الاڭداتقان ادام ساۋداسى

بۇگىندە الەمنىڭ الەۋەتتى ەل­دە­رى ادام اعزاسىن ساتۋدان باس­تاپ ماجبۇرلەپ ەڭبەككە جەگۋگە دەيىنگى قىلمىسپەن كۇرەستى باستى باعدار ەتىپ العان. ەلىمىز دە بۇل ۇستانىمنان اينىعان ەمەس. تاياۋدا عانا قۇقىق قورعاۋ ورگان­دا­رى الماتى وبلىسىندا نەسيەسىن جابۋ ءۇشىن بالاسىن ساتقان 24 جاستاعى كەلىنشەكتىڭ قىلمىسىن اشكە­رەلەدى. بەزبۇيرەك ايەل جۇك­تى­لىكتىڭ جەتىنشى ايىندا-اق «بالا ساتامىن» دەپ الەۋمەتتىك جەلىگە جارناما بەرىپ, ءسابيىن باۋىرىنا باساتىن جۇپتى دا تاۋىپ, ۋاعدالاسىپ ۇلگەرگەن. بىراق پيعىلى جۇزەگە اسپادى. قازىر بۇل ءىس بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ امالدارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قازىر كۇدىكتى ايەل ۋاقىتشا تەرگەۋ يزولياتورىنا قامالدى. مۇنداي فاكت شىمكەنتتە دە تىركەلدى.

«ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەس باس­قارماسىنىڭ قىزمەت­كەر­لەرى 23 جاستاعى ايەل­­دىڭ بالاسىن ساتپاق بولىپ, ساتىپ الۋ­شىلاردى ىزدەۋمەن اينالىسقانىن انىقتادى. ول دەلدال ارقىلى باسقا وبلىس­تىڭ 45 جاستاعى تۇرعىنىن تاپقان. ءىس قىل­­مىستىق كودەكستىڭ 135-بابى بويىنشا تىر­كەلدى, سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستالدى. بالا سابي­لەر ۇيىنە ورنالاستىرىلىپ, كۇدىكتى قا­ماۋعا الىندى.

تاياۋدا رەسپۋبليكالىق «ستوپ ترافيك» جەدەل الدىن الۋ ءىس-شاراسى اياقتالدى. رەسپۋبليكالىق جەدەل الدىن الۋ ءىس-شاراسى اياسىندا 39 دەرەك اشكەرە بولدى. ونىڭ ىشىن­دە بەسەۋى ادام اعزاسىن ساتۋعا بايلانىستى. ەڭبەكتى قاناۋ ماقساتىمەن ادامدى زاڭسىز باس بوستاندىعىنان ايىرۋدىڭ 3 فاكتىسى انىقتالدى. ادام ساۋداسىنا قاتىستى 7 قىلمىس تىركەلدى. ونىڭ ىشىندە بەسەۋى كا­مەلەت جاسىنا تولماعانداردى ساۋ­دالاعان. جەزوكشەلىككە يتەرمە­لەۋ­دىڭ 4 فاكتىسى بەلگىلى بولدى. ونىڭ ىشىندە ۇشەۋى – كامەلەت جاسىنا تولماعاندار. ونىڭ ءبىرى – باتىس قازاقستان وبلىسىنان. 35 جاستاعى ايەل كامەلەتكە تولماعان 2006 جىلعى قىزدى ءۇش اي بويى جىنىستىق قىزمەت كورسەتۋگە يتەرمەلەگەن», دەدى ق.نۇرماعامبەتوۆ.

قىلمىسقا باراتىندار دا وسال ەمەس. اككىلەر كوبىنە پسيحيكالىق اۋىتقۋى بار ادام­داردى قۇلدىققا سالاتىن كورىنەدى. ماسە­لەن, پاۆلو­دار­لىق پوليتسەيلەر 2 جىل ەڭبەك قاناۋىندا بولعان 1987 جىل­عى ەر ادامدى قۇت­قارعان. ال جاس قىز­داردى ءتان ساۋداسىنا ماجبۇرلەيدى. ادام ساۋداسىنا قاتىستى كەڭ تارا­عان ءتۇرى دە وسى جەزوكشەلىك. بيىل ەلدە پريتون ۇيىمداستىرىپ, جەڭگە­تاي­لىقپەن اينا­لى­سۋ­دىڭ 24 دەرەگى تىركەلىپتى.

