدادى. بيبىگۇل جەكسەنباي پرەمەر-مينيستر اتىنا جولداعان ساۋالىندا ەلىمىزدە بالالار اراسىندا قىزىلشا اۋرۋىنىڭ كوبەيۋىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, ۆاكتسيناتسيا دەڭگەيى تۋرالى ۇسىنىلعان ەسەپتەردىڭ دۇرىستىعىنا كۇمان كەلتىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر ەلىمىزدە 20 مىڭنان استام ادام قىزىلشامەن اۋىرىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ەلىمىز وسى جۇقپالى دەرتپەن سىرقاتتانۋ دەڭگەيى بويىنشا ەفيوپيادان, پاكىستاننان, كونگودان اسىپ تۇسكەن.
دەپۋتات ەلدە ۆاكتسيناتسيا پروبلەماسى ءبىر ساتتە پايدا بولماعانىن اتاپ ءوتتى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, جۇقپالى دەرتتىڭ باستى سەبەبىنىڭ ءبىرى – ەكپە باعىتىنداعى جۇمىستىڭ ءالى جۇيەلى, جوسپارلى, ناتيجەسى سارالانىپ جاسالماي كەلە جاتقاندىعى. «شالعايداعى جانە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە مەديتسينالىق پەرسونال مەن قۇرال-جابدىقتار جەتىسپەۋى دە بالالاردى ۋاقتىلى ۆاكتسيناتسيالاۋدى قيىنداتىپ وتىر. سونىمەن قاتار بىرقاتار وڭىردە ۆاكتسينالاردىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ەگۋ قىزمەتىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى ماسەلەلەر بار. وعان قوسا ءدىني نانىمدارعا بايلانىستى ەكپەدەن باس تارتۋشىلارمەن جۇمىس پارمەندى جۇرگىزىلمەيدى. ەكپە جاسالۋى تۋرالى مالىمەت-كورسەتكىشتەر بويىنشا ەسەپتەردىڭ دۇرىستىعىنا كۇمان كوپ. قازاقستان تسيفرلاندىرۋ بويىنشا العا شىقتى دەپ ماقتانعانىمىزبەن, ۆاكتسيناتسيا تۋرالى مالىمەتتەر ءالى قاعاز-داپتەردە بولۋى تۇسىنىكسىز», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.
ول سونداي-اق كەيبىر الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق توپتاردا ۆاكتسيناتسيامەن قامتۋدىڭ تومەندىگىن اتاپ ءوتتى جانە ەكپە جاسالۋى تۋرالى مالىمەت-كورسەتكىشتەر بويىنشا ەسەپتەردىڭ دۇرىستىعىنا كۇمان كەلتىردى. سەناتور ۇكىمەتتىڭ بۇل ماسەلەنى شەشۋگە جىلدار بويى نەمقۇرايدى قاراعانىنا نارازىلىعىن جەتكىزدى جانە جاعدايدى شەشۋگە باعىتتالعان بىرقاتار ۇسىنىس ايتتى. «ەڭ الدىمەن, جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن قوعامدا ۆاكتسيناتسيانىڭ ماڭىزدىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگى تۋرالى اقپاراتتىق جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا جوعارى ساپالى ۆاكتسينالار مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرىنە كەدەرگىسىز قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتىپ, ارنايى ءموبيلدى مەديتسينالىق توپتاردى ۇيىمداستىرۋ كەرەك. ۇشىنشىدەن, ۆاكتسينا ساپاسى مەن ونىڭ مەرزىمى وتكەندەرىن جويۋدى قاداعالاۋدى بارىنشا كۇشەيتۋ كەرەك», دەپ قورىتىندىلادى سەناتور.
