بەينەسى اڭىزعا اينالعان اننا احماتوۆانىڭ پورترەتتەرى كوپكە ءمالىم. اقىننىڭ سۋرەتىن ءار جىلدارى امەدەو موديلياني مەن كۋزما پەتروۆ-ۆودكين, يوسيف برودسكي مەن الەكسەي باتالوۆ سالعان. ونەرتانۋشى ەريح گوللەرباح ايتقانداي, «احماتوۆانىڭ پورترەتتەرىندە ونداعان سىنشىنىڭ كىتاپتارىنا قاراعاندا الدەقايدا كوپ شىندىق بار» دەسەدى. ءيا, اڭىز-تۇلعانىڭ ءومىرىنىڭ ءار كەزەڭىن بەينەلەگەن تۋىندىلاردا سول ۋاقىتقا ساي اقىننىڭ كوڭىل كۇيى دە كورىنەتىندەي. دەسە دە بىرنەشە پورترەتىنە ورتاق ءبىر كۇي بار – مۇڭ. قاي سۋرەتشىنىڭ قىلقالامىنداعى احماتوۆاعا قاراساڭىز دا بيىك رۋح, سىرباز بەينە, اسقاق جان, جانارىنان ەسەتىن قوڭىر مۇڭدى بايقاماۋ مۇمكىن ەمەس.
اقىننىڭ العاشقى پورترەتىنىڭ ءبىرى ەكىنشى جيناعى «تاسپيق» جارىق كورگەن ۋاقىتتا سالىندى. بۇل 1914 جىل بولاتىن. ناتان التماننىڭ «ونىڭ اقىن دوستارى بىلەتىن بەينەسى» اتتى پورترەتىندە ول تاكاپپار جانە ءالسىز بولىپ بەينەلەنگەن. التمانمەن ءبىر مەزگىلدە احماتوۆانى ولگا دەللا-ۆوس-كاردوۆسكايا دا سالدى. سۋرەتشىنىڭ قىزى ەكاتەرينا ءوز ەستەلىگىندە وسى ەكى كارتينانى سالىستىرادى: «كوركەمونەر تۇرعىسىنان العاندا, مەنىڭ انام سالعان پورترەت وزىمە قانشا ۇناسا دا, اقىن دوستارى مەن تابىنۋشىلارى بىلەتىن احماتوۆا بۇل پورترەتتە ەمەس, التماننىڭ تۋىندىسىندا ءدال بەرىلگەن دەپ سانايمىن».
اقىن اۆانگاردتىق پورترەت پەن ناتان التمان تۋرالى «قاسيەتتى وتاننىڭ توعايىن تاستاپ كەتكەندە» ولەڭىندە جازادى.
احاتوۆانىڭ ەندىگى اتاقتى پورترەتى – «مۇڭدى سۇلۋ». 1921 جىلى احماتوۆا پەتروگرادتا, كۇيەۋى ۆلاديمير شيلەيكومەن (ولار 1918 جىلى, احماتوۆا مەن گۋميلەۆ اجىراسقان جىلى ۇيلەندى) تۇرىپ جاتتى. اقىننىڭ دوستارى بوريس انرەپ پەن ولگا گلەبوۆا-سۋدەيكينا شەتەلگە قونىس اۋدارعان بولاتىن. ال احماتوۆا كەڭەستىك رەسەيدە قالىپ, ورىن العان وزگەرىستەر مەن جاقىن ادامدارىمەن ايىرىلىسۋدىڭ اۋىر كەزەڭىن باستان كەشىپ ءجۇردى.
پەتروگرادتاعى كيروچنايا كوشەسىندەگى ۇيدە ونىڭ سۋرەتىن يۋري اننەنكوۆ سالدى. ول احماتوۆانى اۋىر ويلاردان ارىلتۋعا بار كۇشىن سالىپ باقتى: «مومىن تۇتقىنداي كورىنەتىن مۇڭدى سۇلۋ, اسەم اقسۇيەكشە ءساندى كويلەك جاسانعان! …احماتوۆا ماعان سۋرەتىن اسقان شىداممەن, سول قولىن كەۋدەسىنە قويىپ تۇرىپ سالدىردى. سەانس كەزىندە ءبىز بەيتاراپ تاقىرىپتارعا سۇحباتتاسىپ, مايدا-شۇيدەنى اڭگىمە قىلدىق».
بۇل كارتينادان كەيىن بىرنەشە جىل وتەر-وتپەستە احماتوۆانىڭ شىعارمالارىن جاريالاۋ مۇلدەم دوعارىلعان ەدى. «ماسكەۋدەگى كەشتەرىمنەن سوڭ (1924 جىلدىڭ كوكتەمى) مەنىڭ ادەبي قىزمەتىمدى توقتاتۋ تۋرالى قاۋلى شىقتى. مەنى جۋرنالدار مەن الماناحتارعا جاريالامادى, ادەبي كەشتەرگە شاقىرۋدى قويدى», دەپ جازدى اقىن.
وسى كەزەڭدە سۋرەتشى نيكولاي تىرسا ەرەكشە ماتەريالدار – اكۆارەل مەن كەروسين شامى كۇيەسىنىڭ قوسپاسىن پايدالانىپ, احماتوۆانىڭ ءۇش پورترەتىن سالدى. سۋرەتشىنىڭ بۇل تۋىندىلارى وسيپ ماندەلشتامعا ەرەكشە اسەر قالدىردى. مۇنداعى اقىننىڭ كوڭىل كۇيى پورترەتتەگى بوياۋلاردان-اق انىق كورىنىپ تۇر.
بۇدان كەيىنگى سالىنعان پورترەتتەر دە اقىننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنداعى سۇرەڭسىز جىلداردا سالىندى. وسميوركيننىڭ «اق كويلەكپەن اق تۇندە», سارياننىڭ «يدەيادان جۇرداي بوس پوەزيا وكىلى» پورترەتتەرى سول كەزەڭنىڭ قانىق بوياۋىن بەرگەندەي.
1964 جىل. احماتوۆانى قايتا جاريالاي باستادى, كەڭەس جازۋشىلار وداعىنداعى مۇشەلىگىن قالپىنا كەلتىردى. اقىن يتاليادا «ەتنا-تاورمينا» ادەبي سىيلىعىن يەلەندى. ونىڭ ۇلى اقتالىپ, 1956 جىلى بوساپ شىقتى.
سول جىلى مويسەي ليانگلەبەن احماتوۆانىڭ ەڭ سوڭعى پورترەتتەرىنىڭ ءبىرىن سالدى (ول 1966 جىلى ومىردەن ءوتتى). سۋرەتشى ونى ناتۋرادان بەس رەت سالىپ, احماتوۆا سول پورترەتتەردىڭ تورتەۋىندە ءوز قولتاڭباسىن قالدىرعان. دەمەك, ۇناعانى عوي.
بۇل مۇلدەم باسقا احماتوۆانىڭ پورترەتتەرى بولاتىن. سۋرەتشى ءارى جازۋشى يۋزەف چاپسكيدىڭ ەستەلىگىنە سۇيەنسەك, مۇندا اننا اندرەەۆنا ۇلكەن كرەسلوعا جايعاسقان, ءىرى, بايىپتى, تولىق, ءسال ساڭىراۋلىعى بار. ولار XVIII عاسىرداعى ورىس پاتشايىمدارىنىڭ ءمىنسىز پورترەتتەرىن ەرىكسىز ەسكە تۇسىرەدى. تۋىندىنىڭ «ورىس پاتشايىمى» دەپ اتالۋى دا سودان شىعار.