قاۋىپتى دەرتتىڭ الدىن الۋ جولى

ساز كوللەدجىنىڭ 1-كۋرس ستۋ­دەنت­­تەرىنە جيتس ورتالىعىنىڭ دارى­گەر-ەپيدەميولوگى ۇلپان بايدىل­داەۆا اۋرۋدىڭ تارالۋ جول­دا­­رى مەن ودان قالاي ساقتانۋ كەرەك ەكەنىن جان-جاقتى بايانداپ بەر­دى.

ماماننىڭ ايتۋىنشا, قازاق­ستان بويىنشا بۇگىنگى تاڭدا ايتۆ-مەن اۋىراتىن 50 544 ناۋقاس تىركەلگەن. شىمكەنت قالا­سىن­دا كەسەل جۇقتىرعاندار سانى 2 447 بولىپ ەسەپتىك تىركەۋدە تۇر. ولاردىڭ باسىم بولىگى – 15-49 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار. دارىگەر باياندامادا ايتۆ-نىڭ وتە جاسىرىن جۇرەتىن اۋرۋ ەكەنىن ايتتى. بۇل رەتتە بۇرىنعى تۇسىنىكتەر مەن كوزقاراستار قازىر ەسكىرگەن. باياعىدا ناشاقورلار, جەزوكشەلەر بۇل اۋرۋمەن اۋىراتىن دەيتىن. قازىر كەرىسىنشە قوعامدا ءتۇرلى سالادا جۇرگەن قاراپايىم ازاماتتار دا جۇقتىرىپ الىپ جاتىر. ءتىپتى ستەريلدى زاتتارمەن جۇمىس ىستەيتىن مەديتسينا مەكەمەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن دە بۇل كەسەلدەن ءجۇز پايىز ساقتالعان دەي المايمىز. ماماننىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇرىن تامىرىنا ينە سالاتىن ناشاقورلار قازىر سينتەتيكالىق زاتتارعا ءوتىپ كەتكەن. جەڭىل ءجۇ­رىس­تى قىز-كەلىنشەكتەر دە قاتاڭ ەسەپ­كە الىنعان. سوندىقتان ادام­زاتقا قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇرعانى – كەز­دەيسوق بولعان جىنىستىق قاتى­ناس­تار مەن ابايسىزدا قان ارقىلى جۇق­تىرىپ الۋ.

«ايتۆ-دان ساقتانۋدىڭ جال­­عىز جولى – قورعانىشسىز جى­نىس­تىق قاتىناسقا بارماۋ. سونى­مەن قاتار ەگەر كۇدىك پايدا بولعان جاعدايدا دەرەۋ جيتس ورتالىعىنا بارىپ, ءانونيمدى تۇردە ايتۆ-عا قان تەستىن تاپسىرۋ. ويتكەنى اۋرۋ تەز انىقتالعان سايىن ادامنىڭ ۆيرۋستى بويىندا تەجەپ ۇستاۋىنا جانە وزگەلەرگە بىلمەستىكپەن اۋرۋدى تاراتىپ جىبەرمەۋىنە كوبىرەك مۇمكىندىك پايدا بولادى. ايتۆ-مەن تەك قانا جاستار, ۇلكەندەر اۋىرادى دەۋ دە قاتە پىكىر. ابايلاماسا, كەز كەلگەن جاستاعى ادام كەسەلدى بويىنا جۇقتىرىپ الا الادى. جيتس ورتالىعىندا مىناداي ءبىر جاعداي بولدى. 82 جاستاعى قاريا بالاسىنىڭ قويانشىعى ۇستاعاندا ءتىلىن تارتامىن دەپ قولىن جاراقاتتاپ الادى. سول كەزدە بالاسىنان قان ارقىلى ايتۆ جۇعىپ كەتكەن. ونى كەيىن قان تەستىندە انىقتادى. سوندىقتان دەنساۋلىققا نەمقۇرايلى قاراۋعا بولمايدى. مۇمكىندىگىنشە ساقتىق شارالارىن ساقتاعان ءجون. اسىرەسە بۇل اۋرۋدان بەيحابار جاستار ءۇشىن مۇنداي سەميناردىڭ ماڭىزى وتە ۇلكەن. نەگىزگى ماقسات – وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, ايتۆ-نىڭ جاستار اراسىندا تارالىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ», دەدى ەپيدەميولوگ دارىگەر ۇ.بايدىلداەۆا.