اپاتتىڭ الدىن العان ابزال
سەناتور بەكبول ورىنباساروۆ گاز باللوندارىنىڭ جارىلۋى مەن ليفتتەردىڭ قۇلاۋى تۋرالى ماسەلە كوتەردى. گاز سالاسىنداعى ماسەلەگە ۇكىمەت نازار اۋدارۋى ءۇشىن قانشا گاز باللونى جارىلۋى كەرەك جانە قانشا ادام ءولۋى كەرەك؟ سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, گازدى تاسىمالداۋ مەن پايدالانۋدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن گازدى مىندەتتى تۇردە يىستەندىرۋ شاراسىن قولعا الۋ قاجەت. ويتكەنى تابيعاتتا ول گاز ءيىسسىز بولعاندىقتان وعان ەرەكشە ءيىس بەرۋ كەرەك. گاز شىعىپ كەتكەن جاعدايدا ادام گازدىڭ ءيسىن سەزىنۋى ءۇشىن ول اسا ماڭىزدى. دەپۋتاتتار تاراپىنان بۇل ماسەلە بۇرىن دا كوتەرىلگەن بولاتىن, الايدا ۇكىمەت ازىرگە شىعارىپ سالما جاۋاپ حاتتارمەن شەكتەلىپ كەلە جاتىر. سوندىقتان دا قازىرگى ۋاقىتتا سالاداعى جۇمىستار مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان باقىلاۋسىز جانە قاراۋسىز قالىپ كەلەدى.
«جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بۇل شارانى ىسكە اسىرۋعا شتاتتىق بىرلىگى دە, قاراجاتى دا جانە بىلىكتىلىگى دە جەتپەيدى. ولار تەك تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم ىشىندە ورنالاسقان تۇرمىستىق باللوندار مەن گاز تۇتىناتىن جۇيەلەرگە عانا باقىلاۋ جۇرگىزەدى. تابيعي ءيىسسىز كەلەتىن گازدىڭ اعىپ جاتقاندىعىن انىقتايتىن «قۇرال» قاراپايىم حالىقتا مۇلدەم جوق. سوندىقتان ودوريزاتسيالاۋ شاراسى جۇرمەگەن تابيعي گازدىڭ سىرتقا كەتىپ جاتقاندىعىن انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس. سالدارى نەگە اكەلىپ سوعاتىنىن وزدەرىڭىز كورىپ وتىرسىزدار. قوستاناي وبلىسىندا گاز جارىلىپ, ناتيجەسىندە ادامدار وپات بولدى. كوكتەمدە جاڭاوزەن قالاسىنداعى گازدىڭ جارىلۋىنان قايعىلى وقيعا ورىن الدى. ول جەردە دە كوپتەگەن ادام شىعىنىنا اكەلىپ سوقتىردى. مۇنداي جاعدايلار 2007 جىلدان بەرى جىل سايىن قايتالانىپ كەلەدى», دەدى سەناتور.
دەپۋتات اتاپ وتكەندەي, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بۇل ماسەلەلەردى جىكتەپ ءتىزىپ, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار الدىندا رەسمي حاتپەن دە بىرنەشە رەت كوتەرگەن. ولاردىڭ ۇسىنىستارىنا دا ءتيىستى «رەاكتسيا» جوق. «گاز جانە ليفت شارۋاشىلىعى سالاسىندا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قاداعالاۋ جانە باقىلاۋ وكىلەتتىكتەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزىپ, اراجىگىن اجىراتا وتىرىپ, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋدى ۇسىنامىز. الەۋمەتتىك جانە تۇرمىستىق نىساندارعا گاز بەرۋ كەزىندە ودوريزاتسيالىق قوندىرعىلاردىڭ رەجىمدىك جاعدايدا جۇمىس ىستەۋىن ەسەپكە الۋ مەن باقىلاۋعا باسا ءمان بەرۋ كەرەك. ءليفتىنىڭ جۇمىسىن قاۋىپتى جۇك كوتەرگىش مەحانيزم رەتىندە تانۋ جانە تۇرعىن ۇيلەر ليفتىلەرىنىڭ كەپىلدىك مەرزىمىنىڭ وتكەندەرىن اۋىستىرۋ بويىنشا جاڭا باعدارلاما ازىرلەۋ كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.
تاكسيست تابىسىنان قاعىلماي ما؟
اۆتوكولىكتى ليزينگ ارقىلى ساتىپ الۋعا قولداۋدى الىپ تاستاۋ تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى مەن تاكسي پاركتەرىنە پروبلەما تۋعىزۋى مۇمكىن. جاننا اسانوۆا پرەمەر-مينيستر اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا وسى ماسەلە تۋرالى ايتتى.