سونداي-اق «شەتەلگە بارىپ جۇمىس ىستەيمىن, اقشا تابامىن» دەپ شەكارا اسقان وتان­داستارى­مىز­دىڭ قۇرىققا ءتۇسىپ, قۇل­دىق­قا, جەزوكشەلىككە جەگىلگەندەرى دە از ەمەس. اسىرەسە قازاقستان ازاماتتارى ءباا, قاتار, يندونەزيا, باح­رەين, تۇركيا, وڭتۇستىك كورەيا ەلدە­رىنە ءتىرى تاۋار بولىپ كەتسە, ءبىزدىڭ ەلگە قىرعىز رەسپۋبليكاسى مەن وزبەكستاننان كەلىپ, قۇلدىققا جەگىلگەندەر كوپ.

«اۋىل, شارۋا قوجالىقتارى, قۇرىلىس وبەكتىلەرى, قوناقۇيلەر, مونشا كەشەندەرى تەكسەرىلەدى. سونداي-اق ينتەرنەت جەلىسىنە دە مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. مىسالى, جىل باسىنان پوليتسيا ورگاندارى وسى ساناتتاعى 124 قىلمىستى تىركەدى. قازاقستان ادام ساۋداسىنىڭ قۇرباندارىن شىعارۋ, كىرگىزۋ جانە ءترانزيتتى ەل رەتىندە وسى قۇبى­لىس­تار­عا قارسى ءىس-قيمىل سالاسىنداعى حا­­لىق­ارالىق ستاندارتتاردىڭ ساق­تا­لۋىنا كەزەڭ-كەزەڭىمەن, بىرتىن­دەپ دايەكتى شارالار قا­بىلدايدى. مۇنداي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, قايدا جول جۇرسەڭىز دە قۇجاتتارىڭىزدى تۇگەندەپ, ەش­كىمگە بەرمەي, جاقىندارىڭدى ۇدا­يى حاباردار ەتىپ وتىرۋ قاجەت», دەدى ءىىم وكىلى.

ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جاريا­لا­عان ستا­تيستيكالىق دەرەكتەردى باع­دارلاساق, وڭىر­لەر بويىنشا ادام ساۋ­داسىنا قاتىستى 2019 جىلى – 120, 2020 جىلى – 141, 2021 جىلى – 200, 2022 جىلى 193 قىلمىس تىر­كە­لىپ­تى. اراسىندا استانا, الماتى, شىم­­كەنت, تەمىرتاۋ, اقتوبە قالا­لا­رى كوش باستاپ تۇر.

سونداي-اق ادام اعزاسىن الىپ-ساتۋ بويىنشا 4 فاكت انىقتالعان. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى «بۇيرەك ساتۋدى ۇيىمداستىرعان» قىلمىستىق توپتى قۇرىقتاعان. ناتيجەسىندە, 23 ادام ۇستالىپ, ۇشەۋى قاماۋعا الىنىپتى. ايتا كەتەرلىگى, جىل سايىن 300-دەن استام وتانداسىمىز دونور تاپشىلىعىنان قايتىس بولاتىن كورىنەدى. ءارى ولاردىڭ سانى ءوسىپ جاتىر. بىلتىر مىسالى 3 مىڭعا جۋىق بولسا, قازىر 4 مىڭ ادام دونورعا مۇقتاج. ءدال وسى كۇتۋ پاراعىندا كەزەكتە تۇرعان 3 916 ناۋقاستىڭ 110-ى بالا. ولارعا جۇرەك, باۋىر, وكپە جانە بۇيرەك قاجەت.