ءوز كەزەگىندە مامان اۋرۋدىڭ نە­گىزگى بەلگىلەرى تۋرالى دا جاس­­تارعا ءبىرسىپىرا بايانداپ ءوتتى. ۆيرۋس ادام بويىنا ەنگەن سوڭ الدىمەن ليمفاعا تۇسەدى. اۋرۋ بىردەن بىلىنبەيدى. ونىڭ كلينيكالىق بەلگىلەرى 2 اپتا نەمەسە 3 ايدان كەيىن انىق بولادى. بىرىنشىدەن, ادامدا السىزدىك پايدا بولادى. سودان سوڭ قولتىعىنىڭ استىنداعى شاتىندا, موينىندا ليمفاتۇيىندەر ءىسىنىپ شىعادى. ءارى قاراي ءبىر ايدان اسا ۋاقىت بويى ادامدا دەنە قىزۋى تۇسپەي قويادى. تەرشەڭدىك پايدا بولادى. تاڭەرتەڭ ۇيقىدان ويانعاندا توسەگى نامدانىپ تۇرادى. سوسىن ەكى اپتادان كوپ ۋاقىت ءىش ءوتۋى توقتامايدى. قايتا-قايتا ءىش وتە بەرگەن سوڭ دا ادام تەز ازىپ كەتەدى. 10% سالماق جوعالتادى. ەگەر دەر كەزىندە قارالماسا, يممۋنيتەتى ءتۇسىپ, تۋبەركۋلەز نەمەسە پنەۆمونيا جۇقتىرىپ الۋ قاۋپى جوعا­رى­لاي­دى. وسى رەتتە دارىگەر جيتس-پەن اۋىراتىنداردىڭ 90%-ى تۋبەركۋلەز, پنەۆمونيامەن زارداپ شەگەدى دەگەن قورقىنىشتى ستاتيس­تي­كانى كەلتىردى.

سونداي-اق مامان ۆيرۋس باس­تاپقىدا ايتۆ ساتىسىندا بولاتىنىن, نەگىزگى مىندەت وسى قالىپتان تاي­دىرماي جيتس-كە جەتكىزبەۋ قاجەتتىگىن جاستارعا ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. ەگەر جيتس-كە اۋىسقان جاع­دايدا ادامعا ەشقانداي ەم كومەك­تەسپەيدى. سول سەبەپتى بەلگى­لەنگەن رەتروۆيرۋسقا قارسى پرەپاراتتاردى سحەما بو­يىنشا قولدانۋ قاجەت. وسى جەردە دارىگەر ناقتى ءبىر مىسالدى ايتىپ بەردى. جيتس ورتالىعىنا كوزىنە تەرىسكەن شىققان جاس جىگىت كەلەدى. وعان ورتالىق ماماندارى دارىلەردى ۇزبەي ءىشۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتكەن. الايدا ولاردىڭ كەڭەسىنە قۇلاق اسپايدى. سودان 11 ايدان كەيىن قايتا كەلەدى. بىراق بۇل جولى جىگىتتىڭ كىشكەنتاي تەرىسكەنى اس­قى­نىپ, كوزى كورمەي قالعان جاع­دايعا دەيىن جەتكەن. ياعني ۆيرۋس كۇشەيىپ كەتىپ, ايتۆ-دان جيتس-كە اۋىسىپ كەتكەن. بىراق وكىنىشتىسى مۇنداي جاعدايدا ەشقانداي ەمشارا ادامعا پايداسىن بەرمەيدى. سونىمەن بىرگە مامان انىقتالعان اۋرۋ قۇپيا ساقتالاتىنىن جەتكىزدى. ءتىپتى ەرلى-زايىپتىنىڭ بىرەۋى اۋىرىپ قالسا, ونى جۇبايىنىڭ كوزىنشە جاريالامايدى. سول ءۇشىن قۇپيا اقپاراتتى ادەيى تاراتۋ, مازاق رەتىندە الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالاۋ بولماسا اۋرۋ ەكەنىن ءبىلىپ تۇرىپ, وزگەلەرگە قاساقانا جۇقتىرۋ قىلمىستىق كودەكتستىڭ ارنايى باپتارىمەن زاڭ الدىندا جازالاناتىنىن دارىگەر ەسكە سالىپ ءوتتى. سوندىقتان اۋرۋ انىق­تال­عان ناۋقاستان ءبىرىنشى كۇنى قۇپيا­لىلىقتى ساقتاۋ, اۋرۋ­دى­­ تاراتپاۋ تۋرالى تالاپتارعا كەلى­سەتىنى جايىندا قولحات جازدىرىپ الادى. ءىس-شارا بارىسىندا سەمينارعا قاتىسقان كوللەدج ستۋ­دەنت­­­تەرى ەرىكتى تۇردە ايتۆ-نىڭ­­ قان تەستىنەن ءوتتى. سونداي-اق­ ساز كوللەدجىنىڭ شاكىرتتەرى ايتۆ-عا بايلانىستى وزدەرىن قى­زىق­تىر­عان نەمەسە مازا­لا­عان سۇراق­تارىنا جاۋاپ الدى.