ونىڭ پىكىرىنشە, تاكسوپاركتەر 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق جوباسىنا قاتىسىپ جاتىر. اۆتوپاركتەر وتاندىق اۆتوكولىكتەردى سۋبسيديالىق پايىزدىق مولشەرلەمە بويىنشا ليزينگكە ساتىپ الادى, سودان كەيىن ولاردى اۆتوكولىكتى ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىمەن تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنە جالعا بەرەدى. بۇل شارا تاكسي نارىعىن وركەنيەتتى دەڭگەيگە كوتەرۋگە, سونداي-اق نەسيە تاريحى ناشار نەمەسە ماتەريالدىق جاعدايى اۋىر جۇرگىزۋشىلەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
«قازىرگى كەزدە تاكسي سالاسىندا اۆتوپارك قىزمەتكەرلەرىن ەسەپتەمەگەندە 213 مىڭنان اسا ادام جۇمىس ىستەيدى. تاكسي جۇرگىزۋشىسىنىڭ تابىسى ەلدەگى ورتاشا جالاقىعا سايكەس كەلەدى, ول 2022 جىلى 204 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. جۇرگىزۋشىنىڭ كۇندەلىكتى تابىسىنىڭ ۇلەسى ساپار قۇنىنىڭ 30-50%-ىن قۇرايدى. ءبىر ماشينانىڭ 20 ساعاتتىق جۇمىس كەستەسىندە شامامەن 30 000 تەڭگە ءتۇسىم تۇسەدى, جالعا الۋ, امورتيزاتسيا جانە وتىن ءۇشىن بارلىق شىعىستان كەيىن 7 000 تەڭگە تازا تابىس قالادى», دەدى ج. اسانوۆا.
الايدا سەناتور قازىر سالالىق مەملەكەتتىك ورگان سۋبسيديالاردى الىپ تاستاۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن, بۇل اۆتوكولىكتى جالعا الۋ قۇنىنىڭ ۇلعايۋىنا اكەلۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە جۇرگىزۋشىلەر تابىسىنىڭ, تيىسىنشە ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە اكەپ سوقتىرادى.
«تاكسي جۇرگىزۋشىلەر جاعدايىنىڭ ناشارلاۋى جالپى حالىقتىڭ تاكسي قىزمەتىنە قول جەتكىزۋىنە تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن. وسىعان بايلانىستى سىزدەن ءتيىستى مينيسترلىكتەرگە مىنانداي شارالاردى قاراستىرۋدى تاپسىرۋىڭىزدى سۇرايمىن. اتاپ ايتقاندا, تاكسوموتور سالاسىنا قولداۋ جاساۋدى ساقتاۋ, ال مۇمكىن بولماعان جاعدايدا – بارلىق تاراپتىڭ مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ, سۋبسيديالاۋ شارتتارىن قايتا قاراۋ ارقىلى بالاما شەشىمدەر قابىلداۋ; جاڭا ۇلگى ەنگىزىلگەن جاعدايدا باعدارلاماعا قاتىسۋشىلارعا جوسپارلاۋ, بالاما شەشىمدەردى ىزدەۋ جانە جاڭا جاعدايلارعا بەيىمدەلۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر وتپەلى كەزەڭ قۇقىعىن بەرۋ, بۇل وسى جۇرگىزۋشىلەر ساناتىنا تەرىس ىقپالىن بارىنشا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى سەناتور.
وتىرىس بارىسىندا سونىمەن قاتار سەناتور زاكيرجان كۋزيەۆ «قتج جۇك تاسىمالى» اق جۇمىسىنداعى بۇزۋشىلىقتارعا نازار اۋداردى. سەناتور كومپانيانىڭ جۇمىسى قازاقستان ارقىلى وتەتىن ترانزيت كولەمىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلەتىنىن جانە كورشى ەلدەردى بالامالى باعىتتار ىزدەۋگە ءماجبۇر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. ال اقمارال ءالنازاروۆا مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ كرەديتورلىق بەرەشەگى جونىندەگى پروبلەماعا نازار اۋداردى. مۇنداي ماسەلەگە ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ مەن مەديتسينالىق قىزمەتتەر نومەنكلاتۋراسىنىڭ بولماۋى سەبەپ بولىپ وتىر. سەناتور ارمان وتەعۇلوۆ ەلدەگى ەپيزووتيالىق جاعدايدىڭ ناشارلاۋىنا جانە ۆەتەريناريا سالاسىندا كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى ماسەلە بويىنشا ساۋال جولدادى.