قالالىق جيتس ورتالىعى جىل باسىنان بەرى جوسپارعا ساي­كەس شاھارداعى بارلىق مەكەمە­دە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن وتكىزىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك جانە جەكە­مەنشىك ەمدەۋ مەكەمەلەرىندە جىلى­نا 3-4 رەت كەزدەسۋ ۇيىم­داس­تىرادى. سول سەكىلدى ءبىلىم وشاق­تا­رىندا دا ءار جىل سايىن جاستارمەن كەزدەسىپ تۇرادى. سونداي-اق جيتس ورتالىعىندا دوستاستىق كابينەتى مەن سەنىم بەكەتى بار. ول جەردە ازاماتتار جاسىرىن تۇردە ايتۆ-عا ەكسپرەسس-تەست نەمەسە باسقا دا جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن اۋرۋلارعا قان سىناماسىن تاپسىرىپ, كەيىن اشىق تۇردە تەگىن دارىلەر الىپ تۇرۋىنا بولادى. بۇعان قوسا مەديتسينالىق مەكەمەلەردە بايقاۋسىزدا بولاتىن جاراقاتتانۋ جاعدايلارىنان كەيىن الدىن الۋ شارالارى جۇرگىزىلەدى. ول جاناسۋدان كەيىنگى پروفيلاك­تيكا دەپ اتالادى. الدىن الۋ شاراسىن جيتس ورتالىعىنىڭ ماماندارى اتقارادى جانە دە جاناسۋدىڭ الدىندا بولاتىن پروفيلاكتيكا بار. مۇندا ۇنەمى تۇراقسىز جىنىستىق قاتىناسقا ءتۇسىپ جۇرگەن ازاماتتار ورتالىققا كەلىپ, ايتۆ جۇقتىرۋ قاۋپىن ازايتاتىن ارنايى پرەپاراتتار قا­بىل­داپ, پروفيلاكتيكالىق تەرا­پيا­­دان وتەدى.

سەمينار سوڭىندا ءىس-شارانىڭ وتۋىنە مۇرىندىق بولعان قالالىق №13 ەمحاناعا قاراستى جاستار ورتالىعىنىڭ مەنەدجەرى جانات وتەمىسوۆا وسى مەكەمەنىڭ جۇمىسى جونىندە دە قىسقاشا بايان­داپ بەردى.

«قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ №12 بۇيرىعىنا سايكەس 10-18 جاستاعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە, 35 جاسقا دەيىنگى جاستارعا رەپرودۋكتيۆتىك, پسيحو­لو­گيالىق كومەكتەر كورسەتۋ بو­يىن­شا جۇمىس جۇرگىزەمىز. جالپى, شىمكەنتتە 5 جەردە جاستار ورتا­لىعى مەديتسينالىق قىزمەت كور­سەتەدى. اتاپ ايتقاندا, №10, 6, 7, 13 ەمحانا مەن «داۋمەد» كلي­ني­كاسىندا وسىنداي جاستار ورتا­لىق­تارى بار. ورتالىقتا پسيحولوگ, گينەكولوگ, ۋرولوگ سىندى دارى­گەر ماماندار كەلۋشىلەردى قابىل­دايدى. بولەك تىركەۋ ورنى اشىل­عان. جانە 56-04-32 سەنىم تەلە­فونى ورناتىلعان. وسى نومىر­دەن كەز كەلگەن جاس قۇپيا تۇردە ءوزىن مازالاعان سۇراققا جاۋاپ الا الادى. اسىرەسە ءانونيمدى تۇر­دە جىنىس­تىق قاتىناس ارقىلى بەرى­­­لە­تىن اۋرۋلار بويىنشا ۋرو­­لوگ, گينەكولوگتەردەن كەلىپ كەڭەس الىپ كەتەدى. مەكەمەدە جاس­تار­عا­ ترەنينگتىك كابينەتتەر دە قاراس­تى­رىلعان. تەك ارناۋلى,­ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋ­دەنت­تەرى ەمەس, جاستار ورتا­لى­عى اۋما­عى­نا­ قارايتىن كەز كەلگەن جاسقا وزىنە كەرەكتى كەڭەس الۋى­نا نەمە­سە­ ناقتى قان سىناماسىن تاپسىرىپ كەتۋىنە بولادى. بۇعان قوسا ورتا­لىققا 6 مەكتەپ قاراي­دى. ورتا­لىق ماماندارى تۇراق­تى­ تۇر­دە وقۋشىلارعا مەديتسينا تا­قى­­­رى­بىندا ءتۇرلى سەمينارلار ءوتىپ تۇرادى. جىل باسىنان بەرى 4 286 جاس وسى ورتالىقتاعى بىلىكتى دارى­­گەر­لەرگە قارالعان», دەدى جاس­­تار ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ج.وتەمىسوۆا.

شىمكەنت